Baş redaktordan
Məktub həm də ərizə formasında 100 sakinin imzası ilə birlikdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevə də göndərilmişdir
Ağac türk mifologiyasında çox müqəddəs, həm də ən çox işlənən bir obarazdır. Türk xalqları hələ uzaq əsrlərin o tayından ağacların göydən endiyinə dərin inam bəsləmişlər. Ona görə də Türkdilli xalqlarının mifologiyasında ağac çox müqəddəs, həm də ən çox işlənən bir obrazdır. Bu obraz təbiətə təslimiyyətdə türk oğlunda pasibanlıq assosiasiyası doğurur, ona sığınacaq, həyat, canlılıq, ölümsüzlük, bərəkət, bəxt, bolluq, sağlamlıq vəd edir. Elə yazımızın sosial sferaya keçidini də bu obrazla başlayırıq:
“Kölgəlicə Qaba ağacın kəsilməsin !”
Qaba ağacı uca, hündür ağac deməkdir. İlk yazılı abidəmiz olan “Kitabi- Dədə Qorqud” dastanlarının əksər boylarında el atası kimi ülviləşmiş Dədə Qorqud bu dua ilə Oğuzlara dirilik arzulamışdır.
“Uşun qoca oğlu Səyrək” boyunda Səyrəyə qardaşı Əyrəyin kafir qalasında dustaq olduğu məlumatı verilir. Halbuki, Səyrək heç qardaşının olduğunu bilmirmiş də. Məsələni dəqiqləşdirmək üçün anasının yanına gəlib deyir ki, bu mahalda Əyrək adlı bir igid varmış, dustaq edilibmiş. İndi azadlığa buraxılıb, obasına gəlir.Hamı onu qarşılamağa getdi. Bunu eşidən ana oğluna belə cavab verir:
–Qaba ağacda tal-budağım qurılmışdı, yaşarıb göyərdi axır.
Göründüyü kimi, burada Qaba ağacı şəcərə, əsl-nəcabət ağacı kimi mənalandırılır. “Baybörənin oğlu Bamsı Beyrək ” və “Qazan xanın oğlu Uruz bəyin dustaq olduğu boy”larında da Qaba ağacı məhz bu cür mənalandırılıb və bunlar funksional baxımından da belədir, mənəvi baxımdan da.
Ağaclar ətraf mühitin/təbiətin müstəsna əhəmyyəti olan bir üzvüdür. Yazda tumurcuqlayıb təbiətə naz satanda da, yayda budağını əyib körpəmizə barını dərəndə də, payızda ətrafına xalı kimi səpələnmiş ipək-ipək yarpaqlarının üstündə addımlayanda da bizi heyran edər. Həyatımızın bütün emosional məqamları ilə bu ağacların mütləq bir bənzəyişi var. Ağlımız kəsəndən həyatımızın bütün məqamlarını bu ağaclarla eyniləşdirmişik. Sevgimizin bir az çığal vaxtlarında, hərdən ayrılıq güc gələndə özümüzə qışda yarpaqsız qalıb qarla örtülmüş ağacları təsəlli seçmişik. Buzdan libas geyinsə də, təbiətin tufanına, qarına, şaxtasına sinə gərib yazda yaşıllaşmaq tərpənişini, həvəsini gördükcə, əvvəlki halımıza baxmayaraq, onunla ümid tapmışıq. Yenidən “yaşıllaşmağa” doğru başlamışıq.
Təbiət hər zaman heç kimə fərq qoymadan günəşini, suyunu, meşəsini, çiçəyini, giləmeyvələrini bərabər şəkildə hamıyla paylaşıb, bu gün də paylaşmaqdadır: həm də təmənnasız, əvəzini gözləmədən. İnsan isə hələ bunu dərk edə bilmir. Hətta bəzən nankorluq da edir. Elə bilir ki, təbiət onlara nə bəxş edirsə, əbədidir, heç vaxt tükənməyəcək.
Canlı dünyanın təkamül nəzəriyyəsini yaratmış Lamark hələ XIX əsrdə demişdi ki, “Sanki müasir insanın əsas məqsədi – əvvəlcə Yer kürəsini yararsız hala salmaq və nəhayət, özünü məhv etməkdir”.
Məşhur alman fiziki, nəzəriyyəçi, müasir nəzəri fizikanın yaradıcılarından biri, fizika üzrə Nobel Mükafatı Laureatı Albert Eynşteyn də eyni fikirdə olmuşdur: “İnsan övladının ən böyük zəifliyi dünyanın ona xidmət etdiyini sanmasıdır. Hətta, bütün qidaları, heyvanları və təbiəti özünə təqdim edilmiş bir nemət hesab edir. Kainat dediyimiz bütün içərisində o, özünü digər canlılardan üstün tutur. Ətraf mühitdən istədiyi kimi istifadə edir: yıxır, yox edir. Halbuki, insan övladı bu kainatda zəncirin yalnız kiçik bir hissəsidir. İnsan bunu rədd edərək, əslində, özünə bir həbsxana yaradır”.
Dünyanın ən nüfuzlu alimləri kimi tanınan Lamark da, A.Eynşteyn də fərziyə danışmırdılar ki, kiməsə böhtan da atmırdılar ki. Axı insan onu mövcud edən, yaşadan, qidalandıran, hifz edən təbiətə qarşı hər zaman amansız olub, ən yumşaq halda desək, laqeyd olub, içi mən də qarışıq. Unutmamalı: təbiət bütün bunların fərqindədir.
Axı insan özü də təbiətin bir övladı olduğu halda, ona qarşı necə nankorluq edə bilər, meyvəsini yeyib budağını necə qıra bilər? Heç olmasa, o, yayda su deyib çızdağı çıxanda, hansısa ağacın dibinə bir ovuc su tökübmü? 30-40 ilin bahasına ərsəyə gətirilmiş ağacları köklü-köməcli yerindən çıxartdırıb, həyatına son qoydurub, yerində masaj salonu, kafe tikdirən işbazlar, sanki, özümüz deyilmişik. Halbuki, hər bir canlı insan özü də təbiətin bir əzasıdır, bədən üzvüdür: onun danışan dili, görən gözü, eşidən qulağıdır. Təbiətə qəsd ediləndə, gərək insan onun sızıltılarını əzalarında hiss edə. Təbiət də bunu istəyir.
Umacağı, olsa-olsa, insanın onu anlaması, qədrini bilməsidir. Əgər insan təbiəti dərk edərsə, onda təbiət də ona qarşı daha məhrəm olur. Anlayırıqmı, səmimi olaq, yox. Bir budağı qırmamışıqsa da, torpağa da bir ting basdırmamışıq.
Başıkəsik gözəl kötük,
bu dağı sənə kim çəkdi?
Baltanı sənə kim vurdu,
bıçağı sənə kim çəkdi?….
Ramiz Rövşənin bu misraları hər gün bu və ya digər şəkildə qətlinə fərman verilmiş yaşıl canlılara həsr edilmiş çox təsirli bir elegiyadır. Bəli, o gün olmaz ki, sənin boğazına bıçaq dirəməyələr, kürəyinə balta çalmayalar.
