“ Ana və Uşaq"

Əmək Qanunlarının 66-cı maddəsinə əsasən, attestasiya olunmamalı işçilərin dairəsi müəyyən edilib. Orada yazılanlara görə eyni vəzifədə (peşədə) azı üç dəfə attestasiya olunaraq tutduğu vəzifəyə uyğun olduğu müəyyən edilmiş işçilər attestasiyaya cəlb olunmamalıdırlar.

Maraqlıdır ki, aparılan islahatlar fonunda attestasiyaları ləğv etmək yolunu tutdular. Belə ki,

Azərbaycanın Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 66-cı maddəsi Attestasiya olunmayan işçilərin kateqoriyalarını ehtiva edir. 2018-ci ildən bu kateqoriyaya yeni bənd əlavə edilir və pedaqoşi işçilər də attestasiya olunmayan işçilər kimi təsnif olunmağa başlayır.

Artıq yeni bəndə əsasən, “Azərbaycan Respublikasında dövlət ümumi təhsil müəssisələrində işləyən təhsilverənlər” attestasiya olunmayacaqlar.

Niyə? Əgər müəllim attestasiya olunmayan işçilər kateqoriyasına daxil edilirsə, onda diaqnostik testlər nədir, müəllimlərin işə imtahanla qəbulu nədir, sertifikasiya nədir?

Halbuki, 1999-cu ildə Dövlət Komissiyası tərəfindən hazırlanmış və ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən “Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində islahat Proqram”ı təsdiq olunmuşdu . Bu proqramda rəhbər və pedaqoji kadrların attestasiya sisteminin yenidən yaradılmasına və müəllim əməyinin obyektiv qiymətləndirilməsinə, eləcə də yaradıcı, fəal müəllim və tərbiyəçilərin maddi və mənəvi stimullaşdırılmasına diqqət yetirilmiş, əmək haqqının ödənilməsinə differensial yanaşmanın tətbiqi tövsiyə edilmişdir.

Ümumiyyətlə bilik və bacarıqların diaqnostik qiymətləndirilməsi  meyarı   təkcə  təhsil işçiləri üçündürmü? Nə üçün digər orqanlarda  təhsildə olduğu kimi belə   hay-küylü imtahanlar keçirilmir,  mətbuat  yazmır, televiziyalar göstərmir?

2014-cü ildən   üzü bəri  hər il keçirilən      diaqnostik qiymətləndirilmələrdən  Azərbaycan  təhsili, müəllimlər   nəsə qazandımı:  bitib tükənmək bilməyən narazılıqlardan başqa heç  nə.

Bu ölçmə və dəyərləndirilmələri  attestasiya   ilə  sovet dövründəki kimi daha ağayana  və daha  səmərəli   həyata  keçirmək  olmazdımı?

 Son onilliklərdə  çoxlu sayda   özəl ali məktəb,  kollec  və kurslar  açdılar. Təhsil Nazirliyinin xeyir-duasıyla  ixtisasdəyişmə və yenidənhazırlanma kurslarında o qədər müəllim kadrları hazırladılar ki,  bunları  yerləşdirmək də lazım idi.  Başladılar  bir az pedaqoji ali və orta ixtisaslı   müəllimlərin dərslərindən  kəsməyə,  bir az da  üstünü həyat bilgisi,  əmək, nəğmə,  rəsm  dərslərindən əlavə etməklə  tam stavka düzəltdilər və  bu yenidən hazırlanan müəllimlər  pedaqoji ali məktəblərin  məzunları  kimi oldular müəllim.

Narazılıqların çoxu buradan qaynaqlanır. 

Bu gün   sovet dövründəki  kimi  proqnazlaşdırılma aparılmır : ümumtəhsil məktəblərinə nə qədər müəllim tələb olunur, ali təhsil ocaqları nə qədər  müəllim hazırlayır?  Hər il nə qədər müəllim bu və ya digər səbəbdən müəllimlikdən uzaqlaşır  və ya uzaqlaşdırılır. Hər il  bizim məktəblərə  nə qədər müəllim lazımdır?

Hələ bu azmış kimi “Pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olma Qaydası”nda dəyişikliklər edilib.

Bu barədə müvafiq qərarı Baş nazir Əli Əsədov imzalayıb.

