Mətbuatda ədəbi əsərlərin ekran həyatı və ailə-əxlaq məsələləri (I yazı)

Mövqe

Bu yazını yazmağa təkan saytların birində qarşılaşdığım “Evin kişisi” və ya hər olayda qadını günahkar çıxaran cəmiyyətin güzgüsü…” adlı yazı oldu. Oxudum və internetdə axtarışa verib, bu mövzuda daha digər yazıları nəzərdən keçirdim.

Qarşıma çıxmış yazılardan üçünü çıxmaq şərtilə, qalanları, sadəcə, yazılmışların paylaşımı idi. Mövzu, başlıq, təbii ki, cəlbedicidir, dar macalda saytı boş qoymamaq üçün linki göstərməklə digər saytlardan belə yazılar paylaşmaq olar. Burada, məncə, elə bir qəbahət də yoxdur. Əgər paylaşılan vacib xəbərdirsə, mövzu cəmiyyətə, ayrı-ayrı adamlara yaxşı mənada müsbət nəsə əxz edəcəksə, belə yazıları daha böyük auditoriyalarda paylaşaq, kütləvi informasiya vasitələri ilə tirajlayaq. Amma əksi olacaqsa, yəni, xəbər, məlumat 3 qara qəpiyə dəymirsə, bizim dəyərlərə, mizan-tərəzimizə uyğun deyilsə, demokratiya, gender anlayışlarına sığınıb, yanlışlıqlara yol verməyək.

Avropa bizi çaşdırmamalıdır. Avropaya uyub biz dədə-babaların yaratdığı əxlaq dəyərlər məcəlləmizi paramparça etməməliyik.

Belə təsirlər daha çox ailə və əxlaq nizamımıza zərər gətirməkdədir. Nə gender- gender salıblar bunlar. Orrta məktəbdə oxumuş hər kəs VI-VII əsrlərə gedib çıxan “Kitabi-Dədəm Qorqud” dastanlarımız haqqında bilir. İlk yazılı abidəmiz olan bu əsərdə qadın gözəllik və ülviyyət mücəssəməsidir. Çoxlarının guya azadlıq diyarı, qadınlarını isə bəxtəvər adlandırdıqları Qərb ölkələrində qadınlara, qızlara heç vaxt Azərbaycan qadınları qədər dəyər verilməyib. Olsun ki, mənzil-məişət şəraitləri yaxşı olsun, olsun ki, sərhədsiz sərbəstlikləri də var. Amma bu sərbəstliklər həmin sərbəst qadınları ” Qadın”, “Ana” kimi fəxri adlardan uzaqlaşdırdığının fərqində deyil Avropanın o “bəxtəvər” qadınları. Bəxtəvərlik bunlarda deyil. Bəxtəvərlik vücudundan bir aləm yaratmış bir zərif məxluqun hələ 9 aydan da öncə bu sonsuz sevdaya düşməsi, bunun üçün günləri sayması, 9 ay gecəli- gündüzlü bir yavrunun keşiyini çəkməsi, onun təhlükəsizliyi üçün özünü hər şeydən məhrum etməsi, istəyi hasil olunca, Allahına dua etməsi, sonra onu millimetr-millimetr, santimetr-santimetr böyütməsindədir. Bunlar da hələ tam deyil. Tifilini böyütmək üçün indi başqa çəkidə, başqa ölçüdə cəfakeşlik və fəadakarlıq lazımdır. Avropalı qadın olsa, haray salar ki, onun “mamkası” ölməyib ki, ona tifil desinlər. Heç nədən korluq çəkməsinə imkan vermərəm. Onun üçün məxsusi inək saxlatdıraram, günün 1-ci hisssəsinə bir, ikinci hissəsinə bir ayrı qulluqçu tutaram. Gecələr sübhəcən nazını çəkən dayə saxlaram… Amma Azərbaycan anası balasını kiməsə etibar edəmməz, gərək sübhəcən nazını özü çəkə. Gərək əskisində-üsküsündə ürəyinin şəfqəti ilə birlikdə öz əllərinin sığalı, hərarəti ola. Yoxsa rahat uyuya bilməz yavrusu. Marketlərdə satılan, lap o həmin qidanı hazırlayan sexin özündən gətirilmiş süd olsa belə, öz vücudunda ruhundan, qəlbinin dərinliklərindən axıb gələn ana südü hara, tarası məxsusi bəzədilmiş “Aptamil” hara, “SMA OPTIPRO” hara, “Similac” hara, “Hipp 1 Organik Combiotic” hara?

