Unutsaq, unudulacağıq
Müğənni, tək bircə gecə də çal tar,
Məni bu dar yolda əzabdan qurtar!
Bəlkə, genişlənsin, açılsın yolum,
Köçüm, bu daşlıqdan asudə olum……
Nizami Gəncəvi – “İsgəndərnamə”
Rövşən müəllimlə bizim tanışlığımız “Facebook” səhifəsindən başlayıb.İstər anaveushaq.wordpress.com saytında, istərsə də digər sosial şəbəkələrdə musiqimiz, eləcə də digər mövzulardakı yazılarımı diqqətlə izləyirmiş. Onun bu yazılara hər münasibəti həm məndə doğru mövqedə olduğuma əminlik yaradırdı, həm də onun faydalı fikirlərindən bəhrələnirdim. Beləliklə, bu fikir həmrəyliyi bizi daha yaxın etdi. Daha sonra virtual olaraq iki oğlu ilə tanış olduq: Mürsəl və Elşənlə. Xoş günlərdə bayramlaşdıq, bir-birimizi təbrik etdik. 15 ildən artıq davam edən bu səmimi ünsiyyət elə virtual olaraq da tamamlandı. Hərdən telefonla, internet vasitəsi ilə üz-üzə söhbətləşərdik, bəzən mənim üçün gözəl mahnı nümunələri də səsləndirərdi. Təəssüf ki, heç görüşə bilmədik. Bir neçə dəfə niyyət də etdik ki, rayona Ağsu aşırımı ilə gedək, Göyçayda dayanıb Rövşən müəllimin qonağı olaq, qismət olmadı. O, Bakıya gələndə isə mən Bakıda olmadım. Amma müəyyən mənada buna təsəlli də tapıram. Bəlkə də bir neçə dəfə görüşmüş olsaydıq, indi bu əbədi ayrılıq məni belə yandırmayacaqdı. Adiləşməyə qoymadıq bu dostluğu. Rövçən müəllim onu bir azca da Platonikləşdirdi, doğmalarına, xəyallarımda Goyçayın vüqarlı çinarları kimi ucaltdığım oğullarına – Mürsələ və Elşənə, eləcə də çoxsaylı dostlarlndan biri kimi mənə də yanmaq buraxıb, özü qeyb oldu. Belə yanmaq gözəldir. Sonsuz sevgilərin, məhəbbətin ən yaxşı refleksi elə yanmaqdır.
Rövşən müəllim əsl sənətkar, yaxşı pedaqoq və səriştəli rəhbər və gözəl idi. Uzun illər Arif Məmmədov adına Göyçay Şəhər Uşaq Musiqi Məktəbinin direktoru olmuşdur. Göyçay rayonunun bütün uğurlarında düzənlənmiş ədəbi-mədəni tədbirlərin iştirakçısı və təşkilatçılarından biri olmuşdur. Göyçayda, eləcə də ətraf rayonlarda saysız-hesabsız toy şənlikləri aparmışdır. Xalq şənliklərində, toy-düyünlərdə bu iştirak həmin məclisləri unudulmaz etdiyi kimi, təbii ki, Rövşən müəllimin özünün də yaradıcılıq manerinə təsirsiz ötüşə bilməzdi.
Rövşən müəllim ayrı-ayrı obalarda iştirak etdiyi el məclislərində bir tərəfdən musiqimizi yayıb, bir tərəfdən də öz yaradıcılıq manerini zəngiunləşdirib. Adətən, toy şənliklərində səsləndirilən mahnıların nə məzmununu, nə də ifa tərzini nizamlamaq olmur. Şit, bayağı mahnılar, əcaib səhnə davranışları izləyicilərinə heç bir zövq aşılaya bilmir. Əsl musiqi təəssübkeşləri, o cümlədən Rövşən müəllim heç vaxt belə mahnıları ifa etməz. İkimiz də bu fikirdə olardıq ki, istər toy şənlikləri olsun, istərsə də televiziya və radio kanallarında səsləndirilən mahnılar olsun, fərqi yoxdur, mütləq bunların ideya-bədii xüsusiyyətlərinə nəzarət edilməlidir. O vaxt hörmətli Bəxtiyar müəllim də çıxışlarının birində bu narahatçılığını dilə gətirmişdi ki, toylarda səsləndirilən mahnılar toy adamlarının başını, ürəyini deyil, ancaq əl və ayaqlarınıcana gətirir. Hələ XVIII əsrdə yaşamış alman yazıçısı B.Arnim deyərmiş ki, musiqi mənəviyyatla hissiyyat arasında olan vasitəçidir. Eləcə də musiqi və rəsm əsərləri kimi, digər hər hansı sənət növü də insanların kamilliyinə, gözəlliyinə xidmət etməlidir.
