“ Ana və Uşaq"

  Bir saytın yaradılmasında  məqsəd nə olur:  saytı idarə edən  həm özü zənginləşir, gündə yeni  nə isə bir şey öyrənir, həm də digərlərinə ötürür. Saytda paylaşılan yazıların və şəkillərin  təlqin etdiyi hisslər  həm məlumatlandırmaq, həm də aşıladığı dəyər  baxımından  cəmiyyətin ideallarına uyğundur.

Buna isə rəngarəng mövzularla , məzmunlu müzakirələrlə  nail olmaq olar. Biz  “Ana və Uşaq” qəzetini   yaradanda  bunları hədəfləmişdik. Nəşr  formamızı  sayt  kimi davam etdirəndə də.

 Adı qara siyahıya düşməyən  onlarla, bəlkə də yülərlə sayt var ki,  onlar qara  siyahıya  düşən mətbu nəşrlər kimi deyil, ideoloji  məkanda  bir başqa ampulada    ziyan vurmaqdadır.

 Onlar nə yazırlar,  oxucularını hansı vacibməlumatlarla  tanış edirlər. Birmənalı olaraq deyirəm,  saytların əksəriyyətinin  ana səhifəsinə, orada paylaşılan manşetlərə və şəkillərə   göz yetirəndə  elə başlanğıcdan həmin saytın da, onun rəhbərinin də qadına hansı pəncərədən baxdığı  məlum olur.

 Halbuki,  hər hansı mətbu nəşrin və yaxud saytın fəaliyyəti cəmiyyətin  mənəvi cəhətdən sağlam , yüksək əqidəli, savadlı nəsil yetişdirmək  məqsədinə  udeoloji dəstək vermək olmalıdır. Ailə, qadın mövzusunda ixtisaslaşan   kütləvi informasiya vasitələri  bu xüsusda daha həssas olmalıdır. 

 Amma  fiukir versəniz, əksər saytlar qadın, ailə mövzularına  reytinq üçün  stimullaşdırcı  vasitə kimi baxırlar.

  Geyim  və  ayaqqabı şəkilləri,  dərini gümrahlaşdıran  toniklər,   müxtəlif saç formaları,  şirniyyat  və yemək reseptləri yerləşdirməklə

qadınların maraq dünyasına  fayda  verdiklərini düşünürlər. Sanki qadınların  şən və xoşbəxt olması elə bunlardan  keçir.   

   Elə saytlar  da var ki,   xəyanət ,  macəra həyatı haqqında  yazılar həmin saytların əsas mövzusudur.   Elə bil ki, Azərbaycanın , dünyanın harasında bir əttökən hadisə, xəbər olur, dərhal bunlara  ötürülür. Onlar da     böyük həvəslə belə ekzotik nümunələri   manşetə çıxarırlar. Yaxud da  soraqlaşıb harda  narazı ailələr var, onların  qadınlarını tapırlar, onların müraciətini paylaşır,  narazı olanları da  cəlb edirlər ki,  ailə dramlarını onlara göndərsinlər.

 Belə paylaşımlar  həmin ailə dartışmalarını heç vaxt məcrasına qaytara bilməz, əksinə, daha da aqresivləşdirər.

 Özəl kanallar da  verilişlər var ki, ancaq by sahə üzrə  ixtisaslaşıblar. Gedib Azərbaycanı gəzib harda   insident var, onları çəkib ekrana çıxarırlar. Amma getdikləri həmin  bölgədə,  həmin   obada o qədər sədaqətli ailələr  var  ki, məhz onları lentə alıb  cəmiyyətə təqdir etmək lazımdır.   

 “Qızıl toy”lardan, “Brilyant toy”lardan yazmırlar/göstərmirlər, ərinə xəyanət edən qadınlardan,  həyat yoldaşını öldürən ərlərdən yazırlar/göstərirlər.

  Bu aparıcılar  hələ  təcrübəsizdirlər, məndən inciməsinlər, onlar  kamera  ilə çəkiliş aparmağa bir “priklyuçeniya”  kimi maraq göstərirlər. TV əməkdaşı kimi qarşılansın, ehtiram göstərilsin, bunlar insanları sorğu-suala tutsunlar və sair.

