“ Ana və Uşaq"

Tarixdə ilk gəlinlik paltarının mənşəyi eramızdan əvvəl 4000-ci ilə aiddir. İlk gəlinlik paltarları qədim Misirdə ortaya çıxmışdır. Bu gəlinliklər ağ rəngli, laylı kətandan tikilirdi.O zamanlar gəlinliyin rəngindən çox, parçanın keyfiyyətinə və istifadə olunan aksesuarların təmtəraqlılığına diqqət yetirilirdi.

Qədim Yunan mədəniyyətində qadınlar gəlinlik kimi ağ paltar geyinirdilər. Çünki yunan mədəniyyətində ağ xoşbəxtlik simvolu idi. Qadınlar xoşbəxtliklərini bu ağ paltarlarla ifadə ediblər.

Romada isə gənc qızlar sarı gəlinliklərə üstünlük verirdilər. Toylarda həm sarı gəlinlik, həm də sarı duvaq geyinərdilər. Çünki örtük qadının evli olduğunu göstərirdi.

İki insanın bir araya gəlib ailə qurduğu zaman həyatın ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri sayılan gəlinlik paltardan çox daha çox şeyi təmsil edir.

Xüsusilə ingilis və fransız yazıçıları ağ rəngin məsumluğu təmsil etdiyini irəli sürmüş və bunun bakirəliyin simvolu kimi qəbul edilməsini təklif etmişlər. Həmin dövrdə ailə qurarkən ağ gəlinlik geyinmək qadınların bakirəliyini cəmiyyətə bəyan etməsinə kömək edirdi.

Ağ gəlinlik ənənəsinini lk dəfə  kraliça Viktoriyanın toyundan sonra meysana gəldiyi güman edilir. Əslində, Kraliça Viktoriya ağ paltar geyinən yeganə kral gəlini deyil. İngiltərə şahzadəsi Filipp 1406-cı ildə ağ ipək paltar geyən ilk kral kimi xatırlanır. Həmçinin, Şotlandiya Kraliçası Meri 1558-ci ildə ağ gəlinlik geyinmişdi. Lakin yalnız Kraliça Viktoriyanın toyundan sonra müasir qərb toylarında zənginlik və status göstəricisi olan ağ gəlinlik geyməyə başladı. Kraliçanın ağ atlaz və ipək parçadan krujeva ilə bəzədilmiş uzun quyruqlu gəlinliyi bugünkü gəlinlik modellərinin əsasını təşkil edir.

Türk cəmiyyətində ilk ağ gəlinlik II  Əbdülhəmidin qızı Naimə Sultan tərəfindən geyildi. 1898-ci ildə Kəmaləddin Paşa ilə evlənən Naimə Sultanın ağ gəlinliyi Qərbləşmə hərəkatının ilk simvollarından biridir. Cümhuriyyətin ilk illərində ağ gəlinliklər daha çox istifadə olunmağa başlamışdı və bu gün bütün dünyada olduğu kimi ölkəmizdə də gəlinlik dedikdə ağla gələn ilk rəngdir.

Azərbaycanın qədim adət-ənənəsinə görə gəlin yalnız başdan ayağa bəy evinin aldığı paltarı geyinməlidir. Bu paltar, əsasən, kofta, yun şal və ya qırmızı məxmər və ya “don” və ya “nimtena” adlı qolsuz və qızıl yaxalı pencək və ya “don” və ya “nimtənə” adlı qolsuz pencəkdən  ibarət olardı. Keçmişdə bu dəstdə ipək və məxmərdən hazırlanmış toy arxası var idi.

Bütün türk xalqlarında üst geyim və örtük ağ olduğu halda, bu geyimlər tarixən Azərbaycan xalqında od və sağlamlıq rəmzi sayılan müqəddəs qırmızı rəng olmuşdur. Gəlini aparanda onun qollarına qırmızı parça bağlanır, başına qırmızı çama salınır ki, bu da köhnə atəşpərəst zamanların əks-sədası hesab olunur.

  Amma ağ gəlinlik heç də yeganə toy , gəlinlik  simvolu olmamışdır. Bir çox öplkələrdə  bu uğuru başqa  rənglələ də uzlaşdırmışlar.

Çin, Hindistan və Uzaq Şərqin bir çox mədəniyyətlərində bu gün də uğurlar simvolu olan qırmızı gəlinliklər geyilir. Hindistanlı gəlinlər qırmızı ipək parçadan tikilmiş, qızıl və gümüş məftillərlə çox təfərrüatı ilə işlənmiş, bədənlərini əhatə edən gəlinlik sariləri (aksessuar) taxırlar. Bu gün Çində Qərb üslublu ağ gəlinliklərin üstünlük təşkil etməsinə baxmayaraq, toydan sonra ənənəvi çay mərasimində ənənəvi qırmızı gəlinliklər geyinilməkdə davam edir.

Türk gəlinliklərinin tarixinə nəzər saldıqda, sülalə gəlinliklərinin köhnə Osmanlı dövründə qırmızı rəngdə və kifayət qədər qürurlu olması diqqət çəkir. Xalq isə toy mərasimlərində gəlinlik rəngi olaraq mavi, bənövşəyi, çəhrayı kimi canlı rənglərə üstünlük verirdi. Bu gün gəlinlik dedikdə ağ rəng ağıla gəlsə də, son zamanlar krem, açıq çəhrayı və çılpaq rəng tonlarında olan gəlinliklər də məşhurdur.

  Bəzın bunu ağ libasın tez ləkə götürməsi, tez çirklənmsi ilə əlaqələndirirlər. Bəzi ölkələrdə  rəmglərə  daha digər anlamda  yanaşmışlar. Çünki insanların  həyatla bağları ilk növbədə təəssürütları ilə bağlıdır, yəni, insan həyatı necə görür,  hansə rəng onda  hansı  ruhu yaradır.

Amma daha çox  ağ rəngi məsumiyyət simvolu kimi qəbul etmək lazımdır, xüsusilə, bizim ölkəmizdə. Qızrmızı rıngin ağ  rəng üzərinə həkk etdiyi assosiasiyasını başqa  kim, heç nə belə məsuliyyətli və   məsum ifadə edə bilməz. Bunu qəbul edərək  qızlarımızı mavi, çəhrayı, qırmızı rənglərdə belə gəlin görməyi arzu edirik…