Ən əvvəli əna sığalından, təbii ana südündən məhrum olmuş körpə nə qədər cantaraq görünsə də, təbii ana südü ilə bəslənmiş körpənin sağlamlıq qədər güvənliyi ola bilməz. İkincisi, ana südü ilə böyümüş uşaqların ruhi inkişafı daha sağlam olur. Xüsusi xidmətlə, xüsusi qidalarla bəslənmiş uşaq valideynlərinə tablo kimi cəzbedici gəlsə də, analıq qayğıları ilə ətə-qana dolmuş körpənin bəxş etdiyi ülviyyəti yarada bilməz. Çünki körpəsinə süd verən an bəlkədə ananın körpəsi ilə baş-başa qalıb bütünlüklə bir-birlərinə təslim olduqları, səssiz danışdəqları andır. Bu mehr həmin körpənin bütün həyatı boyu nəfəsində, qanında bu bağlığı sistematik olaraq yeniləyir.

Haşiyə: Bir ana körpəsini Uşaq bağçasına qoymaq üçün yaxınlıqdakı bağçaya baş çəkmiş, həm bağça ilə tanış olmuş, həm də bağçaya qəbul üçün lazım olacaq sənədlərin siyahısını almışdır. Evə qayıtdıqdan sonra siyahıya nəzər salmış, ən sonuncu yer almış “Ananın şalı və ya jaketi” sözlərinə gözü sataşanda duyğulanmışdır.

Sən demə, anasının ruhu, ətri hopmuş bu geyimlər körpənin bağçada yuxu rejimində böyük rolu varmış. Həmin şalı və yaxud körpənin yatağına qoyduqda, körpə, sanki anası yanındaymış kimi həmən şirin yuxuya dalırmış. İndi gəlin bu ovsunu, sirri, sehri çəkə bilən, ölçüyə ala bilən ölçü etalonu qoyun ortaya, görüm tapa biləcəksinizmi, əlbəttə, tapa biləmməyəcəksiniz.

Özlərini bu qüdsiyyətdən məhrum etmiş analar isə heç bu ölçülər haqqında düşünə bilməyəcəklər, hardan düçünsünlər ki, tifilini yatdırmaq üçün 3 layla, 2 oxşama deməyib, uşağın ardına əli dəyməyib. Gecə yuxudan hövlank qalxmayıb. Nəinki 2 yaşa qədər , heç iki ay körpəsinə ana südü verməyib, onunla baş-başa qalmayıblar. Çünki onların qafasında ana olmaq yox, bu izdivacın birlikdəlik tərəfi olub.

Heç bir bəzək qadını analıq sevgisi qədər gözəlləşdirə bilməz. Dübbələmdüz (dialektlərimizdə var bu söz) ifadə edib fransız yazıçısı bu fikri. Bir qadın analıq titulu yaşamırsa, daşımırsa demirəm ha, yaşamırsa deyirəm, bir ailə başçısının, ərin halalı ola bilmirsə, lap nə qədər azad, xoşbəxt, təminatlı yaşasa da, tərəf müqabilliyindən başqa, assosiativlik doğura bilərmi?

Qadın olmaq gözəl ayaqlara, ağ sinəyə, incə belə, ipək saçlara sahib olmaq demək deyildir. Qadın olmaq bütün bunların fövqündə dayanmağı bacaran, Qadın – Ana olmağı bacarmaqdır. Ərin, ailənin qayğılarını çəkə bilməkdir. Ərin valideynlərinə bu ailənin gəlini, daha bir qız övladı kimi izzət-ehtiram göstərməyi bacarmaqdır. Bizim ailə-əxlaq dəyərlərimizdə gəlin də belə qarşılanıb. Hər hansı bir ocağa gəlin köçmüş şərti “yad adam”ın qədəm basdığı ilk gün ayaqları altında qurban kəsilir. Bu yeni adamın bu mühitə uyğunlaşması üçün ailənin böyükləri hər zaman diqqət göstəriblər. Gəlin özbaşına gəlin olmaz, düşdüyü yer onu gəlin edər” kimi məşhur atalar sözümüzdə ulularımızın and-amanına baxın bir. Dədə Qorqud dövründən üzü bu yana, bir a da dəqiqləşdirsək, keçən əsrin 80-ci illərinə qədər belə olub: gəlin evin ən dogma üzvü sayılıb.