Bıçaq da çəkirlər, balta da çalırlar. Oyan-buyan etsələr, əvəzində cüzi cərimə ilə hələ yası bitməmiş, ili çıxmamış başıkəsik kötüyünün yerində mülk də ucaldırlar: kitabxana, muzey, sərgi salonu yox ha, özünə dəbdəbəli saray, qaz vurub qazan doldurmağa hesablanmış market, kafe, ya da …
Amma onlara pasibanlıq etməyə, qulluq göstərməyə müvəkkil edilmiş xidmət sahələri, eləcə də məsul şəxslər də bu ağacların harayına çatmır, heç usdufca da olsa səslərini çıxartmırlar. Əgər onlar ağacların, hətta bir ağacın insanlığa verdiyi faydaların nə qədər əhəmiyyətli olduğunu bilsəydilər, onu qorumağa bizim düşündüklərimizdən də daha məsul olardılar. Əgər belə deyilsə, onda həmin kəslər ağac haqqında həqiqi fikirlərin ancaq qrafik təsvirinə malikdirlər.
Ağacsız ölkə yurd deyil… (M.K.Atatürk)
Hər gün işə, məktəbə gedib-gələrkən məhəlləmizdə, küçəmizdə, rastlaşdığımız hər bir ağac, hər bir kol , hər bir gül, hər bir çiçək, adicə bir yarpaq şəhərimizin ekosistemini tamamlayan çox mühüm və faydalı elementlərdir.
İqtisadi səmərəsinə aid bir nümunə deyək: mütəxəssislər hesablamışlar ki, Londonda ağacların iqtisadi faydası ildə 130 milyon avrodur. Təkcə bir ağac ildə təxminən 20 avro fayda verir. Tibbi və sosial əhəmiyyəti isə iqtisadi səmərəsindən də çoxdur.
Ağaclar stressi azaldır, ürək xəstəliklərini araldan qaldırır, insanı ruhən şən və ümidli edir. Ümumiləşdirəsi olsaq, təbiət, sözün əsl mənasında insan sağlamlığı üçün yaşıl sipəridir.
Hollandiyada aparılan bir araşdırmaya əsasən, belə iddia irəli sürmüşlər ki, hər hansı bir şəhərdə yaşıllıqların hər yüzə 10 faiz artırılması insanların sağlamlıq şikayətlərini beş ilə qədər təxirə sala bilər.
Amerika Birləşmiş Ştatlarında aparılan araşdırmada isə daha kreativ olmuşdur. Məlum olmuşdur ki, əməliyyatdan sonra palatalarının pəncərələrindən azad təbiəti, gülü-çiçəyi seyr edən xəstələr daha tez sağalır. Yaşayış məskənləri layihələndirilərkən memarların və inşaatçıların həmin ərazidə ağacların əkilməsinə, yaşıllıqların salınmasına xüsusi önəm verməsi də təsadüfi deyil. Çünki bunlar həyatımız üçün təkcə sağlamlıq funksiyalarını deyil, digər mühüm funksiyaları da yerinə yetirir.
Məsələn, hər iki tərəfində ağac olan yollarda, prospekt və küçələrdə mühitin toz hissəcikləri, eləcə də səs-küylə çirklənmə səviyyəsi ağacları olmayan belə ərazilərə nisbətən 60 faiz daha təmizdir.
Sosial mahiyyətinə gəlincə isə yaşıl heyranlığın cazibəsi insanları təbiətin qoynunda olmağa, birgə gəzintiyə, stolüstü idman oyunlarına daha maraqlı edir, nəticədə onların fiziki aktivliyi və “hərəkətliliyi”ni artırır, insanlar daha sosiallaşırlar . İnsanlar asudə vaxtlarını belə səmərəli keçirdiyi üçün inzibati hüquq pozmalarının da, cinayət hadisələrinin dinamikası da azalmağa doğru meyilli olur.
Bütün bunlar bir daha sübut edir ki, ağacı olmayan bir məkan nə qədər gözəlləşdirilsə də, bu gözəllik kosmetik konstruksiyadan başqa bir şey deyil. Yağış yağmadısa, damcıları şırhaşır ağacların yarpqlarından, çəmənildəki otlara, oradan da süzülüb torpağa axmadısa, göy qurşağının rəngarəng şəbəkəsinin məftunu olmadıqsa, meşələrin səssizliyində sehirlənmədiksə, nəyimizə lazımdır meqpolis göydələnləri? Onsuz da bu gün artmaqda olan ekoloji problemlər meqopolisləri ciddi şəkildə tədid edir. Alman Dünya Əhali Fondunun (DSW) paylaşdığı açıqlamada 2023-cü ildə dünya əhalisinin təxminən 66 milyon nəfər artdığı bildirilib. “DeutscheWelle Türkçe”nin xəbərinə görə, 2024-cü ilin əvvəlinə dünyada 8 milyard 73 milyon 859 min 407 nəfərin yaşadığı bildirilib.
BMT-nin vеrdiyi məlumаtа görə, 1984-cü ildə dünyаnın 34 şəhərində əhаlinin sаyı 5 milyоndаn аrtıqdır. 2025-ci ilə bеlə şəhərlərin sаyı 93 оlаcаqdır. Hаzırdа şəhər əhаlisinin 65%-i əhаlisi 1 milyоndаn аrtıq оlаn şəhərlərdə yаşаyır.
Mövcud demoqrafik vəziyyəti, urbanizasiyanı nəzərə alsaq, 2050-ci ilə qədər daha 2,5 milyard insanın şəhərlərdə yaşamağa başlayacağı proqnozlaşdırılır. Şəhərləşmə tendensiyasının bu cür proqnazlaşdırması bütün dünyanı həm qida, həm də ekoloji təhlükəsizlik qayğıları qarşısında qoymaqdadır. Elə ölkələr var ki, həmin ölkələrin coğrafi mövqeyi, iqlim şəraiti Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, iqlim şəraiti kimi əlverişli deyildir. Həmin ölkəlrdə qida, su böhranı yaşanır. Amma Allah Azərbaycandan səxavətini əsirgəməyib. Ona görə də Azərbaycanda yaşayan hər bir kəs təmiz və təhlükəsiz ətraf mühitdə yaşadığının fərqində olmalıdır.
Qara şəhərdən Ağ şəhərə
Bu yerdə bir balaca Bakımızın keçmiş tarixinə səyahət edək. Təsəvvür edin, Bakıda o vaxt Qara şəhər kimi yaradılmış ərazidə təkcə 1876-cı ildə 118 sənaye müəssisəsi var imiş.1890-cı ildə Qara şəhərə səfər etmiş bir türk səyahətçisinin fikirləri Qara şəhərin ozamankı “qara mənzərə”sini çox real əks etdirir : “Burada hər şey qaradır: divarlar, yer, hava və səma. Sən nefti hiss edirsən və tüstünü içinə çəkirsən və pis qoxu səni boğur. Sən səmanı bürüyən tüstü buludları arasında gəzirsən”.
Görkəmli rus şairi V.V.Mayakovski Bakıya həsr etdiyi bir şeirində onu “dünyanın pencəyində yağlı ləkə” kimi təsvir etmişdi. Hətta o vaxt şair Qara şəhər adlanan mədənə baş çəkmək istəyəndə, onun bu istəyinə mane olmuşdular ki, orada baxmalı nə var ki. Çünki hər tərəf yastı-yapalaq evlər, neft buruqları və neft gölməçələri idi.
Amma bugün mənzərə tamam başqadır. Qara şəhər Ağ şəhər olub, dillərdə əzbərdir.
