“ Ana və Uşaq"

Zəlzələöncəsi edilməli olanlar

Yaşayış binaları tikilərkən ərazi ciddi şəkildə müəyyən edilməlidir. Sürüşkən və düzən ərazilər yaşayış məhəlləsi üçün   məqbul deyil.  Torpağı boş olan maili torpaqlarda da mənzil tikilməməlidir.

 Tikinti Texnikası və Tikinti Qaydalarına uyğun olaraq bina özülləri və konstruksiyalar zəlzələ təsirlərinə davamlı tikilməlidir.

Zonalaşdırma planında yaşayış üçün ayrılmış yerlərdən başqa yerlərdə evlər və binalar tikilməməlidir.

Sıldırım qayaların yaxınlığında, sıldırım dərələrdə və dərələrdə bina tikilməməlidir.

Güclü qar yağan və uçqun olan yamaclarda bina tikilməməlidir.

Mövcud binaların dayanıqlığı artırılmalıdır.

Evlər zəlzələdən sığortalanmalıdır.

Bu tədbirlərə əlavə olaraq, gündəlik əşyalarımızı binanın deyil, qeyri-konstruktiv, yəni mebelin vurduğu zərərdən qorumaq üçün evin içərisinə yerləşdirərkən aşağıdakı ehtiyat tədbirləri görməliyik:

• Şkafın üzərinə qoyulan əşyalar və ofis materialları sürüşüb düşməməsi üçün plastik tutacaq materialları və ya yapışdırıcılarla bərkidilməlidir.
• Sobalar və digər qızdırıcılar möhkəm materiallarla divara və ya döşəməyə bərkidilməlidir.
• Şkaflar və çevrilə bilən oxşar əşyalar bir-birinə və divara bərkidilməlidir. Sabit obyektlə divar arasında boşluq varsa, təsir effektini azaltmaq üçün arasına bir doldurucu material qoyulmalıdır.
• Tavan və divar asma çilçıraq, kondisioner və s. qurğular yerləşdiyi yerə, divarlardan və pəncərələrdən kifayət qədər uzaqda və çəkisini daşımaq üçün qarmaqlarla asılmalıdır.
• Ağır əşyalar olan şkaf qapıları mexaniki qıfıllar quraşdırılaraq möhkəm bağlanmalıdır.
• Masa üzərində sürüşə bilən əşyaların altına metal profil qoyularaq sürüşməsinin qarşısı alınmalıdır.
• Zəhərli, partlayıcı, tez alışan materiallar düşməyəcək vəziyyətdə bərkidilməli və sınması mümkün olmayan şəkildə saxlanmalıdır. Bu materialların üzərinə fosforlu, müəyyənedici etiketlər qoyulmalıdır.
• Rəflərin ön hissəsinə elastik bant və ya tel əlavə edilə bilər. Kiçik əşyalar və butulkalar qutulara qoyulmalıdır ki, bir-birinə dəyməsin və aşmasın.
• Qaz klapan və elektrik qoruyucuları qaz sızmasına və yanğına qarşı avtomatlaşdırılmalıdır.
• Təcili olaraq binadan çıxmaq üçün istifadə olunacaq yollardakı təhlükələr aradan qaldırılmalı, bu yollar nişanlanmalı, çıxışa mane ola biləcək əşyalar çıxış yolundan kənarlaşdırılmalıdır.
• Geniş çıxış yolları yaradılmalıdır. Xaricə açılan qapılardan istifadə edilməli, təcili çıxış qapıları bağlanmamalıdır. Təcili çıxışlar işıqlandırılmalıdır.
• Çarpayılar pəncərəyə və aşa biləcək ağır şkaflardan aralı olmalı, çarpayıya ağır əşyalar olan rəflər qoyulmamalıdır.
• “Fəlakətə hazırlıq planları” bütün şəxslərin iştirakı ilə (evdə, işdə, mənzildə, məktəbdə) hazırlanmalı və bu plana hər altı aydan bir yenidən baxılmalıdır. Zaman-zaman bu plana uyğun olaraq necə davranmaq barədə məşqlər edilməlidir.
• Fəlakət və ya fövqəladə hallar zamanı ailə üzvləri ilə necə ünsiyyət qurmalı, alternativ görüş yerləri və bölgədən kənarda (ev, iş yeri, içəridə, məktəbdən kənarda və ya məhəllədən kənarda) əlaqə saxlayan şəxs müəyyən edilməlidir.
• Vacib sənədlər (şəxsiyyət vəsiqəsi, mülkiyyət sənədi, sığorta sənədləri, sağlamlıq haqqında arayış, diplomlar, pasport, bank pulqabı və s.) surətləri hazırlanaraq su keçirməyən şəkildə saxlanmalı və bu sənədlərin surəti də əlaqə saxlayan şəxsdə olmalıdır( regiondan kənarda).
• Yaşayış yerinin və ya iş yerinin xüsusiyyətlərinə və ölçüsünə uyğun olaraq bina rəhbərliyi tərəfindən əvvəlcədən müəyyən edilmiş müvafiq yanğınsöndürmə vasitələri mövcud olmalı və vaxtaşırı texniki xidmət aparılmalıdır.