Çünki hər nəslin daha uzaq əsrlərə davam etməsi üçün vəsilə qadın/gəlin idi. Ola bilməzdi ki, gəlin hansısa ailədə həqarətlə qarşılansın. Ailə başçıları gəlinə müraciət edəndə “dilin üçün öləyin, gəlinciyim” söylərmiş. Çünki gəlin də onlarla mehribanlıqla danışarmış , məsələn, qayınatasına, qayınanasına ” atamdan, anamdan daha yaxşı qayınata, qayınana” deyərmiş. İndi bu qayınana, qayınata belə gəlinə “sağ ol, xanım qızım” desə, “Gəlin”kimi mehriban müraciətin urvatını qaçırmazmı?

Dədə Qorqud cəmiyyətində ərlər öz ömür-gün yoldaşlarına, uşaqlarının anasına “HALALIM” deyə müraciət edir. Başqa heç yerdə heç bir qadın bu qədər dəyərləndirilə bilməz, çünki Azərbaycan/Türk qadını qədər halal ola bilməz. Baxmayaraq ki, dövrümüzdə ailə-əxlaq institutumuz hər gün ciddi aşınmalara məruz qoyulur.

Ümumiyyətlə, bu gün cəmiyyətdə qadınlara edilən müraciətlərin leksik-semantik anlamlarını, deyiliş tərzini, harada deyilməsi kimi məqamları müzakirəyə cəlb etmək də bizə qadının cəmiyyətdəki və baxışlardakı obrazını açmaqda böyük kömək edə bilər.

Məsələn, biz heç vaxt görmədik ki, böyüklərimiz qadınlarına xanım deyə müraciət etsinlər, səsləsinlər. Ya adların deyiblər, ya da “ay arvad”, “ay kişi” xitabı ediblər. Ya da heç adlarını çəkməyiblər, kim kimə söz deməlidirsə, onun tərəfə səmtlənib sözünü deyib.

Fransızlar qadına “madam”, gənc qıza və yaxud ərdə olmayan qadına “mademazel, mademuazel”deyirlər. İspanlar “sinyor, sinyora, sinyorita”, italyanlar “signore, signora, signorina”, almanlar “herr”, “frau” və “fraulein”, ” missis”, ” miss”, ruslar “qospoja” və ya “dama” deyirlər.

Avropa ölkələrində indi başa düşüb haray-həşir salıblar ki, qadına, qıza, ərə getmişə, ərə getməmişə, ərə gedib çıxmışa fərqli-fərqli adlar verilib. Qadınlar arasında belə ayrə-seçkilik qoymaq doğru deyilmiş. Artıq bu gün Almaniyada “fraulein” müracəti ədəbsiz sayılır və rəsmi sənədlərdə istifadə olunmur, Fransa və Belçikada isə “maduzel” artıq inzibati sənədlərdə istifadə edilmir və sair.

Bizdə isə qadınlara ehtiram olaraq “xanım”, “müəllimə “, “həkim” deyə müraciət edlməkdədir. Amma “müəllimə”, “həkim” ancaq ixtisasca müəllim və həkim olan qadınlara deyilə bilər (adını deməzsən, “müəllimə”, “həkim deyərsən”), bəs qeyri ixtisas-sahiblərinə necə müraciət edilsin, ən uyğunu ancaq elə “xanım” müraciətidir.

Deyək ki, 35 yaşlı bir xanımımız ali təhsilli bir qadındır, bir ictimai təşkilatın sədridirsə, onun adının qarşısında vəzifəsi və ya sonunda familiyası qeyd olunursa, burada daha heç bir əlavə sözə ehtiyac yoxdur. “Xanım” nəzakət əlaməti olaraq yazıla bilər. Şifah müraciət formasına gəlincə isə, sovet dövründəki kimi “yoldaş sədr, yoldaş katib” deməyəcəklər ki, sadəcə, adını çəkmək də qeyri-etik olur. Ona görə də hansısa dövlər və ya qeyri-dövlət vəzifələrində çalışan xanımlara “xanım”dan ağayana etiket yoxdur. Həkimə “həkim”, qadın müəllimə “müəllimə” demək olar, qadın bank rəhbərinə isə “bankir” demək olmur. Bəzən olur ki, üslubi məqsədlər üşün semantik mənalı vahidlərdən istifadə edəndə işlədirik. Ya da mürəkkəb qadın adlarının ikinci tərəfində qızımızn, qız nəvəmizin zəngin, kübar olması diləyi ilə “xanım”əlavə edirik.