Belə verilişləri   subay, 3-5 il evlilik təcrübəsi olanlara  həvalə etmək olmaz.  Belə verilişləri  yüksək savadlı, zəngin ailə və həyat təcürbəsi, ədəbiyyatımıza, mədəniyyətimizə, dini dəyərlərmizə bələdliyi olan  jurnalistlər, müəllim, psixoloq və sosioloqlar aparmalııdr.  Onları cəmiyyət tanımış olmalıdır. Onların cəmiyyətdə  yüksək də reputasiyası olmalıdır. Amma bizim bir çox televiziyanı tapşırıblar şou adamlarına. Həyatın bütün sahələri barəsində  Əli Mirəliyev danışır, Nadir danışır, Əlikram danışır,  Manaf danışır, Xuraman danışır, Vasif danışır. 2-3 dəfə evlənib-boşanmış şəxslər danışır.

Bu millətin  bir ağsaqqalı, ağbirçəyi, alimi, mədəniyyət xadimi, yazıçısı yoxdurmu? Biz  heç kimi  aşağılamırıq.  Hər kəs  bu xalqın övladıdır. Amma  təqdir olunmalı, cəmiyyətə, insanlara söz deməyə ekrana elə şəxsləri çıxarılmalıdır ki,  həmin şəxslər ekranda   görünən kimi,  izləyicilərdə  maraq və rəğbət yaratmış olsun. Başqa sözlə,  insanlar  belə adamların  ekranda görünməsini,  bu və ya digər məsələyə münasibət bildirməsini  gözləmiş olsun.

  Sovet  dövründə filmlər, tamaşalar, hər hansı ictimai  məzmunlu  nümunələr    ailələrə sədaqətli olmağı, qarşılıqlı etimad və ehtiramı öyrədirdisə, indiki seriallar  xəyanət etməyi, aldatmağı öyrədir.  Həmin  illərin mahnıları  onu dinləyənlərin qəlbinə incə, lətif duyğular gətirərdi.  Sevimli şairimiz Bəxtiyar Vahabzadənin sözlərinə  bəstələnmiş bütün mahnılar gözəldir.Onlardan birini   nümunə gətirək: “Bəxtiyaram  mən”. Musiqisini Şəmsi Kərimov bəstəlyib.  Mahnının adını eşidən kimi,   müğənnidən öncə içimizdə  biz  özümüz  pıçıldayırıq sözlərini.  Musiqinin özü  dil açdırıb  pıçıldadır adamı:

İndi  yeni yaranmış, virtual məkanlarda atlarını dördnala çapan diringilərdən birinə   nəzər yetirək.  Onu virtual məkanın fenomeni edilmiş Üzeyir Mehdizadə oxuyur:

Günümüzün   məşhurları hesab edilən müğənnilərin,  lap titulluların da, titulsuzların da  repertuarlarında  belə mahnılar var. Sanki bu məmləkətdə Bəstəkarlar İttifaqı, Yazıçılar İttifaqı,  sənət məsələlərinə  nəzarət edən daha ali qurumlar yoxdur.

 Bir vaxt  məşhur Napoleon deyərmiş ki, mən 3 qəzetdən daha çox qorxuram, nəinki 100 min süngüdən.  Amma bizim mətbuat  da, televiziyalar da  loyallıq edir, belə mədəni ideyasızlığa qarşı  barışmaz  mövqe  sərgiləyə bilmir. Hərdən  bu mövzuya toxunsalar da,  toxunub da ötüb keçirlər.

Qədim dövr Çin filosofu və mütəfəkkiri Konfutsi demişdir: “Bir milləti əsir etmək istəsəniz,  onun musiqisini məhv edin”.  

 Qərb dünyası   keçmiş  sovet ölkələrində əvvəlcə   Avropa dəyərləri, Avropa insan haqları  haqqında dərk olunmamış  təəsvvürlər, maraq  yaratdılar.  Daha sonra da  gənclərimizi itələdilər  bu eyforiyanın içinə.  Belə diringilərlə yetişmiş  gəncliyin  fəal həyat  mövqeyi necə olacaq?  Sovet dövrünün Üzeyir Hacıbəyov, Fikrət Əmirov, Qara Qarayev,  Rəşid Behbudov, Gülağa Məmmədov, Şövkət Ələkbərova, Şövkət Məmmədova, Şəfiqə Məmmədova, Tofiq Quliyev kimi sənətkarları vardı,  bəs niyə onlardan biri yetişmir?

Bir neçə gün öncə Mirşahin Ağayev qələm sahiblərini 44 günlük Vətən müharibəsində əldə etdiyimiz qələbə haqda əsər yazmamaqda ittiham edib. Hörmətli yazıçımız  Seyran Səxavət   Mirşahin Ağayevə  çox təəssüf doğuran  bir cavab verib: “..sən kimsən ki, sifariş verirsən? Sən yazıçıya sifariş verə bilərsən? Yazıçıya sifarişi ancaq Allah verə bilər.”