Belə cihazlar:

• Asanlıqla əldə edilə bilən yerdə saxlanmalıdır.
• Onun yeri hamıya məlum olmalıdır.
• Divara möhkəm yapışdırılmalıdır.
• Hər il müvafiq şirkət tərəfindən nəzarət edilməlidir.
• İstifadə edildikdən sonra yenidən doldurulmalıdır.
• Binalarda liftlərin qapı tərəflərində “Zəlzələ zamanı istifadə edilmir” lövhəsi asılmalıdır.

Zəlzələ vaxtında  atılan addımlar

• Zəlzələ zamanı  binadasınızsa, heç bir çaxnaşma olmamalıdır.
• İlk növbədə yaşadığınız evin çıxış qapısını açın, çünki, hər hansı deformasiya qapını açmağı mümkünsüzə çevirə bilər.

• Təmirsiz şkaf, rəf, pəncərə və s.  əşyalardan uzaq durmaq lazımdır.
• Möhkəm kreslolarla dəstəklənən masanın altında, əgər varsa  və ya tam və həcmli kreslo, divan, dolu sinə kimi qoruma təmin edə biləcək əşyaların yanında çömbəlməklə həyat üçbucağı yaradılmalıdır.
• Baş iki əl arasında götürülməli və ya qoruyucu materialla (yastıq, kitab və s.) qorunmalıdır. Sarsıntı azalana qədər bu vəziyyətdə saxlanılmalıdır.
• Təhlükəsiz bir yer tapın, diz çökün, başınızı və boynunuzu qoruyun, yıxılmamaq üçün sabit yer seçin.
• Pilləkənlərə və ya çıxışlara doğru qaçmayın.
• Balkona çıxmayın.
• Balkondan və ya pəncərədən atlamayın.
• Qətiyyən liftdən istifadə edilməməlidir.
• Telefonlar fövqəladə hallar və yanğınlar barədə məlumat verməkdən başqa istifadə edilməməlidir.
• Kibrit, alışqan yandırılmamalı, elektrik düymələrinə toxunulmamalıdır.
• Əlil arabasındayıqsa, təkərlər bağlanmalı, baş və boyun qorunmalıdır.
• Mətbəx, emalatxana, laboratoriya kimi iş alətlərinin olduğu yerlərdə; sobalar, sobalar və oxşar qurğular söndürülməli, tökülə biləcək material və maddələrdən uzaq olmaq lazımdır.
• Sarsıntı keçdikdən sonra elektrik, qaz və su klapanları bağlanmalı, soba və qızdırıcılar söndürülməlidir.
• Digər təhlükəsizlik tədbirləri  edilməklə, lazımi mal və materiallar götürülməli, əvvəlcədən müəyyən edilmiş yoldan istifadə edilməklə toplaşma yerinə getməlidir.
• Məktəbdə sinifdə və ya ofisdə, masanın altında və ya yanında möhkəm bir masa altı seçilməlidir.
• Dəhlizdə baş və boyun divarın yanında həyat üçbucağı yaratmaq üçün CUT-STICK-HOLD hərəkəti ilə qorunmalıdır.
• Pəncərələrdən və şüşə qablardan çəkinin.

Zəlzələ vaxtı açıq   sahədəsinizsə

• Elektrik xətlərindən və dirəklərdən, ağaclardan, digər binalardan və divar əsaslarından uzaq durun. İnsan açıq sahədə çömələrək ətrafdan gələn təhlükələrə hazır olmalıdır.
• Sürüşmə, daş və ya qayaların düşə biləcəyi yamacların altında yerləşdirilməməlidir. Əgər belə bir mühitdəsinizsə, tez bir zamanda təhlükəsiz mühitə keçməlisiniz.
• Binalardan düşə biləcək bacalara, sınmış şüşələrə və suvaqlara qarşı diqqətli olmaq lazımdır.
• Yeraltı kanalizasiya, elektrik və qaz xətlərindən gələn təhlükələrə qarşı diqqətli olmaq lazımdır.
• Dəniz kənarından uzaq durmalısınız.