Olsun ki, irad edəcəksiniz ki, xeyr, bu, hörmət və şərəf üçün qadınlara verilən ümumi tituldur. Davaya getməyəcəyəm. Bizim gözəl, namuslu, ailəcanlı, vəfalı qadınlarımız bundan da yüksək ada layiqdir, təəssüf ki, hələ ki bu ad lüğətimizdə yoxdur. Amma yazımız ümumiləşdirmək istədiyimiz qənaətlə bağlı olduğu üçün bir qədər incəliklərə varmağa məcburuq. Tarixən, Azərbaycan mühitində hakim sinfə mənsub qadınlara, eləcə də xaricdə təhsil almış qadınlara “xanım” deyə müraciət ediblər. Amma mən kütləvi şəkildə “xanım” etiketinin iştifadə edilməsini də istəmirəm.

Məsələn, S.S.Axundovun “Qaraca qız” hekayəsindəki Şərəfnisa yəhər və sair qoşqu ləvazimatı qayırıb satan adamın (sərrac) arvadı olduğu üçün Şərəfnisadır, M.F.Axundovun “Hekayəti-Müsyö Jordan həkimi-nəbatat Dərviş Məstəli şah cadukuni-məşhur” komediyasındakı Şərəfnisa isə Təklə-Muğanlı obasının bəyi Hatəmxan ağanın qızı olduğu üçün “xanım”dır. Heç şübhəsiz ki, Təklə -Muğanlı obasında yalnız Hatəmxan ağanın qızları, bu şəxsin əsl-nəcabətinə məxsus qadınlar xanım deyə müraciət oluna bilərdi. Əslində, heç hamıya da hər məqamda xanım demək də olmur.

Məsələn, biz indi gedib ucqar kəndə sağıcı olan bir qadına “xanım” deyə müraciət etsək, süni çıxacaq. Bu sağıcı qız xanım deyiləcək qadından heç də dəyərsiz deyil, bəlkə də çox xanımlardan daha dəyərlidir, amma ona süni olaraq “xanım” etiketi yaraşmır. Eləcə də rüşvətxor “Jek” rəisinə, torpaq satmaqda ixtisaslaşmış bələdiyyə başqanlarına da “müəllim” deyirlər.

Xaricdə necə deyirlər desinlər. Təbii ki, hər kəsin müraciəti, bu zaman seçdiyi vəziyyət, mimika və jestləri müraciət edənin özünün cəmiyyətdəki yerindən də asılıdır. Bizim qadınlara müraciət etiketlərimiz daha müqəddəs, daha ismətli və daha məzmunludur: “anam”, “bacım”, “qız”,”gəlin”, “xalaqızı”, “əmiqızı”,, “bibiqızı”,”dayıqızı”, “həkim”,”müəllimə” . Və bu müraciətləri münasibətlərin özü doğurur və özü də axarını müəyyən edir. Mənə belə gəlir ki, bu cür müraciət formaları həm də dini-əxlaqi baxımdan məsuliyyətlidir.

Mətbuatda ədəbi əsərlərin ekran həyatı haqqında yazarkən və yaxud ekranda-efirdə danışarkən, xüsusən ailə-əxlaq mövzusunda, belə məsələlər çox həssas olduğundan hər hansı birinə çox ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Deyilənlər, yazılanlar demək/yazmaq fürsəti əlində olanların demək/yazmaq istədiyi kimi deyil, ailə-əxlaq dəyərlərimizi qorumaq, yaşatmaq niyyəti ilə yazılmalı və yaxud deyilməlidir.

Bu qənaətə İsi Məlikzadənin eyniadlı povesti əsasında çəkilmiş “Evin kişisi” filmi ilə bağlı kütləvi informasiya vasitələrində yazılmış məqalələri oxuduqdan sonra gəldim(Mənbə:

1. https://www.bizimyol.info/az/news/382714.html

2. https://siam.az/maraqli/68690-evin-kiisi-v-ya-hr-olayda-qadn-gunahkar-cxaran-cmiyytin-guzgusu.html

3.https://edebiyyatqazeti.az/news/incesenet/4636-evin-kisisi ) .