Bakı hər gün gözəlləşir. Prezident İlham Əliyevin uğurlu rəhbərliyi sayəsində paytaxt şəhərimizdə 52-dən çox yeni park salınıb. 90-dan çox mədəniyyət və istirahət parkı isə əsaslı şəkildə təmir olunmuşdur. Cənab Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, ” …İndi Bakı parklar, bağlar şəhəridir.”
Bakının yaşıl füsunkarlığı Ümummilli Liderimiz Heydər Əliyevlə başlamış, İlham Əlyevin qayğı və diqqəti ilə bu gün də uğurla davam etdirilir. Bakl indi bir ayrı hüsnünü yaşayır. Dövlət başçımızın istər etik-estetik görüşləri, istərsə də fəlsəfi fikirləri insanı təbiətlə birlikdə daha uzunömürlü, daha sağlam olacağna tapındırır.
Cənab Prezident demişdir:
“İnsanın yaxşı həyatını təmin edən amillərdən biri də ekoloji vəziyyət, sağlamlıq və təbiətin, ətraf mühitin qorunmasıdır. İnsanların sağlamlığı, ekoloji vəziyyət, udduğumuz hava, içdiyimiz su, bütün bunlara biz çox böyük diqqət göstərməliyik.”
Diqqət göstərilir, amma təəssüflərimiz də vardır…
Mehriban ağuşunda 150-dən artıq parkın sığındığı Bakıda yaşıllığa, ağaclara heç də hər yerdə eyni qədirşünaslıq hiss olunmur. Xüsusilə şəhərətrafı ərazilərdə, bir qədər mərkəzə doğru ərazilərdə isə daxili məhəllələrdə. Heç kim bilmir ki, yaşadığı ərazinin torpaqları hansı statusdadır, bələdiyyəyə məxsus torpaqlar hansı torpaqlardır. Bu məchulluq, naməlumluq bələdiyyələrin fəalliyyətsizliyini arxa fona keçirir. İnsanlar bilmirlər ki, məhəllədəki, binalarının əhatəsindəki ağaclara icra hakimiyyətimi, bələdiyyələrmi, yoxsa, Yaşıllıq Təsərrüfatı Birliyimi xidmət göstərməlidir. Kimsə bələdiyyələrin bu qayğılarla məşğul olduğunu görübmü, mən görməmişəm. Bələdiyyələrin mövcud olduğu 25 il ərzində bizim ərazi üzrə bələdiyyə nümayəndəsi kim olub bilməmişik, nə də bu ərazidə onların dəst-xəttini görməmişik. İş aparılmayıb axı.
Məhəlləmizin yaşıllıqları, eləcə bir neçə digər sosial xarakterli problemləri ilə bağlı yazılı şəkildə müraciət etmişik. Dəfələrlə şəxsən əvvəlki sədrin də, indiki sədrin də, köməkçilərinin də qəbulunda olub üz-üzə problemləri diqqətlərinə çatdırmışıq. Qeydlər aparıb məşğul olacaqlarını deyirlər, amma heç nə etməyiblər. Müraciətimiz daha çox məhəlləmizdəki təhlükəli və həddindən artıq böyümüş ağaclar barəsində olub.
Ümumiyyətlə, təhlükəli ağacların götürülməsi, hədsiz uzanmış ağacların budanması tək bizim ərazi üçün deyil, bütün paytaxt şəhərimiz üçün problemdir.
Yaşıllıq haqqında Qanun bir cürə deyir, onu icra edənlər başqa cürə edirlər. Onsuz da cəmiyyətdə yaxşı reputasiyaları olmayan bələdiyyələr, Bakı Yaşıllaşdırma Təsərrüfatı Birliyi isə vətəndaşları labirintə sürükləyir. Vətəndaşlarla birlikdə təbiəti də.
Qanun belə deyir…
Yaşıllıqların mühafizəsi haqqında Azərbaycan Respublikası Qanunun 8 və 9-cu maddələrində yazılıb:
Maddə 8. Yaşıllıqların mühafizəsi sahəsində bələdiyyələrin vəzifələri
8.1. Bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqlardakı yaşıllıqların mühafizəsini bələdiyyələr həyata keçirir.
8.2. Yaşıllıqların mühafizəsi sahəsində bələdiyyələrin vəzifələri aşağıdakılardır:
8.2.1. yaşıllıq ərazilərinin genişləndirilməsinə dair yerli proqramlar və normativ xarakterli aktlar qəbul etmək;
8.2.5. müvafiq icra hakimiyyəti orqanı ilə birlikdə bələdiyyə ərazisindəki yaşıllıqlarda rast gəlinən xəstəlik və zərərvericilərə qarşı mübarizə aparmaq;
9.0. Yaşıllıqların mühafizəsi aşağıdakı tədbirlərin yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur:
9.0.3. yaşıllıq ərazilərindəki ağac və kol bitkilərinin budanması, yaşıllıqlara aqrotexniki qulluğun təşkili, onların xəstəliklərdən və zərərvericilərdən mühafizəsi;
9.0.4. qanun pozuntularının qarşısının alınması, onların
9.0.7. yaşıllıqların ətraf mühiti sağlamlaşdırma, iqlimtənzimləyici, torpaqqoruyucu, suqoruyucu və digər xüsusiyyətlərinin artırılmasına və yaşıllıqların mühafizəsinə yönəlmiş başqa tədbirlərin həyata keçirilməsi ( Bax: https://faolex.fao.org/docs/pdf/aze159771.pdf ).
Yaşıllıqların götürülməsi (kəsilməsi) – ağac, kol və digər bitkilərin yerinin dəyişdirilməsinə (kökündən çıxarılmasına) və ya bərpa edilməsi şərti ilə kəsilməsinə aşağıdakı hallarda yol verilir:
– dövlət ehtiyacları üçün yaşıllıq altına düşən torpaqlar geri alındıqda;
– şəhərsalma və ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi sənədlərində nəzərdə tutulan, dövlət ekoloji ekspertizasının müsbət rəyi olan layihə həyata keçirildikdə;
– şəhərsalma və tikinti qaydalarına zidd olaraq əkilmiş ağaclar yaşayış və qeyri-yaşayış binalarında işıqlanma (inşaat fizikası) rejimini pozduqda;
– ağac və kol bitkiləri olan sahədə sanitar qırma işləri (qurumuş, müalicəsi mümkün olmayan xəstə ağac və kol bitkilərinin kəsilməsi və s.) aparıldıqda;
– texnogen və ya təbii xarakterli fövqəladə hallar (ekoloji fəlakət) baş verdikdə və onların nəticələri aradan qaldırıldıqda;
– ağac və kol bitkiləri yerüstü və yeraltı mühəndis-kommunikasiya təminatı sistemlərinə mane olduqda.
Budama
Ağacları da canlı varlıqlar kimi qəbul ediriksə, insanlar kimi onların da fiziki təsirlərə məruz qaldıqlarının fəqrqində olmalıyıq, yəni, ağaclar da insanlar kimi xəstələnə, müəyyən “qüsurlu” xidmət və laqeyd münasibətlərə görə ölə bilərlər. Bütün bunları önləmək üçün onlara da qulluq etmək, vaxtlı-vaxtında aqrotexniki tədbirlər görülməlidir. Belə tədbirlərdən biri də budamadır. Ağacların budanması ildə iki dəfə edilir.