Nəqliyyat  idarə edirsinizsə

• Magistral yolda hərəkət edirsinizsə  və məkanınız təhlükəsizdirsə,  sağa yaxınlaşıb yolu bağlamadan dayanmaq lazımdır.
•  Mühərriki söndürün və pəncərələri bağlı vəziyyətdə avtomobildə gözləyin. Sarsıntı dayandıqdan sonra açıq sahələrə gedin.
• Nəqliyyat vasitəsi yaşayış massivində və ya təhlükəsiz yerdə deyilsə (ağacların və ya elektrik xətlərinin və ya dirəklərin yaxınlığında, körpünün üstündə və s.), dayandırılmalı  və nəqliyyatdan uzaq olan açıq ərazilərə getməlidir.
• Əgər silkələnmə zamanı tuneldə olsanız və çıxışa yaxın deyilsinizsə, nəqliyyat vasitəsi dayandırılıb enməli, yan üstə uzanmalı, ayaqları qarın nahiyəsinə çəkilməli, baş və boyun əllərlə qorunmalıdır.
• Əgər qapalı dayanacaqdasınızsa, nəqliyyat vasitəsindən çıxın, yan üstə uzanın və başınızı və boynunuzu əllərinizlə qoruyun. Yuxarıdan düşə biləcək tavanlar və tunellər kimi böyük kütlələr avtomobili əzəcək, lakin məhv etməyəcək. Əgər avtomobildəsinizsə, avtomobilin üzərinə düşən parça sizi əzə bilər.

Metroda  və ya digər nəqliyyat vasitəsində sərnişinsinizsə 

• Lazım olmadıqca metrodan və qatardan düşməməlisən. Sizi elektrik cərəyanı vura bilər və ya digər xəttdən gələn başqa metro və ya qatar sizi vura bilər.
• Metroda və ya qatarda silkələnmə bitənə qədər möhkəm bərkidilmiş asılqandan, məhəccərdən və ya hər hansı bir yerdən tutun və metro və ya qatar personalı tərəfindən verilən göstərişlərə əməl edilməlidir.

 Zəlzələdən sonra qapalı yerdəsinizsə:

*Əvvəlcə öz təhlükəsizliyinizə əmin olun.

• Sonra ətrafınızda kömək edə biləcək kimsənin olub olmadığını yoxlayın.
• Zəlzələdən sonra baş verən yanğınlar ikinci dərəcəli fəlakətlərdir. Buna görə də, qaz iyi hiss edirsinizsə, qaz klapanını bağlayın. Pəncərələri və qapıları açın. Dərhal binanı tərk edin.
• Təhlükəli materialların dağılmalarını təmizləyin.
• Təcili çantanızı özünüzlə götürün, məhəllədəki görüş nöqtəsinə doğru hərəkət edin.
• Radio və televiziya kimi kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən sizə ediləcək xəbərdarlıqlara qulaq asın.
• Təcili yardım maşınları üçün prospektləri və küçələri boş qoyun.
• Hər güclü zəlzələdən sonra həmişə əlavə təkanlar olur. Zəlzələlər nadir olur və zaman keçdikcə ölçüləri azalır. Sonrakı ı təkanlar zədələnmiş binalara ziyan vura bilər. Bu səbəbdən də yeraltı təkanlar tamamilə bitənə qədər zədələnmiş binalara daxil olmaq lazım deyil.

Təkrar  zəlzələlər zamanı  açıq sahədəsinizsə:

• Ətrafınızdakı zərərlərə diqqət yetirərək, onları qeyd edin.
• Zədələnmiş binalardan və elektrik xətlərindən uzaq durun.
• Birincisi, yaxın ətrafınızda təcili yardıma ehtiyacı olanlara kömək edin.
• Sonra qonşuluqdakı toplaşma məntəqəsinə gedin.
• Xeyriyyə işlərində iştirak edin. Xüsusi diqqətə ehtiyacı olan qurbanlara – qocalara, körpələrə, hamilə qadınlara, əlillərə kömək edin.

Dağıntı altındasınısa

• Panik olmadan statusunuzu yoxlayın.
• Hərəkət qabiliyyətiniz məhduddursa, çıxış üçün həyatınızı riskə atacaq hərəkətlərə cəhd etməyin. Bilin ki, xilasetmə qrupları sizə ən qısa zamanda çatmağa çalışacaq.
• Enerjinizi ən səmərəli şəkildə istifadə etmək üçün hərəkətlərinizi nəzarət altında saxlayın.
• Əllərinizi və ayaqlarınızı istifadə edə bilirsinizsə, su, istilik, qaz qurğularına və döşəməyə vuraraq varlığınızı eşitdirməyə çalışın.
• Səsinizdən istifadə edə bilirsinizsə, xilasedicilərin səsini eşitməyə çalışın və onlara zəng edin. Bununla belə, enerjinizi idarə olunan şəkildə istifadə edin.

 Qeyd: Yazı   açıq mənbələrdən tərcümə ilətəqdim olunur.