Belə yazıları kim yazır, hansı məqsədlə yazır, bunlar da onların yazdıqlarında tutduqları iradlar kimi, sənətin qayğılarından birdir.

İrad, tənqid saf olmalıdır. Əsəri yazana da, onun oxucularına da, ədəbiyyatın özünə də, cəmiyyətə də fayda verməlidir.

Tənqiddə irad tutulan məqamın sağlam məcraya yönəldiməsinə bir canıyananlıq işartısı olmalıdır.

Amma bugünkü tənqidlərdə, jurnalist yazılarında bu canıyananlığı görmək olmur. Ya təriflər yağdırılıb, sonda sıradan rəsmiyyət xatirinə adda-budda dil xətalarının, texniki səhvlərin olduğu nəzərə çarpdırılır, ya da irad tutula bilinən məqamlar göstərilir, müsbət ideyalara isə heç toxunulmur da. Bernard Şou demişkən, əsl yazıçılar kömür götürüb ondan almaz düzəldir, amma tənqidçilər o almazı sonra kömürə çevirirlər.

Məlum filmlə bağlı yazıları oxuduqca tam əmin oldum ki, hələ də bizim bir çox atalar sözləri və məsələrimizin, eləcə də obrazlı ifadələrimizin mənasını doğru-düzgün qəbul etməyən oxucularımız var, yazarlarımız var.

Belə kəlamlar, qanadlı sözlər, obrazlı ifadələr, frazeoloji birləşmələr süni yaradılmış və yaxud öz-özünə yaranmış dil vahidləri deyildir. Bunlar insanların münasibət və ünsiyyətlərində yaranıb formalaşmış qənaətlərdir, həyat və insanlıq haqqındakı baxışlar sistemidir. Əgər bunları doğru-düzgün dərk edib qəbul etməyəcəyiksə, deməli, dünya və həyat haqqında baxış və fəaliyyətlərimiz də doğru və düzgün olmayacaq.

Elə “Evin kişisi” ifadəsinə münasibəti götürək. Əvvəlcə, ondan başlayım ki, bir sadə izləyici kimi mənim düşüncəmə görə, mətbu səhifələrdə filmin adını tamam kontekstdən uzaqlaşdırıb, öz qısqanclıqlarını bildirmək üçün bir vasitə kimi seçiblər.

Vikipediyada film haqqında yazılıb ki, mövzusu müasir kənd həyatından götürülmüş bu filmdə gənclərin məhəbbətindən, məhəbbətə xəyanətdən, insan mənəviyyatının təmizliyindən bəhs olunur. Soğrusunu deyim ki, indiyə kimi bu əəsri oxumamışdım. Qələmə aldığım yazı səbəbindən əvvəlcə povesti oxudum. Əsərin etnoqrafik çalarları və milli koloriti, yazıçı təhkiyəsi məni hədsiz heyran etdi. 43 səhifəlik bir bədii mətndə İsi müəllim Azərbaycan kəndinin, oradan yaşayan insanların həyat və yaşayış tərzini o qədər səmimi və inandırıcıi təsvir etmişdir ki, hər bir oxucu düçünə bilər ki, o da həmin kənddəndir. Bu povestdə həyatımız üçün vacib olan elə bir məsələ yoxdur ki, ona istinad edib, dərinliklərə varmaq olmasın.

Əsərdəki obrazların nitqində rast gəldiyimiz replikalar, müraciət formaları, etnoqrafik məlumatlar, xalq yaradıcılığı ilə paralellik, bir çox məhəlli sözlərdən fəal istifadə əsərin sanbalını qat-qat artırır.