O, budaqlar arasından daha çox hava keçməsi, onlara kifayət qədər işıq çatması, həmçinin bitkinin gözəllik üçün zahiri görünüşünü tənzimləmək üçün edilir. Budamanın başqa bir forması ağacın hündürlüyünü azaltmaq üçün qol-qanadını budamaqdır.
Budamada ilk addım olaraq qırılıb yarada biləcəyi təhlükəni önləmək və ağacın sağlamlığına zərər verə biləcək köhnə, ağacın daxilindəki ölü və ya xəstə budaqların çıxarılmasıdır.
Bu zaman həm ağac onu boğan məngənələrdən azad olacaq, həm də insanlar və digər canlılar üçün təhlükə aradan qalxacaq. Düzgün budama sayəsində həmin ağac həm də daha yaxşı struktur forması halına gələcək.
Qovaq ağacları, ümumiyyətlə, çox tez böyüyür və buna görə də budaqları arasında lazımi hava və işıq sirkulyasiyasını təmin etmək üçün mütəmadi olaraq budanmalıdr.
Şəhərimizdə budanmaya ehtiyacı olan ağaclar olduqca çoxdur. Belə ağacların bir bəlası da burasındadır ki, onlar necə gəldi əkiliblər, aralarındakı məsafə çox yaxındır. Budaqlar böyüyüb yanlarındakı ağacların işinə girir, biri digərinin işığına, havalanmasına maneçilik törədir. Özü quruyur, bu işləri görməli olanlar isə nə bu qurunu aradan götürüb yanındakı ağaclara rahatlıq yaratmırlar, nə də onun ölmüş cismini rahat etmirlər. İllərlə budanmayan, gövdələrinin əyilməsinə vaxtında əlac edilməyən ağacların, nəticədə, mexaniki təsir qüvvəsi enir, ağac ciddi xəstəliklərə məruz qalır və sonda da quruyur.
Bəlkə də, heç bəlkəsiz də nə bələdiyyənin, nə də Yaşıllaşdırma Birliyinin həmin ağaclardan xəbərləri də yoxdur, heç bilmirlər ki, bu ağaclar harda bitib. Tanınmış musiqi tədqiqatçımız, filologiya elmlər namizədi Gülhüseyn Kazımovun yazılarının birində noxumuşdum ki, Almaniyada hər bir ağacın pasportu var. Almaniyada ağacı , sözün həqiqi mənasında təbiətin “yaşıl ciyəri” kimi qoruyub qeydinə qalırlar. Belə qədirşünaslıq olarsa, onda hər ağac üçün cavabdehlik tələb olunar, heç olmasa, azacıq da olsa qulluq edərlər. Yoxsa hansısa qəza xidməti iş görəkən Eldar şamını böyrü üstə qoysun, yaşıllaşdırma idarəsi isə televiziya ilə cəmiyyətə gerçək olmayan məlumat versin ki, guya, bu “igidi” külək yıxıb. Halbuki, yıxılmış ağacın köklərindən görünür ki, ona insan amilinin təsiri var, onun şah damarları laqonda ilə kəsilib.
Bakıda doğru əkilmədiyindən, həmçinin müəyyən həddə qədər gövdəsinin fiziki təsirlərdən əyilməsinin qarşısını alan tədbirlər görülmədiyindən “beli bükülmüş” ağaclar da nə qədər desəniz, qarşımıza çıxır. Ağacların 40 dərəcədən çox əyilməsi təhlükə üçün ciddi haldır. Doğrudur, təbiətdə hər bir bitki işığa çatmaq üçün bir az əyilə (fototropizm) bilir. Amma bizim dediyimiz əyilmə o əyilmələrdən deyil. O əyilmələfrdn ki, ağacı əkib o gedən də gedirlər. Bakı küləkli şəhərdir.Gərək ağaclar özünə yer edib ayaq üstə durmağa qadir olanaq qədər yanlarına dirəl basdırılıb küləkdən və yaxud hansısa fiziki təsirlərdən qorunsun.
Ərazilərdə elə ağaclar da var ki, dibində və yaxud gövdəsində çoxdan çürümə başlayıb, boşluq və ya çatlar meydana gəlib. Bu cür ağaclar da faktiki vəziyyətlərinə görə, artıq mexaniki müqavimət qabiliyyətini tam itirib, qida və su kimi vacib komponentləri lazımi hissələrə daşıya bilmir və yaxud çətinlik çəkir. Bütün bunlar belə ağacların qurumasına, güclü külək olarsa, aşıb insanlara zərər verməsinə, hətta ölümünə səbəb ola bilər. Nə üçün ağaclar bu həddə gəlib çatmalıdır? Çünki ağacların törətdiyi fəlakətlər üçün ona qulluq etməli olan bələdiyyələrin, Bakl şəhər Yaşıllıq Birliyinin cavabdehliyi, bir öhdəliyi yoxdur. Mövcud qaydalara görə, ağacların ildə 2 dəfə monitorinqi aparılıb, müvafiq dəyərləndirmələr hazırlanmalı və buna uyğun addımlar atılmalıdır.Təhlükəli ağaclar isə harada bitməsindən və ətrafında insanların hərəkət intensivliyindən asılı olaraq daim yoxlanılmalıdır. Həyətimizdə elə qovaq və küknar ağacları var ki, uzunluğu 18-20 metrdən yüksəkdir. Az qalır binanın 9-cu mərtəbəsinə çatsın.
Biz təhlükəli bə budanmalı ağaclarla bağlı səlahiyyətli təşkilatlara elektron formada aşağıdakl qaydada müraciət etmişik:
1.11 may 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Ətraf Mühitin Mühafizəsi Departamentinə;
2.14 avqust 2023-cü ildə Xətai İcra Hakimiyyətinin başçısına;
28 noyabr 2023-cü ildə Dövlət Ekoloji Ekspertiza Agentliyinin İdarə Heyətinin sədrinə;
28 noyabr 2023-cü ildə Bakı Şəhəri İcra Hakimiyyəti, Yaşıllaşdırma Təsərrüfatı Birliyinin Baş direktoruna.
Gözləyə-gözləyə qalırsan, cavab verilmir. Uzun müddət yazdığımız müraciətə məhəl qoymayan Bakı Şəhər Yaşıllaşdırma Birliyinin müvafiq briqadası, nəhayət, mayın 20-də həyətimizdə oldu və biyara işləyən kimi nec gəldi 3-4 ağacı naşı bərbərlər kimi keçəlləyib getdilər. Onların gördükləri “aqrotexniki tədbir” nə ağaca, nə də əraziyə şəfa gətirmədi, əksinə, ağacları, ərazini daha eybəcər hala saldı.
Bir neçə il bundan əvvəl bu barədə “Yeni Müsavat”a müsahibə vermis Bakı Şəhər Yaşıllaşdırma Təsərrüfatı Birliyinin Bitkilərin Mühafizəsi şöbəsinin rəisi Orxan Məmmədov demişdi ki, bu cür problemlərlə qarşılaşarkən torpaq mülkiyyətçisi kimdirsə ona müraciət olunmalıdır. Yəni, Yaşıllaşdırma Təsərrüfatı Birliyi rəsmisinin izahınca vətəndaş müvafiq olaraq ərazi MİS-inə, bələdiyyəyə müraciət etməli, bələdiyyə icra hakimiyyətinə, onlar da rəy almaq üçün yerli icra Ekologiya və Rəydən sonra yerli icra hakimiyyəti və ya bələdiyyələr bütün müvafiq materiallar və sənədləri Yaşıllaşdırma Birliyinə təqdim etməlidir ki, qurumuş ağacı kəssinlər.