    MirŞahin haqlıdır, tam  haqlıdır.   Biz etiraz etmirik. Əlbəttə ki, ədəbiyyatımızda  Qarabağ mövzusu var.  Seyran  müəllimin özünün “Nekroloq” ,  Aqil Abbasın  “Dolu” , Sabir Əhmədin  “Ömür urası”, Əli İldırımoğlunun  “Daş yağan gün” romanları, Elçin Hüseynbəylinin    “Əsirlər” povesti  var. Bu siyahını  daha  da davam etdirmək olar. Amma  yenə azdır. Yazılanların  tanıtımı, təbliği azdır. Məktəbyaşlı uşaqlar, yeniyetmələr   qəhrəman əsgər və zabitlərimizi , şəhidlərimizi tanımır. Gənclərimiz şəhid xatirəsini əbədilşdirmək məqsədi ilə  yaradılmış Xatirə komplekslərində özlərini apara bilmir. Əlbəttə, bunlar hamıya aid deyil. Amma narahatlıq doğuracaq qədərdir.   

Ədəbiyyat, publisistika bu  istiqamətdə  çox işlər görməyə borcludur.

Yazıçı cəmiyyətin sifarii ilə yazmalıdır. Yazıçı  insanların  idealı olacaq qəhrəman obrazları yaratmalıdır, cəmiyyətdəki meyilləri aşkarlamalıdır, aşqarlamalıdır:  bu nümunələrə öz  hsslərini əlavə etməlidir. Əgər  ədəbiyyat cəmiyyətin, oxucuların intellektual tələbatından geri qalırsa, nəyimizə lazımdır belə ədəbiyyat.

 Bizim ədəbiyyat və  sənət  böyük   Zəfərimizin təntənəsini, qəhrəmanların  hünərini hələki  ədəbiyyata, musiqiyə  nə bu təntənəyə, nə də hünərə layiq halında gətirə bilməyib. Eləcə də mətbuatımız və  televiziyamız. Amma müqayisədə   mətbuat və televiziya  ədəbiyyatı və sənəti bir  az üstələyib. Niyə irad qəbul etmək istəmirik. 

Sovet vaxtı “Kirpi” jurnalının bir nömrəsində gözəl şairimiz,  təmsil ustası Hikmət Ziyanın ünvanına  iradlar bildirilmiş,  cəmiyyətdəki neqativ hallara, antipodlara  qarşı mübarizədə təmsil janrına ehtiyac olduğu halda,  az təmsil yazmasını onun  diqqətinə çatdırmışdılar. Hikmət müəllim  o vaxtlar cənc idi. Amma irada  çox səmimi və ağayana da bir  cavab yazmışdı. Bildirmişdi ki,  Azərbaycan ədəbiyyatında bu janrda  yazanlar da çox azdır.  Onlardan biri kimi, mənim üçün də  bu ehtiyacı ödəmək  heç də    asan deyil. Amma çalışacağam ki, mövcud boşluğu  yeni təmsiillərimlə doldurum.

 Günümüzün  yazarları istəyirlər ki, elə kitab təqdimatı, görüşlər keçirsinlər, onlar televiziyaya dəvət etsinlər, qəzetlər mübahisə alsınlar. Fəqət, belə olmamalıdır. Yazıçı cəmiyyət qarşısına çıxanda, oxucu ilə görüşmək gələndə dizləri əsməlidir.

  Siz görmürsünüz   özəl telekanalların, onlayn medianın  bütləşmiş obrazları kimdir? Siz görmürsünüz  bu obrazlar hansı auditoriyanı formalaşdırıb?

 10 ildən artıq  “Ana və Uşaq”  sayt  formatında  fəaliyyət göstərdi.   Bu müddətdə çoxlu müzakirələr irəli sürdük,  1 nəfər olsun belə  fikir bildirmədi, şərh yazmadı. Uşaqlar üçün hər  zaman “Məntiq və maraq” rubrikasında  məntiqli tapşırıqlar, tapmacalar yazdıq. Bir tapşırığa, bir  tapmacaya cavab  yazılmadı.  Halbuki, qarşılıqlı əlaqə  saytın daha fəal və rəngarəng olmasına mübət  təsir edir. 

Təəssüflər olsun ki,  mütailə baxımından biz çox geridə qalırıq. Mütailə etmiriksə, leksik fondumuz kasaddırsa,  bizim  məzmunlu münasibətimiz  haradan olsun? Özəl telekanalları,   saytları, onlayn mətbuatı  o qədər şoulaşdırıblar ki,  burada   fikir bildirmək, təklif irəli sürmək, mübahisə etmək, irad söyləmək  üçün heç bir  təfəkkür, dünyagörüş lazım deyil.