Bu qərarla diplomunda “müəllim” sözü olmayanların da gələcəkdə müəllim olmalarına imkan verilir.

Sənədə əsasən, müsabiqəyə buraxılan ali təhsilin bakalavriat səviyyəsi üzrə ixtisasların siyahısı hər il müsabiqədən əvvəl Təhsil Nazirliyinin rəsmi internet səhifəsində yerləşdiriləcək (https://tehsilforumu.az/umumi/4685-diplomunda-muellim-sozu-olmayanlar-pedaqoqlara-reqib-yoxsa-movcud-durumun-resmileshdirilmesi-sherh.html).

Əgər  məktəblərimizə müəllim  lazım olacaqsa, sovet dövründəki kimi təhsil şöbələri, Təhsi Nazirliyi və ali məktəblər arasında  qarşılıqlı əməkdaşlıq şəraitində planlaşdırılma olsun və  lazım olan   vakant yerlərə birbaşa  ali məktəblər  özləri təyinat versinlər. Bu, ali məktəblərin nüfuzunu  artırar, neqativ halların   qarşısını alar.

 Bu gün istər müəllimlərin, istərsə də rəhbər pedaqoji təhsillilərin hazırlanması, seçilməsi və yerləşdirilməsi ilə bağlı  sovet  dövrünün ənənələrindən uzaq düşmüşük.  Cürbəcürə  eksperimentlər aparırlar. Bu eksperimentlərin  vahiməsindən, həm də çoxluğundan müəllimin  sərbəst olaraq öz fəaliyyəti  ilə  uyaradıcı şəkildə məşğul oması mümkün deyildir.

Bu eksperimentlər daha çox təhsil çinovnikləri,  gənc müəllimlər üçün   sərfəli oldu.  Təhsil   rəhbərləri  çoxlu vakant yerlər əldə edə bildilər .

 Məsələn ,  2017-ci ilin   bir  araşdırmasına görə təkcə Masallıda 300-ə yaxın müəllim 15 baldan az toplayıb(Bax: https://www.azpress.az/index.php?lang=az&sectionid=news&id=72126).

Əgər    15-ə qədər bal toplayan müəllimlərə   7-8 saat verilməlidirsə, 300 müəllimdən   geri götürülən  3 min saat dərs   170 müəllimi işlə təmin etməyə imkan verir.  Eləcə də 30 bal toplayanlara  qədər  belə “cəzalandırılan”   digər müəllimlərin  hesabına  da 50 yeni iş yeri açmaq  mümkündür.

İndi    həmin il üçün araşdırılsın görüm,  həmin vaxt yeni dərs ili üçün   Masallıda ehtiyac  olmuş 220 müəllimə   vakant yerləri elan ediblərmi?

 Bakıda  elə məktəb direktoru və ya bağça müdiri var ki,  elə  bil özünün  özəl müəssisəsidir: 30-40  ildir ki, eyni müəssisədə işləyir.  Bunların arasında  yaşı 65-i keçənlər də var. Nədir bu  qayda və tətbiqetmələr  ancaq tətbiq edilən sahənin  “qara fəhlələr”i üçündür?

 Heç müəllimi də  şagird mənziləsinə gətirib   tələbəlikdə olduğu kimi testdən keçirərlər? 30-40 ilin təhsilə ömür  həsr  etmiş şəxsləri – məktəbin sahiblərini (30-40 il , sadəcə, müəllim işləmiş şəxslər məktəblərimizin sahibləridirlər) belə gülünc vəziyyətə salmaq olar?

 Sovet dövrünün Attestasiyasında bu vəziyyətlər   heç vaxt yaranmırdı.

Kim  fikirləşdi bu metodu, bunun üstündə  bir baş sındırdılarmı,  düzüb  qoşduqları  bu  diaqnostik qiymətləndirilmə  müəllimlərin  mənafeyinə uyğundurmu?  Doğrudan da mı 60 sual  Mərkəzləşmiş komissiyaya  təqdim etdiyi nəticə həqiqi meyardır? Hələ irəlidə   sertifikasiya və   attestasiya keçirəcəkləri haqqında da   xəbərlər gəzməkdədir.  Onda  bu,  müəllimlik olmadı ki?