Bu proses çox getdiyi üçün rəhbərliklə danışılıb ki, təbii şəraitdə qurumuş və təhlükəli vəziyyətdə olan ağaclara Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nümayəndələri ilə bir yerdə baxaq, akt tərtib edək və yerindəcə kəsib götürək. (Bax: https://musavat.com/mobile/news/tehluke-yaradan-agaclar-nece-kesilmelidir-resmi-movqe_649885.html ) ”
Bəs bundan əvvədə qeyd etdiyi prosedur qaydasını kim müəyyən edib? Bakı Şəhər Yaşıllaşdırma Təsərrüfatı Birliyinin müvafiq proseduru üzücü deyilmi?
Orxan Məmmədovun bu müsahibəsində Yaşıllıq haqqında mövcud Qanuna əks olan daha bir qeydi də var:
“… Bu kimi problemlərlə üzləşən vətəndaşlarımız (012) 570 -73-30 qaynar xəttinə müraciət edə bilərlər. Bizim əməkdaşlarımız gəlib yerindəcə baxış keçirəcək, həqiqətən ağac qəzalıdırsa kəsilir, insanların gediş-gəlişinə maneə yaradırsa, həddindən artıq boy atıbsa, budamağa ehtiyac varsa həmin ağac budanır.
…Yerli icra hakimiyyəti və ya bələdiyyələrin nəzdində olan ərazilərdə, mərkəzi küçələrdə mövcud olan qurumuş ağacların kəsilməsi və digərlərinin budanması üçün həmin qurumlar bilavasitə Yaşıllaşdırma Təsərrüfatı Birliyinə müraciət etməlidirlər. Qanunda ”yerli icra hakimiyyəti və ya bələdiyyə” yazılıb, müraciət onlardan olmalıdır”.
Bu, necə məntiqdir, əgər bir vətəndaş yaşadığı ərazidə təhlükəli ağac olduğu barədə müvafiq qurumlara müraciət edibsə, ona niyə məhəl qoyulmamalıdır ki? MİS-lər, bələdiyyələr ərzilərindən xəbərsizdirlərsə və xəbərsiz olduqları yerlərdəki ağacların vəziyyətini görmürlərsə, fəryadını eşitmirlərsə, bu qədər ağaclar məhv olmalııdır? Niyə kimlərinsə vəzifəsinə məsuliyyətsizliyi səbəbindən hardasa ağaclar yıxılb vətəndaşa zərər vurmalıdır, kimsə xəsarət almalıdır. Bu gün Bakı şəhərində ağaclarla bağlı hadisələrin 90 faizi aidiyyəti qurumların həmin ağacların və onların yerləşdiyi ərazilərə ayaqlarının dəyməməsi səbəbindən baş verib.
Bilavasitə bu vəzifələrə cavabdeh olan idarələrin laqeydliyi səbəbindən baş verib. Bunlar daha ciddi məsələləri qoyub rayonlarda kömür hazırlayanlarla mübarizə aparırlar, şəhərdəki şadlıq evlərinin bacalarına monitorinq tətbiq edirlər.
Elə bil ki, bu təşkilatların arasında koordinasiya yoxdur, varislik yoxdur. Müraciətlərə çox vaxt əhəmiyyət verilmir, veriləndə də bir-birlərini təkzib edən şəkildə. Sonuncu dəfə Ekspertiza Agentliyinə 28 noyabr 2023-cü ildə müraciət etmişdik. O zaman Agentliyin İdarə Heyətinin sədri işləmiş Mirsalam Qənbərov cavab vermişdi. Ərizə və müraciətlərə 15 iş günü müddətində cavab verilməli olduğu halda, düz 48 gündən sonra – 15 yanvar 2024-cü ildə cavab verilib: gec cavab verilməsi bir yana, həm də problemiin həll edilmədiyini əks etdirən cavab.
Ekspertiza Agentliyi bizim müraciəti eyni zamanda Bakı şəhər Yaşıllaşdırma Təsərrüfat Brliyinə, Ətraf Mühitin Mühafizəsi Departamentinə, Xətai İcra Hakimiyyətinə, 11 nömrəli Regional Təbii Sərvətlər və Ekologiya İdarəsinə göndərildiyi haqqında qeyd var . Bu, o anlama gəlir ki, həmin idarələr məsələni araşdırb zəruri tədbirlər görsünlər.
Bu cavabdan düz 4 ay sonra ( mayın 20- də) Bakı Şəhər Yaşıllaşdırma Təsrrüfatı Birlyinin briqadası həyətimizə gəldi. Sanku bu qurumun sahə üzrə anlayışı yox, sabitləşmiş nümunəvi peşə ənənəsi yoxdur.Var, amma bir neçə ağacın adda-budda qanadlarını şil-küt edib, yöndəmsiz vəzyyətə salıb getmək. Çünki onlar bu sahənin mütəxəssisləri deyillər, arborist deyilllər. Heç bəlkə də bilmirlər ki, arboristlər kimlərdir.
Təbii Sərvətlər və Ekologiya Nazirliyinin Ətraf Mühitin Mühafizəsi Departamentinin, Dövlət Ekoloji Ekspertiza Agentliyinin, Bakı şəhər Yaşıllaşdırma Təsərrüfat Brliyinin, 11 nömrəli Regional Təbii Sərvətlər və Ekologiya İdarəsinin, Xətai Rayon Bələdiyyəsinin şəhərin mərkəzi yerlərindən kənarda olan bu ağaclardan heç xəbəri yoxdur. Onlar düşünürlər ki, göz qarşısında olan ağacların, yaşıllığın vizual görünüşünü qaydada saxlaya bilirlərsə, kifayətdir. Bu ağaclar Aklahın ümidinə yaşayır. Dibləri nə bir dəfə yumşaldılıb, nə bir dəfə su verilib, nə budanıb, seyrəldilib onları canlandıran olub. Bir gün başlarını yerə qoysa, televiziyada xəbər verəcəklər ki, günah küləkdə olub.
Biz müraciətimizdə qeyd etmişdik ki, problemli olan 10-dan çox ağac var: bəziləri tamam kəsilməli, bəziləri də budanmalıdır. Və briqadaya rəhbrlik edən Anar adlı şəxsə ağacların hamısını göstərmişdik də.
Nəzarətçi kimi gəlmiş bu şəxs dedi ki, nazirlik icazə verməsə, biz kəsə bilmərik. Budanmanı da mövsümdə etmək lazımdır. Ekologiya Nazirliyinə zəng vurduq, bildirdilər ki, yazılı müraciət etməlisiniz, gəlib baxıb aktlaşdırandan sonra kəsilməsinə razılıq verilə bilər. Daha 7-8 ay da bu proses davam edəcək. Bunun bürokratiyadan başqa adı yoxdur. Əlaqəli qurumlardır, nə üçün bir-birlərinə etimadları olmamalıdır? Ya da bü pərakəndəliyi ləğv edib, hamısının səlahiyyətini bir quruma verin, o da sərbəst və operativ addımlara ata bilsin. İndiki halda isə hər qurum cavabdehliyi digərinin üstünə atır. Əslində, onlar bilmir ki, özləri hansı işləri görməlidir.