Əsərdən sitatlar:

1.”Bilirdi ki, Ağca uzunlüləkli iri aftafaya su töküb, tiftikli təmiz məhrəbanı sütundakı mıxdan asıb. Qaçay darvazadan girən kimi qız aftafanı götürüb hazır dayanacaq. Qaçay yuyunub qurulananda bacısı deyəcək: ” Kəkotulu çay da dəmləmişəm, quyuya cürdək də sallamışam. Hansından verim?” açay səhərdən axşama kimi həyət-bacada əlləşən, bekar dayananda darıxan bacısının azacıq kobudlaşmış, qaralmış əllərinə , solğun bənizinə dərinliyində güclə seziləcək bir kədər gizlənənən iri qonur gözlərinə baxacaq və belə anlarda fikirləşdiyi sözləri yenə ürəyində təkrarlayacaq: “Allah Ağcanın baxtını açsın…Ağcadan bir dənədi…”

2. Cəvahir stolun üstünü yığışdırandan sonra gəlib oğlunun yanında dayandı. Cırıltılı köhnə kətili altına çəkib oturdu. Qaçay tez dikəldi.Arvad balaca, soyuq əlini ehmalca onun sinəsinə qoydu.

– Dincəl, bala, dincəl.Yorğunsan…

-Bağışla, ana.

Qaçay yenidən uzandı.

Cəvahir yarıyacan ağ pərdə çəkilmiş pəncərəyə baxıb köks ötürdü:

-Günorta bir söz demədin, a bala.Məsləhətin nədir?

-Nə deyim, ana?Ağcanın böyükləri sizsiniz.

– Evin kişisi sənsən.

Qaçay diksindi.Bu dəqiqəyə qədər o özünü uşaq sanmışdı. İyirmi iki yaş nədir ki? Üzünə əməlli-başlı tük də gəlməmişdi.Hələ gözləyirdi ki, heç vaxt ülgüc vurdurmadığı seyrək, yumşaq bığı sıxlaşacaq, codlaşacaq və o, kişiyə oxşayacaq. Qaçayın ürəyini qəribə bir sevinc bürüdü. Qaranlıq tavaya zillədiyi gözlərini yumub açdı. Nə tez böyüdü Qaçay. Cəmi bir ay bundan qabaq , o işsiz gəzəndə evin kişisi Mikayıl idi. İndi kişilik yükü Qaçayın çiyninə düşüb.

3.”Canəli qarpızın baş tərəfini dəyirmicə kəsib, bıçağın ucu ilə dörd yerə böldü. Həmin parçaları ovcuna yığıb, əlini qarpızın üstündə dolandıraraq dedi: “Koroğlu, ürəyində bir niyyət tut…”

4. Canəli: “Radiolarda hərdən oyun havaları çalırlar ha, bax, onda xəlvətə düşəndə 1-2 dəfə fərasətimi yoxlamışam.”

5. “Belə odlu-odlu danışanın dilinə görə dilçəyi də var”.

6. Qaçay belə anlarda atasının təşvişlə dediyi sözləri xatırladı: “A uşaq, o səbətlərin üstünə kilimdən-zaddan bir şey çəkin. Bu saat yağış yağacaq, leysanın altında çürüyər səbətlər.”

Amma film haqqında yazılan məqalələrdə belə məqəmların təfərrüatlarına varılmır, baş vermişləri sağlam düşüncə ilə analiz edib sağlam əsasda da cəmiyyətə ötürmək əvəzinə, ancaq itttiham etmək meyilləri daha nəzərə çarpır. Guya cəmiyyətdə heç nəyə məhəl qoyulmayaraq qadınları günahkarı çıxarmağa bir meyillilik var, ümumiyyətlə, istər qızlar, istərsə də oğlan uşaqları ya cəmiyyətin, ya da valideynlərin psixoloji basqısına məruz qoyulurlar.

Əgər müxtəlif mətbu nəşrlərdə edlən şərhlərdən çıxış etsək, deyilənlərin və yazılanların qadın zorakılığı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Burada hansı qadın zorakılığı var?

Qaçayın bacısı toy ərəfəsində anası özünü cehiz üçün oda-alova yaxdığı halda, sevdiyinə qoşulub qaçır.

Əntiqə üstündə nəzarət olmadan Bakıya imtahan verməyə gəlir. Sevdiyi ilə romantika yaşayır. Sevdiyi olduğu halda, başqasının yanına düşüb otelə gedir. Belə olan halda cəmiyyəti, ailəni necə qınamaq, necə ittiham etmək olar?

