“ Ana və Uşaq"

Elə bir insan olmaz ki, həyatı boyu  atalar sözləri və məsəllərindən istifadə etməmiş olsun.   Bu da çox təbiidir. Çünki ataların həyat təcrübələri, dünyagörüşləri çox olur. Allah da ailəni, insanlığı elə nizamlayıb ki, bir uşağı yaratmamış onların ata və babalarını mövcud edir. Onlar da övladları, nəvələri doğuluncaya qədər var yaşadıqlarından, müşahidə etdiklərindən doğru olanları seçiblər, nümunəvi olanları nəsi xəttinin davam etməsi, həm dərininə, həm də eninə şaxələnı bilməsi üçün öz varislərinə miras qoyublar . Belə miraslardan biri də atalar sözlərimizdir. Atalar sözü həyat uğrunda mübarizərimizdə dinc və firavan sabahlara davam edə bilmək üçün bələdçimiz olub, işığımız olub.Əgər biz onların miras qoyub getdikləri əxlaqi irsə qədirşünaslığımızı itirməsək, onların and-amanına dədaqətlə əməl edə bilsək, daha çox gedə bilərik, həm də rahat və məzmunlu.

Bu   fikrin   cövhərində  Allahın qüdsiyyətinə, dinin  buyurduqlarına bir təslimiyyət var. Dinimizdən  də, sevgili Peyğəmbərimiz  buyurduqlarından da  biz   valideyn  haqqın hər zaman  bir  and-aman kimi  qəbul etmişik. Haqqında  bəhs etdiyimiz atalar sözü də özündə məhz bunu ehtiva edir.   Allah  bəndəsi olan hansı  kəs Allahın olmadığı yer düşünə bilər?  Harda Allahsız yer var ki?!

Allah  hər yerdədir, biz  Allahın olduğu hər yerdəyik. 

 Bu, bizim  əzəli və əbədi təslimiyyətimizdir. İkinci şərt isə  valideynləi tanımaq, sevmək, “Uf”  demədən qulluqlarında durmaqdır.

 Bu atalar sözü də  həmin əxlaqı  məişət  söhbəti kimi deyil,  dini əxlaq vacibi kimi  normaya  çevirməyə  xidmət edir.

Allahsız yer yoxdur, ondan sonra  isə tapındığımız ikinci  müqəddəslik valideynlərimizin  boyunlarımızda olan  haqlarıdır.  İrad tutulan atalalar sözümüz  bizə  valideynlərimizin, böyüklərimizin  haqqını belə təlqin edir.

Bir rəvayətdə deyilir ki, cihada qoşulmaq istəyən bir gənc  Peyğəmbərdən bunun üçün icazə istəyibmiş. Peyğəmbər də ondan soruşub ki,  ata-anan sağdırlarmı? Sağdırlarsa, sənin onlara xidmətin  daha üstündür.

Sosial şəbəkələrin birində “Ata yetirən qız ərlənər, ana yetirən oğul qızlanar” atalar sözü haqqında  müzakirə açmışdılar.  Atalar sözünün mənasını  doğru-düzgün qəbul edə bilməyənlər ataları  qınayırdılar ki, qızları ərə getməsi deyil, oxuyub təhsil alması, hansısa bir sənət sahibi olması  daha vacibdir, nəinki ərlənməsi. Çoxları   bu atalar sözündəki “ərlənər” sözünü “ərə  gedər”  kimi başa düşmüşdür. Onsuz da bir qız bir oğlanındır və yaxud hər oğul gəncimizin bir  qız  qisməti var. Bizli də, bizsiz  bu, belə olub, belə də davam edəcək. Amma “ərlənər” sözündə  ərlənmək kişilənər,  kişi kimi  olar anlamında  işlənilmişdir, kişiyə getmək deyil. Xalq dilində hər gün  ”kişi kimi qadındır”   sözlərini eşitmirikmi?

Burada qızları   yetkinləməmiş, qadln, ana olmağa hazır olmamış ərə verməkdən getmir. Kimsə burada guya qadını, qızı  maddi, mənəvi, daha nə bilim  hansı cəhətinə görəsə kişidən gücsüz, ikinci dərəcəli olması  qənaətində  də deyil.  Azərbaycan kişisində mühafizəkarlığın olması normal qarşılanmalıdır. Azərbaycan kişisi bu yolu qadına şiddət göstərmək üçün deyil, onu zamanın, mühitin fitnə-felindən qorumaq üçün seçib.

  Bizm nühitdə bəi davranış, geyim qaydaları var ki, bunlar hamısı Avropadan  sirayət etdi. Sirayət edən qədər də missionerlər müxtəlif formada özləri buna zəmn və mühit yaratdılar. Bizim əxlaq üçün,  mənəviyyatımız üçün  xarakterik olmayan  həyat tərzi  gətiridilər. “ Axırıncı aşırım” filmindən  məşhur sitat : “Evimi aldılar dinmədim, malımı aldılar dinmədim. Əşi, naxırımı otaranın biri gəlib mənimlə bərabər olsun? İndi də deyirlər torpağını ver. Sabah deyəcəklər papağını da ver, namusunu da. Mən belə hökuməti tanımıram vəssalam.”