Bizim məktubumuza cavb vermis Mirsalam Qənbərov indi Yaşıllaşdırma Birliyi Təsərrüfatının Baş direktorudur. Həyətimizə gəlmiş briqadanın gördüyü iş də onun rəhbərlik vaxtında olub.
Biz Ekspetiza Agentliyinin rəhbəri cənab M. Qənbərova 28 noyabr 1983-cü ildə müraciət etmişdik.
Bizə yazdığı cavabdan 2 ay əvvəl eynən bu mövzuda Bizim Media.az saytına açıqlama vermişdi. Həmin yazıdan mövzumuza tam eyni olan hissəni təqdim edirik (Bax: https://bizim.media/az/multimedia/155346/):
“…ağacların hansı dövlət qurumunun və ya bələdiyyənin ərazisində olmağından asılı olaraq həmin təşkilatların bu məsələyə cavabdehliyi onların funksional öhdəlikləri, vəzifə borclarıdır:
“Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin aidiyyatı qurumları ağacların və ya yaşıllıqların vəziyyəti ilə bağlı yalnız rəy verir. Yəni aidiyyatı qurumlar, daha doğrusu ağacların yerləşdiyi əraziyə cavabdeh təşkilatlar mülkiyyətçilərdir. Bu ya şəhər icra hakimiyyətinin müvafiq qurumu və ya da bələdiyyələr olur. Onlar ağacların vəziyyətləri ilə mütəmadi maraqlanmalıdırlar.
Belə ki, qeyd olunan qurumların cavabdeh şəxsləri ildə iki dəfədən az olmayaraq ərazilərində olan ağacların və uzun ömürlü bitkilərin inventarizasiyasını aparmalıdırlar. Bu onların funksional öhdəlikləridir. Sakinlər ağacların təhlükəli olmaları ilə bağlı aidiyyatı qurumlara müraciəti yalnız vətəndaşlıq borcu kimi qəbul edilməlidir.
Vətəndaşların dövlət və ya bələdiyyə torpaqlarında əkilmiş ağacların kəsilməsi ilə bağlı yazılı müraciəti hər hansı vacib şərt sayılmır. Buna görə də aidiyyatı qurumlar bu məsələdə vəzifə öhdəliklərini yerinə yetirərək sözü gedən ərazidə olan qovaq ağaclarının vəziyyəti ilə təcili olaraq maraqlanmalı, onların vəziyyətinin qiymətləndirilməsi ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə müraciət etməlidirlər.”
Cənab Qənbərovun dediklərinə görə məntiq belə nəticəyə gəlməyə əsas verir ki, ekoloji təhlükəsizliyimizi qorumalı olan aidiyyəti qurumlar arasında paralellik çoxdur. Bu çoxluqdan istifadə edib onlar müraciətləri bir-birlərinin üstünə atırlar. Halbuki, vətəndaşlar bu barədə kiməsə müraciət etməmildir, bu qurumlar aralarında koordinasiya və varislik olmaqla təbiətə xidmət etməli, insanları ola biləcək təhlükələrdən qorumalıdırlar.
Torpağı qorumasan, əkib-becərməyə dəyməz,əkib-becərməyəcəksən – qorumağa dəyməz.
“Kitab-i Dədə Qorqud”
Türk xalqlarına yol-ərkan göstərən ulu babamız Dədə Qorqudun bu sözləri Oğuz övladlarını dünyaya göz açıb nemətlərindən qidalanaraq ətə-qana dolduqları torpağa sahib çıxmağa, gözəlləşdirməyə, lazım gələrsə, yolunda candan belə keçməyə bağlayan daha bir and-amanıdır. Oğuz babalarının varisləri müzəffər sərkərdəmiz İlham Əliyevin komandanlığı altında bu and-amana sədaqətli olduqlarını “Qarabağ Azərbaycandır!” Zəfəri ilə təsdiqlədilər: iki əsrdən artıq bir dövrün şərəf tarixini yazdılar. Amma indi gəlin görək, mülki həyatda qayğısız böyüyən, bir neçə ildən sonra Qarabağ qazilərinin davamçıları olmağa ümid etdiyimiz yeni nəsil Qorqud babamızın and-amanının məsuliyyətini daşıyırlarmı? Deyəsən, yox! Bizim yaşadığımız ərazinin timsalında yeni nəslin təbiətə, ətraf mühitə münasibətinə rəğmən deyirəm, yazıram bunları. Fərqi yoxdur, əksər ərazilərdə də eyni münasibət müşahidə olunur. 3-4 il bundan əvvəllərə qədər yaşadığlmız ərazinin interyeri də, eksteryeri də uzaq (uzaq burada zaman baxımındandır ha)əyalət qəsəbəsini andırırdı. 2020-ci ilin fevral ayından 2021-ci ilin noyabr ayına qədər General Şıxlinski küçəsi 47, 49 və 51 nömrəli binaları əhatə edən məhəllədə “Abad Həyət” layihəsi çərçivəsində abadlıq işləri aparıldı və yaradılmış parka Vətən müharibəsi şəhidi kapitan Nəcəf Şikar oğlu Şikarovun adı verildi, bunu təsiqləyən lövhə olmasa da, parkın status aydın olmasa da, 2021-ci il noyabr ayının 11-də parkın və xatirə lövhəsinin açılışı oldu. Çoxlu sayda kəm-kəsirlər qalmasına, bəzi işlərin də keyfiyytsiz görülməsinə baxmayaraq, ərazini xarıcı və daxili görünüş baxımından əyalət görkəmindən uzaqlaşdırıb ölkənin baş şəhərinin ümumi ahənginə yaxınlaşdırmışdılar. Hər halda əvvəlki görkəmindən dəfələrlə abadlaşdırmışdılar. Amma ildən-ilə keçdikcə adı çəkilən ünvanda yaradılmış ekoloji cəhətdən abad və yaşıllıqlarla əhatələnmiş bu məkan həm fiziki , həm sosial-mənəvi baxımdan mahiyyətindən uzaqlaşmağa başlamışdır. Uşaqlar yaşıl çəmənliyin üstündə qaçışır, top oynayır, velosiped sürür, it gəzdirir. Hansı çiçəyin, yaşıl kolun yanından keçirlərsə bir budaq, bir yarpaq qoparırlar. Tum çırtlamaq, yedikləri meyvənin, dondurmanın, atılası nə varsa, hamısını yerə atırlar. Qazon kimi salınmış arakəsmə zolaqları, oradakı yaşıl kolları yerli-dibli məhv ediblər. İşarələnmiş yaşıl bitkilər artıq yerli-dibli yoxdur.
Abadlıq aparılarkən yeni basdırılmış tinglərin mühafizəsi üçün yanlarında qoruyucu dirəklər basdırılır. 96 №li MİS-nin fəhlələri tərəfindən adda-budda 5-10 dirək basdırılmışdı, bir o qədr də sakinlər basdırmışdılar. Məktəbyaşlı uşaqlar bu ağacların yanından keçəndə dartıb həmin dirəkləri çıxarır, bir-birini qovur, yaşlı adamların üzünə qayıdırlar. Bu uşaqlar, əsasən kənar məhəllələrdən gəlmiş uşaqlar olur.