Film haqqında yazılmış məqalələrdən sitatlar:

“…İsi Məlikzadə “Evin kişisi” əsərində bu günümüz üçün aktual olan və eyni zamanda mübahisə doğuran məsələlərdən söz açılır. Əvvəla, əsərin “Evin kişisi” adını daşımasında yumor qarışıq ironiya sezilir. Problem ondadır ki, paternalist cəmiyyətimizdə qızlar kimi, oğlan uşaqları da valideynlərin psixoloji basqısına məruz qalır. Əgər qız uşaqlarına sözün dar və mental mənasında, abırlı-həyalı olmaq kompleksi aşılanırsa, oğlan uşaqlarına “sən kişisən, bacının namusunu qorumalısan, evin yükünü çəkməlisən, düşmən çəpəri olmalısan” kimi patriarxal məsuliyyət yükləyirlər. Əsərdə də Qaçaya anası psixoloji basqı edir. Qızının toy tədarükünü onun önəmli vəzifəsi kimi öhdəsinə qoyur. Mental mədəniyyətimizin ayrılmaz atributu olan cehizin verilib-verilməməsi anadan ötrü “olum, ya ölüm” dilemmasıdır

(https://news.milli.az/society/975317.html)”.

“…Filmdə Əntiqə qadın zorakılığına məruz qalan, özünü kimsəsiz, heç kimə lazım olmayan bir qadın kimi hiss edir. Yağış altında oturub, saatlarla Rövşəni düşünən, yuxularında belə Rövşəni görən və onunla nəfəs alan qız, ona təcavüzə uğradığını deməyə çətinlik çəkir. Ancaq hisslərini Rövşənin bacısı Səyadla paylaşır. Rövşən hərbi xidmətdə olanda universitetə daxil olmaq üçün Bakıya gələn Əntiqəyə sinif yoldaşı Pənah təcavüz edir. Əntiqə universitetə daxil ola bilmir, evə qayıdır. Amma özünü ləkələnmiş hiss etdiyi üçün daha Rövşənin məktublarına cavab vermir ….

…. Rövşən Əntiqəni anlamaq, hadisənin necə baş verdiyini bilmək istəmir, onunla danışmır, onu dinləmir, kor-koranə qızı günahlandırır. Rejissor cinsi zorakılığa məruz qalan qadına cəmiyyətin qeyri-adekvat reaksiyasını, zorlanmaya məruz qalan qızın da utandığına görə milisə şikayət etmədiyini göstərir…..(https://www.bizimyol.info/az/news/382714.html)”.

Yazımın bu yerində bir subyektiv fikrimi bildirəcəyəm.

Əslində, filmin məzmun filmdə adı filmdə baş verənlərin məzmunu ilə uzlaşmır, başqa sözlə, filmin adı cərəyan edən hadisələri, onların mahiyyətini öz episentrinə cəlb edə bilmir. Kütləvi informasiya vasitələrində haqqında söhbət etdiyimiz filmə aid bu ifadə barəsində nə izah var, oxucuları/izləyiciləri yanlış istiqamətləndirməkdədir.

Bu ifadənin heç bir mənfi çalarlı izahı yoxdur.

Bəzi mənbələrdə onu belə mənlandırırlar ki, “Evin kişisi” böyük hörmət-izzət sahibi olan, nüfuzlu, alicənab, əsl kişi xasiyyətli adamı mədh etmək üçün işlədilən ifadədir. Tam və dəqiq deyildir. Vəzifəsi, nüfuzu , olmayan sadə bir adam “Evin kişisi” statusundan məhrum olmalıdırmı?

“Evin kişisi” statusu ailə başçısı anlamını ifadə edir. Təbii ki, cəmiyyətdə nəsil xəttinin ata xətti ilə davam etdirilməsi, kişinin/ərin ailə həyatındakı üstün rolu dünənin, srağagünün məsələsi deyil. Artıq ailə təşkilatının bu statusu əsrlə baxışlarda da, gerçəkdə də davam etməkdədir və edəcəkdir.

Bu, qadını, onun nüfuzunu aşağılamır. Qadı gözəllik və ülviyyət mücəssəməsi olmaqla bərabər hər brimizin ANAsıdır, atamızın yaraşığıdır. Qanımızdan, canımızdan nəşət etmiş könül meyvələrimizin – balalarımızın anasıdır. Özümüzə gəldikdə isə bizi qürurlu edən, həyatımızı mənalandıran vücud paramızdır. Hər kəs nə vaxt öz parasını nə vaxt tapır, onda da əbədilik qoşalaşırlar.

Belədirsə, hansı gender bərabərsizliyindən, zorakılıqdan, aşağılamaqdan söhbət gedə bilər?!

Davamı var…