 Sonrası necə olacaq,  Allah hifz etsin.  Amma Qərb dünyası özü yaxşı olar ki, ailə, əxlaq   təfəkkürünü bizim xalqdan əxz edib  aparıb ö ölkələrində yaysınlar. Televiziyadan, kitablardan bilirik də  o   aləmdə Qadın obrazı  kimdir. orda qadının sərhəsdiz sərbəstliyi ola bilər, amma bizdəki qədər ana sevgisi, qadın sevgisi ola bilməz. Əhdə, düz ilqara sədaqət də bizdəki qədər ola biməz. Azərbaycan kişisinin  qadınına bəslədiyi hörmət-izzət   heç bir yerdə yoxdur. Azərbaycan qadını, əlbəttə, buna layiqdir.  Azərbaycan kişisini də   ərlər, kişilər içində məğrur edən bizim qadınlarımızdır. Biz belə öyrənmişik, belə bilirik, belə də   varislərimizə ötürəcəyik.

Ailə o vaxt  xoşbəxt və güclü olur ki, birlik var.   Qadın ərinə dəstəkdir, ər də qadınına. Mən   nümunə çəkdiyim atalar sözü o ailələrə xitabən deyilib ki, ailədaxili tərbiyə məsələləri   yanlış nizamlanır. Ailədə atanın, ərin üstün rolu  mütləq qəbul edilməlidir.  Ata özündə ciddilik, dözümlülük, cavabdehlik kimi əxlaqi keyfiyyətləri daşıyır.Bu ailənin qızı da qız övladı olaraq malik olduğu qadınlıq keyfiyyətlərinə  atası, qardaşları    qarşısında  cavabdeh olaraq  sədaqətli qalır.

 Doğru  anlaşılmayan  atallar sözlərimizin   bir qısmi qadınlarımıza  və qızlarımızla bağlıdır, məsələn: “Anasına bax, qızını al”,  “Qızını döyməyən,dizini döyər”, “Analı qız özü  böyüyər, anasız qızın sözü” və sair bu kimi atalar sözlərini misal göstərə bilərik.  Görünür,  belə fikirlər söyləyənlər atalar sözlərimizin məzmun və ieyalarını süzgün qavraya bilməyən çəxslərdir. Biz burada qməhkəmə iclaşı keçirmirik ki. Həmin qızlar, qadınlar düşmən deyillər ki. Hamısı  sənin, mənim, bizim doğmaların əzizləridir. Burada  eyham ola  bilər, amma aşağılamaq , kişini qadınların fövqünə qaldırmaq  ağıla da gəlməməlidir.  1-ci atalar  sözünün  məzmunu budur ki,  oğluna   ömür yoldaşı, özünə gəlin axtaran analar  qızları   mükəmməl tanıya bilməzlər axı. Ola  bilər ki, heç görməsinlər də. Çünki   dədə-babaların vaxtında qız uşaqlarının çöldə-bayırda  görünməsi yaxşı qəbul edilməzdi. Amma tərəflərin valideynləri bir-birlərini tanıyardılar.  Gəlin həstətində olan valideynlərin məntiqi də belə olardı ki, ana necədirsə, qızı da elə olacaq və yaxud qızını ərə verəcək ailə də düşünərdi ki, atası necədirsə, oğlu d elə arvad saxlayacaq.

“Qızını döyməyən,dizini döyər”  atalar sözümüz də   yuxarıdakı fikirlərimizlə  eyni ahəgdədir. Mən   nə özümüzdə, nə qohum-qardaşda, nə  getdiyim yerlərdə  valideynlərin qızlarını döydüyünü heç vaxt görməmişəm.  Burada  “döymək” sözü   fiziki anlamda deyil,  sözlə, müəyyən qadağalarla   təsir etmək  kimi başa düşülməlidir. Əgər  analar kiçik yaşlarından qızlarının  tərbiyəsi ilə  məşğul olmasalar, gələcəkdə baş verə biləcək  mənfi hallara görə, dizlərinə döyəcəkləri şəksizdir.

“Analı qız özü  böyüyər, anasız qızın sözü” atalar sözümüz isə   anaların övladlarının, xüsusən, qız övladların  taleyindəki   rolunu dəyərləndirməyə xidmət edir.  Analar qızlarının   bütün qayğılarını çiyinlərində, yuxusuz gecələrində daşıyır:  “qa” deyəndə çörəklərini, “qu” deyəndə sularını  çatdırar. Qızcığazlar da  belə xoş günlərin qoynunda bir də görərlər ki, böyüyüb boya-başa çatıblaar.  İraq-iraq anasız böyüyən və yaxud laqeyd anaların himayəsində böyüyən   qızların  əzab-əziyyətləri bir yana,  onlar lap aydan arı, sudan duru olsalar da,  barələrində  yüz cürə dedi-qodu  yayılar. Nümunə göstərdiyimiz atalar sözündə də   bütün uşaqlara  bir  and –aman, xeyir-dua özünü göstərməkdədir: bütün uşaqlarımz  nə qədər ki var,  həmişə Günəş olsun,  həmişə anaları da olsun.  Bu, hamımızın arzusu deyilmi? Atanın da, ananın da  övlad barəsində arzuları birdir. Amma  bu arzuya aparan yolu ata daha  doğru seçir. Qoy   analarımız övladlarına  qayğı göstərməyində olsun, amma onların şəxsiyyət kimi formalaşmasına  nümunə ata obrazı olsun.

Hesab edirəm ki, atalar sözlərimiz də  qadınlarımızın rolunu, haqqını  heç vaxt  aşağılamayıb, əksinə, aiənin, ərin  ucala bildiyi yüksəkliyi   hər zaman qadınlamızın zəhməti ilə bağlayıb . Bİz bütün  hallarda hər fikrin işıqlı tərəflərinə meyil etməliyik.