Onlar özlərini hədsiz sərbəst aparırlar. Heç nə ilə hesablaşmaq istəmirlər. Bu hərəkətlərin qarşısı alınmayanda, onlar əməllərini getdikcə daha çox törədirlər. Bu parkda elə bir oturacaq, idman avadanlığı yoxdur ki, dəcəllər onları zədələməmiş olsun. Belə dağıdıcı münasibəti yaşlı nəsil qəbul edə bilmir, irad bildirəndə də əməl edimir. Ona görə də yaşlı adamlar beton divarlar arasında qalmağı daha üstün tuturlar.
Əgər insanların əyləşməsi, gündən, yağışdan qorunması üçün nəzərdə tutulmuş oturacaqları, “besedkaları” şəkillərdə gördüyünüz vəziyyətlərə salırlarsa, dolayısı ilə bunlar da təbiətə qarşı atılmış əks addımlardır. Çünki insanların istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş taxta avadanlıq və vasitələrdən səmərəli istifadə edilməyəndə, təbiətdən daha nə qədər yaşıl kəsilməlidir ki,yeniləri hazırlanıb istifadəyə verilsin, onlar əvəzlənilsin. Bütün bu neqativ təzahürlər uşaqlar tərəfindən törədilsələr də, hamısının başvermə səbəbləri qayğısızlıqdan, diqqətsizlikdən başlayır.
Bu gün Bakının əksər rayonlarına getsək , şahid olacağıq ki, əksər həyətlərin girişi və çıxışında obyektlər yaradılıb. Həyətdə, məhəllədə ümumi istifadə üçün hesablanmış yerlər bələdiyyələrin əli ilə işbazlara pay-pürüş edilib. Hətta bir çox bağçaların, məktəblərin böyür-başları da. Bəziləri şəhid ailəsi adına sənədləşdirirlır, amma sahibi-ixtiyar tamam başqa şəxs olur. Bu cür obyektələr tez-bazar ərsəyə gətirilir və səhəri gün də üstündə elanı hazır olur ki, arendaya verilir. Amma həmin yerə sənəd verəndə əsaslandırırlar ki, şəhid ailəsi və yaxud aztəminatlı ailə imiş. Dolanışıq vəziyyətlərini yaxşılaşdırmaq üçün bələdiyyəyə müraciət edibmiş. Amma orda yazılmayıb ki, hazır olan kimi arendaya veriləcək. Ona görə də həyətlərin çoxusunda meydança qurmaq olmur, idman avadanlıqları yerləşdirilməyib. Söhbətgahlar, oturacaqlar qoyulmayıb. Uşaqlar da məcbur olub yaxınlıqda olan və müəyyən məsələləri həllini tapmış həyətlərə axışırlar. Nəticədə süni sıxlıq, səs-küy, qarşıdurmalar yaranır.Halbuki, bu parkların yaradılmasında başlıca məqsəd paytaxt şəhərinin böyüklü-kiçikli bütün vətəndaşlarına paytaxt şəhərin statusuna uyğun istirahət mühiti yaratmaq və qorumaqdır. Bu vəzifəlri görməli olan bir qurum, bir məmur isə yoxdur. Uşaqlar rayonda, kənddə yaşamırlar ki, səhər-axşam onsuz da yaşıllıqların gülün –çiçəyin əhatəsində olsun. Qozu-şabalıdı ağacın dibindən yığsın, çırmalanıb dağ çayından keçsin, qarnıüstə yatıb arxdan su içsin. Ölkənin baş şəhərindəki uşaqlar isə ekositem anlayışını ancaq həyətələrindəki və yaxud küçələrindəki təbiətlə təmasdan duya bilərlər. Bunu isə dildə “Hər şeyin ən yaxşısı uşaqlar üçündür” deyib, amma gerçəkdə onların oyun və gəzinti yerlərinə tamah salan işbazlar hər gün bir əlçim məhdudlaşdırırlar. Şəhərdə yaşayan uşaqların çoxusu indi gülün-çiçəyin, quşların, ağacların adını bilmir. Küləyin, qarın nə xeyri var bilmir. Hansı heyvanın, cücünün, bitkinin və sairlərin təhlükəli olduğunu bilmir. Müəyyən fikir söyləyə bilsələr də, bunu canlı təbiətlə tamasdan deyil, internet təbiətindən , kompüter monitorundan, televiziyadan öyrəniblər.
Dünyamızı təhdid edən təhlükələr içərisində ekoloji fəlakətlər ön sırada dayanır. Bu gün təbiəti düz-əməlli dərk etməyən, sevməyən, qayğısına qalmaqdan uzaq olan uşaqların sabah o təhlükələri aradan qaldırmağa səy göstərəcəyinə inanırsınzmı?
Bu gün Bakının abadlaşdırılmasına, yeni-yeni park və bağların salınmasına heç vaxt indiki kimi olmadığı qədər önəm verilir. Bütün bunlar cənab İlham Əliyevin, Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın, IDEA İctimai Birliyinin rəhbəri Xanım Leyla Əliyevanın diqqət və qayğısı ilə gerçəkləşmişdir. İndi digər vacib məsələ bu gözəlliyi qoruyub saxlamaq və daha da inkişaf etdirmək olmalıdır. “Kitab-i Dədə Qorqud”da deyildiyi kimi: “Torpağı qorumusan, əkib-becərməyə dəyməz, əkib-becərməyəcəksən – qorumağa dəyməz. Bələdiyyələr, məktəblər, müvafiq polis bölmələri, mənzil-istismar sahələri birlikdə layihələr hazırlamalı, görüşlər, müəyyən müsabiqələr keçirməlidirlər. Gerçək olan isə budur ki, bizim ərazidə sakinlərin, gənclərin asudə vaxtlarının səmərəli keçirə bilməsi üçün belə fəaliyyətlər yoxdur. Uyğunlaşdırılmış park salmaq hələ işin hamısı demək deyildir. Belə ərazilərdə qayda-qanunçuluğun, ictimai asayişin təmin olunması, ardıcıl qorunması lazımdır. Əgər bura park status verilibsə, mədnu-kütləvi iş aparmaq üçün bir işçi ayırmaq olmazmı? Ərazidə belə məsələləri nizamlayan İctimai Şura yaratmaq olmazmı? Bildiyim qədr Polis inzibati dairələrində belə Şuralar mövcuddur, işləri olmasa da. Hərə yaxasını bir tərəfə çəkəcəksə, onda yaşıllıq da olmayacaq, sağlam mənəviyyatlı gənclər də.
Kimə müraciət ediruksə, hara üz tuturuqsa, birləşib problemlərin baş verməməsi üçün səyləri birləşməkdənsə, birləşib narazılıq edəni, irad bildirəni əsassız çıxardırlar. Çünki bu qurumların hər biri bu narasılıqlarda cavabdehdirlər. Deməli, bəldiyyənin nöqsanı varsa, onda 1 pillə yuxarı təşkilat dözümlülük göstərib, onda bir pillə daha yuxarı orqan da problemləri görmək istəməyib və sair. Ona görə də birləşib şikayəti rədd edirlər. Dövlət başçımız da, qanun da deyir ki, problemlər həll ediməli, müraciətlərə əsaslandırılmış cavablar verilməlidir.
Dəfələrlə müraciət etdik ki, “Abad həyət” layihəsi zamanı bizim 12 bloklu 49 nömrəli binanın qarşısında 10 yerdə elektrik dirəkləri üçün özül yeri hazırlamışdılar… Həmin dirək yerləri elə də qaldı, edəcəyik dedilər, bir gün də işlərini qurtarıb getdilər.