 Ola  bilsin ki,  gənc  mütəxəssislər  bu  60 suala verilən  cavablara görə  yüksək   bal toplamış olsunlar. Bu,  hələ o qənaəti yaratmamalıdır ki,  bizim gənc mütəxəssisimiz 30-40 ilin müəllimindən keyfiyyətlidir.  Mən gənc mütəxəssislərimizin  əleyhinə deyiləm. Pedaqoji cəbhə də  hazırlıqlı, yüksəkbilikli, mədəniyyətimizi, tariximizi dərindən bilən sağlam mənəviyyatlı gənclərimizlə  daim  yenilənməlidir. Amma mən    bu gənc mütəxəssislərin  yaşı qədər  müəllimlik fəaliyyəti olan  müəllimlərə qarşı bu ehtiramsızlığın qəti əleyhinəyəm.

Diaqnostik qiymətləndirilmə ilə bağlı  qaydalarda  göstərilir ki,  prosesdə iştirak edərək hər bir bölmə üzrə 10 faizdən aşağı nəticə göstərmiş müəllimlər diaqnostik qiymətləndirilməsi aparılan müəllim hesab olunmur və peşəkar ehtiyacları nəzərə alınaraq onlar üçün ixtisasartırma təlimləri təşkil olunur. Bu da  edir 12 sual.

 Müəllim 25 suala doğru cavab yazıb.  Müəllim  sarsıntı içindədir və    bu sarsıntı təbiidir. Əslində, adına müəllim deyilən  şəxs   sahəsi üzrə  hər  suala hazırlıqlı olmalıdır. Müəyyən istisnalarla lap 3 sualı  hesaba almayaq.  Bu mənada  həmin müəllim  60 sualın 50-nə  cavab yazsaydı, həmin  xəcaləti yenə çəkəcədi ki, 10 suala cavab verə bilməmişəm.

Mətbuatda  belə  yazı   getmişdi ki, diaqnostik qiymətləndirmədə hətta aşağı bal toplayan müəllimlərin   heç bir  narazılıq  etməyiblər:  nə mətbuatda, nə də məktəblərdə. Guya bu da  qiymətləndirmə strategiyasının çox məharətlə hazırlanması ilə bağlıdır.

   Biz yuxarıda  “Azərbaycan müəllimi” qəzeindən nümunə   göstərdik ki,  Bakının əksər məktəblərində    Diaqnostik qiymətləndirlmə qaydalarına məhəl qoyulmayıb, dərs bölgüsü zamanı  aşağı nəticə göstərmiş müəllimlərə  yuxarı nəticə göstərmiş müəllimlərdən  daha çox  dərs saatı veriblər.  Elə isə  necə deyə bilərsiniz ki,  qiymətlə strategiyası məharətlə hazırlanmışdır?

 2017-ci ildə  Masallıda  15 baldan az nəticə göstərən  müəllimlərin  “Tol xəritələri”nin  bir nüsxəsi   məktəb direktorunda, bir nüsxəsi də Təhsil şöbə müdirində  olub.  Hər iki təhsil rəhbəri  bu müəllimlərə  7-8 saat   təklif edəcəksə, buna hüquqi cəhətdən  əllərində əsasları var.

   Bəs  probem necə həll olunub,  rəhbərliyin  həll yolu, münasibəti şəffafdırmı, ədalətlidirmi?  Həmin müəllimlərə 7-8 saatdan yuxarı dərs saatı verilməyibmi?

 Verilibsə,  ortada qaranlıq məqamlar yoxdur ki? Qaranlıq məqamlar varsa, onda  bu diaqnostikanın  nə təsiri, nə faydası ola bilər?

  Test imtahanlarında  15 baldan aşağı nəticə göstərmiş   hansısa müəllimə   növbəti  dərs ilində 8 saat dərs verilsə, indi bu  müəllim əvvəlki illərdə olduğu kimi işləyəcəkmi, əlbəttə, xeyr. Sadəcə, 2 il də dözüb, təqaüd yaşını gözləyəcək  və   təqaüd yaşı tamam olan kimi  müəllimliyə vida edəcəkdir.

Bu baş verənlər   eyni zamanda     yüksək nəticə göstərmiş gənc müəllimlərin gözləri qarşısında baş verir.  Onlar  sələflərinin  nümunəsində öz  gələcəklərini görə-görə yaşa dolurlar.