“ Ana və Uşaq"

Valideyn guşəsi

Həyatınızda yalnız bir uşaq olduqda, diqqətiniz yalnız onun ehtiyaclarına yönəldilir. Təbii ki, ikinci uşaq gələndə bu vəziyyət bir qədər dəyişə bilər. Bununla belə, ikinci uşaq bir çox cəhətdən birinci uşağın inkişafına və öyrənilməsinə kömək edir.

Qardaşlar arasındakı əlaqəni doğuşdan əvvəl başlayan emosional və yaxın dostluq bağı kimi təyin etmək olar. Əksər insanlar üçün qardaşlıq həyatlarında ən uzunmüddətli münasibət, etibar və sevgi bağıdır. Bu əlaqə fərdlərdə səmimiyyət və ömür boyu sosial dəstək kimi müsbət keyfiyyətlərin inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərir. Bundan əlavə, bacı-qardaşlar bir-birlərinin emosional, zehni, dil və xüsusilə sosial inkişafında mühüm rol oynayırlar. Xarici mühitlə qarşılıqlı əlaqə üçün uyğun bir mühit təmin edərək, sevgi, hörmət və güvən duyğularını paylaşmaqla, uşağın bu qarşılıqlı əlaqə vasitəsilə əldə etdiyi emosional tənzimləmə bacarıqları gələcək əlaqələrin əsasını təşkil edir.
Qardaşlar arasında qısqanclıq uşaq inkişafı boyu çox rast gəlinən bir hadisədir, gözlənilən diqqət, sevgi və məhəbbət çatışmazlığına təbii cavabdır. Uşaqlar 2 yaşında qısqanclıq hissi ilə tanış olurlar. Uşağın qardaşı dünyaya gələndə və o günə qədər yalnız ona aid olduğunu düşündüyü valideynlərini qardaşı ilə bölüşəcəyini anlayanda artıq sevilmədiyini, istənilmədiyini hiss edir, ətrafdakı hər kəsdən ata-anasını qısqanır, heç vaxt onları heç kimlə bölüşmək istəmir. Bu səbəblə valideynlərin uşaqları qardaş dünyaya gəlməmişdən əvvəl bu mövzuya hazırlamaları və doğuşdan sonra körpənin bəzi işlərini (yedirmə, təmizlik, geyim kimi) nəzarətli şəkildə uşağa verməsi ən uyğun həll yoludur.
Valideynləri bölüşmək və gözləməyi öyrənmək dolayısı ilə uşağınızın digər ehtiyaclarına cavab verə bilər. Bunlar çətin görünə bilər, lakin onun psixo-sosial inkişafı üçün faydalı məlumatlara çevrilə bilər.

Xüsusən də körpəlikdə belə bir fikir ola bilər ki, birinci uşağa bəzən zərər dəyir. Bununla da siz ikinci uşaqdan imtina edə bilərsiniz, çünki onu bu hisslərdən qorumaq istəyirsiniz. Ancaq yaşayacağı duyğuların ona çox şey qatacağını və bəlkə də onu daha da gücləndirəcəyini düşünərək, olaya fərqli bir prizmadan baxmağınıza kömək edə bilər.
Təbii ki, bu prosesdə hazır olmanız vacibdir. Hamilə qalmaq qərarı verməzdən əvvəl özünüzə aşağıdakı sualları verə bilərsiniz.
Bədəniniz yeni hamiləliyə hazırdırmı?
Siz və əriniz birlikdə bu yeni prosesə psixoloji cəhətdən hazırsınızmı?
İlk uşağınız əsas ehtiyaclarını ödəyə bilirmi?
İlk uşağınız uşaq baxçası və ya oyun qrupu kimi fəaliyyətlərdə iştirak edirmi?
İlk övladınız duyğularını ifadə edə bilirmi?
Maddi durumunuz yeni körpənin qayğısına qalmaq üçün kifayətdirmi?
Araşdırmalar göstərir ki, 6 yaşdan kiçik uşaqlar yeni bacı-qardaşın doğulmasından daha çox təsirlənir. Məlumdur ki, uşaqlar arasında yaş fərqi 1,5-3,5 yaş arasında olduqda qısqanclıq daha şiddətlidir. İki qardaş arasında 4 yaş və ya daha çox yaş fərqi qısqanclığın şiddətini minimum səviyyədə saxlayacaq.
İki uşaq arasında kiçik yaş fərqinin olmasının bəzi üstünlükləri var.
İki uşaq birlikdə böyüyür və yaş fərqi az olduğu üçün böyüyəndə yaxşı dost olurlar.
Əgər eyni cinsdəndirlərsə, yaşları yaxın olduqları üçün oynadıqları oyuncaqları və paltarları paylaşa bilərlər.
Onlar məktəbə başlayanda böyüklər dərslikləri kiçiyinə ötürə bilər.
Yeni qardaş doğulmazdan əvvəl valideynlər öz uşaqlarını hazırlamaq üçün nə edə bilərlər?
Yeni bir qardaşın doğulması ilə ailədə baş verə biləcək dəyişikliklər körpə doğulmamışdan əvvəl edilməlidir. Məsələn, körpə doğulmazdan əvvəl yaşlı olan uşaq bağçasına və ya məktəbə göndərilməlidir. Körpə doğulmamışdan böyük uşağın otağı ayrılıb öz otağında yatmağa icazə verilməlidir, yəni böyük uşaqda “qardaşım gəldi, məni atdılar, məni yola saldılar” hissi olmamalıdır. “

Böyük uşağa körpənin hələ kiçik olduğunu və hələ öz ehtiyaclarını ödəyə bilməyəcəyini söyləmək lazımdır. Eyni zamanda, bacısı dünyaya gəldikdən sonra uşağa “sən indi qardaşsan, bacısan” kimi cümlələr qurulmamalı, onun da uşaq olduğunu unutmaq olmaz.
Bəzi ailələr uşaq xatirinə bacı-qardaş dünyaya gətirirlər. Uşağın doğulduqdan sonra qardaşına qarşı mənfi münasibətini görəndə təəccüblənə bilərlər. Ana və ata neçə uşaq sahibi olacağına özləri qərar verməlidirlər. Belə mühüm qərarın məsuliyyəti uşağın üzərinə qoyulmamalıdır. Sonradan uşağı danlayıb “Sən bacı istəyirdin!” demək əbəsdir. Qardaşları sevərkən “səni çox sevirəm” əvəzinə “Hər birinizin yeriniz başqa” demək daha düzgün yanaşmadır.

Qeyd: Yazı tərcümə materialıdır (Müəllif: Əbdürrəhman İldırım).