Blokların qarşısında həmin dirək yerləri baryer olaraq qaldı, gecə vaxtı uşaqların, qocaların ayaqlarına dolaşıb təhlükə yardır, binanın görünüşünü korlayır. Binanın giriş hissəsi zülmətə dönür. Onda belə çıxır ki, bu həyət üçün ,ümumiyyətlə, layihə olmayıb, nə ediblərsə, gözəyarı ediblər. Ətrafdakı bütün binaların divarları rəngləndi, tək bizim 49 nömrəli bina rənglənmədi. Digər həyətlərdə bir neçə “besedka” qoyuldu, bizdə bir dənə də olsun qoyulmadı. Bütün həyətlərdə kamera, binaların qarşısında traplar qoyuldu bizim 49 nömrəli binanın qarşısında yox. Bunalarınb blok hissələri mətbuatda elan edidiyu kimi təmir edilmədi, başdansovdu edib getdilər. Təhlükəli ağacların birinə toxunulmadı.
Vətəndaşların müraciətlərinə münasibət laqeyddirsə, belə qurumların həmin müraciətlə bağlı gördüyü iş necə olacaq
İnsan cəmiyyətinin bütün tarixi dövrlərində bu problem olmuşdur : cəmiyyətin aşağı təbəqəsi hüquqları ayaqlar altına atılanda, təhdid olunanda hökmdarlara doğru üz tutmuşdur. XII əsrdə yaşamış və Səlcuq sultanlarından Alp Arslan və Məlikşahın vəziri olmuş Xacə Nizamülk Həsən ibn Əlinin məşhur “Siyasətnamə” əsərində bu mövzuda da maraqlı bir məlumat oxumuşam:
Əcəm şahlarının çoxu yüksək bir qurğu tikdirirmiş və özü də at belində həmin qurğuya çıxarmış ki, meydana yığılmış şikayətçilərinin hamısını görə bilsin. Bunun da səbəbi o imiş ki, padşah hündür divarlı, böyük qapılı, uzun dəhlizli, qalın pərdəli saray kimi bir yerdə oturduqda qərəzli adamlar şikayətçilərə mane olub şahln yanına buraxmaya bilərdilər. At belində düzəltdirdiyi qurğuda isə şah bütün şikayətçiləri şəxsən görüb, hər birinin şikayətinə baxarmış.
Füzuli dövründə də belə olub, “Hər nə gördüm, əyri gördüm, özgə babət görmədim” deyən Vaqifin dövründə də,
” Ərzə verə bir adamın pədəri,
Fərzəndinə olmaz zahir əsəri;
Yetmiş ildən sonra nəvvadələri
Məgər ondan tapa bir rahi-nicat ”,
– deyən Qasım bəy Zakirin dövründə də, indi də.
O dövrləri bildik, bəs hüquqi, demokratik dövlət qurduğumuz indiki Azərbaycanın vətəndaşlarına bu nə münasibətdir belə? Görünür, bir çox məmurlar yeni əsrdə Xalq – Lider, Lider – Xalq birlikdəliyinin yeni modelini bərqərar etmiş hörmətli prezidentimiz İlham Əliyevin etik görüşlərindən xəbərsizdirlər. Görünür, onlar Cənab Prezidentin bu xüsusda söylədiyi fikirləri ekrandan izləməyiblər, mətbuatdan oxumayıblar. Vətəndaşların müraciətləri haqqında Qanundan məlumatları yoxdur. Belə məmurlar, təbii ki, mövcud problemləri həll edə bilməyəcəklər, çünki bu problemlərin yaranmasında hər birinin cavabdehliyi var. Ona Heç olmasa, müraciətə Qanunlarımızın tələbi ilə baxmağı, əsaslandırmış cavablar verməyi bacarsınlar.
Dövlətimizin müzəffər lideri cənab İlham Əliyev 21 iyul 2015-ci ildə milli mətbuatın yaradılmasının 140 illiyi münasibətilə Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvləri ilə görüşündə bu məqamı daha dürüst təfsir etmişdir:
“Ölkədə sosial ədalətsizlik halları var. Məmur özbaşınalığı halları, digər xoşagəlməz hallar – korrupsiya, rüşvətxorluq, insanların hüquqlarının pozulması halları var. Əlbəttə, biz bütün bunları bilməliyik və bunlara reaksiya verilməlidir. Əgər reaksiya verilməyəcəksə, o pozuntuları törədənlər daha da böyük pozuntular törədəcək…”
Ölkə başçısı 23 aprel 2019-cu ildə Bakının Xəzər rayonunda Mərdəkan-Qala avtomobil yolunun açılışında sakinlərlə görüşündə hər bir məmurun qarşısına vətəndaşlara vicdanla xidmət etməyi başlıca vəzifə kimi qoymuşdur:
“Əsas odur ki, vətəndaşları narahat edən məsələlər öz həllini tapsın. Hər yerdə, hər bir dövlət məmuru, icra başçısı, bələdiyyə sədri, hər bir dövlət təşkilatında çalışan məmur vətəndaşlara xidmət etməlidir. Mən bunu dəfələrlə demişəm. Əfsuslar olsun ki, hər yerdə belə deyil, elə hallar var ki, vətəndaşları incidirlər, onların haqları tapdalanır, onların problemlərinə biganə yanaşılır. Bilirsiniz ki, mən vətəndaşlarla müntəzəm təmasda oluram. Mən vətəndaşlardan həm problemləri, həm də müsbət tərəfləri eşidirəm. Ona görə hər bir dövlət məmuru bilməlidir ki, onun başlıca vəzifəsi vətəndaşlara xidmət etməkdir və mənim də tələbim bundan ibarətdir. Ancaq buna nail olmaq üçün çox ciddi ictimai nəzarət olmalıdır. Ona görə insanları narahat edən məsələlər, harada ki, nöqsanlar, çatışmazlıqlar var, onlar deyilməlidir. Onlar müraciətdə öz əksini tapmalıdır ki, biz bunları həll edək. Əminəm ki, belə də olacaq. Bütün dövlət məmurları bilməlidirlər ki, onlar vətəndaşlara vicdanla xidmət etməlidirlər. Təyin edilmiş hər bir icra başçısının qarşısına qoyduğum birinci vəzifə bundan ibarətdir”.
Sadə vətəndaşlar ölkə başçımızın bürtün çıxışlarını televiziyadan izləyirlər. Çünki bu çıxışlarda mütləq xalqın xeyrinə hansısa yeni bir tövsiyə olur. Biz Prezidentimizə, onun idarəçilik kursuna ürəkdən inanırıq. Əgər inanmasa idik, bu qədər laqeydliklərdən sonra yenə də Zati-alilərinə müraciət etməzdik. Prezidentimiz tapşırıb ki, qarşılaşdlğınız neqativləri, sosial problemləri bizə bildirin. Biz də “Mənim sözüm imzam qədər qüvvətlidir!”deyən Zati-alimizin sözünə sığınıb subordinasiya gözlənilməklə aidiyyəti qurum və şəxslərə müraciət edirik. Bizim müraciətləri başdansovdu yerbəyer edən məmurlar Prezident sözünün statusunu bilmirsə, biz bilirik.
Əgər problem həllini tapmırsa və yaxud məktubumuza əsaslandırılmış cavablar verilmirsə, onda yəqin edirik ki, bizim müraciətimiz Prezidentə çatmayıb, məmurlara da Perzidentimizin tapşırıqları.
“ Ana və Uşaq" 