Mən internetdə Rövşən müəllimin istər ayrı-ayrı toy şənliklərində, istərsə də bayram və şənliklərdə ifa etdiyi manhıların repertuarına diqqət yetirdim:
“Sevmişəm” (Sözləri Xəlil Rza Ulutürkün, musiqisi Qulu Əsgərovun ), “İntizar” (Sözləri Zeynal Cabbarzadnin, musiqisi Səid Rüstəmovun), “Gecələr keçir” (Sözləri Vahid Əzizin , musiqisi Eldar Mansurovun), “Ay Laçın” (Xalq mahnısı), “O, körpəmin anasıdır” (Sözləri Qasım Qasımzadənin, musiqisi Hacıbaba Həsənovun) , “Tar çalan oğlan” (Sözləri Arif Cəfərovun, musiqisi Hacıbaba Həsənovun), “Ana Kür “( “Dəli Kür” filmindən), “Söz olmasaydı” (Sözləri Ənvər Əlibəylinin, musiqisi İbrahim Topçubaşovun), “Qubalı qız” ( Sözləri Süleyman Rüstəmin, musiqisi İbrahim Topçubaşovun) “Aşıq mahnısı”, Qızıl üzük” (Sözləri Rəsul Rzanın, sözləri Tofiq Quliyevin), “Laylay” (Sözləri Süleyman Rüstəmin, musiqisi Şəfiqə Axundovanın), “Pərişanın mahnısı” ( Böyük dayaq” filmindən ) , “Nə gəlməz oldun” ( Sözləri Əli Kərimin, musiqisi Oqtay Kazıminin), “Bağçamız” ( “Ögey ana” filmindən ), “Ceyranım, gəl-gəl” ( Sözləri Hüseyn Arifin, musiqisi Əşrəf Abbasovun ), “Arzular” (Sözləri Bəxtiyar Vahabzadənin, musiqisi Ələkbər Tağıyevin), “Bakılı qız” (Sözləri İslam Səfərlinin, musiqisi Andrey Babayevin), “Sədaqətim var” ( Sözləri Süleyman Rüstəmin, Ələkbər Tağıyevin), “Sən mənimsən, mən sənin” (Sözləri Zeynal Cabbarzadənin, musiqisi Tofiq Quliyevin), “Pəncərəmə qondu çiçək” (Sözləri Nəbi Xəzrinin, musiqisi Tofiq Quliyevin),” Yar incidi” ( Sözləri Ənvər Əlibəylinin, musiqisi Xəlil Cəfərovun), “Xətrinə dəymərəm” (Sözləri Hüseyn Arifin, musiqisi Tamilla Məmmədzadənin ), “Yarı məndə, yarı səndə” ( Sözləri Nürət Kəsəmənlinin, musiqisi Eldar Mansurovun), “Barı Naxçıvan” (Xalq mahnısı, bəstəkarı Məmməd Cavadov) və sair…Varmı bu mahnıların içində bir diringi? Hər biri musiqi xəzinəmizin bir şedevri. Onların mətnini yazan şairlər də, bu mətnlərə musiqi bəstələmiş bəstəkarlar da, ifaçıları da xalqımızın rəğbətlə tanıyıb qəbul etdiyi məşhurlar. Hansının adını eşitsək, hələ ifalarını dinləməmişdən belə, əsl musiqi zövqü alacağımıza əmin oluruq. 3 kamil sənət xiridarının birgə səyi, ən başlıcası isə ürəklərinin hərarəti ilə ərsəyə gəlmiş sənət nümunəsini necə bəyənməyəsən?!
Nə yaradırsansa, gərək ona ürəyinin istisini bələyəsən, Rövşən müəllim kimi.
Əsl musiqi adamı olmaq üçün təkcə musiqi məktəbini bitirmək, ali təhsil almaq bəs etmir, eləcə də musiqi nəzəriyyəsinə, yüksək ifa texnikasına malik olmaq da kamil sənətkarklıq üçün hələ kifayət deyil. Bu gün süni intellekt imkanları, robot texnologiyalarl ilə bütün bunları etmək olar. Amma heç bir robot “Ay Laçın” xalq mahnısını, “ Arzular” mahnısını (Sözləri Bəxtiyar Vahabzadənin, musiqisi Ələkbər Tağıyevin) Möhlət Müslimov, Rövşən Zamanov kimi ifa edə bilməz. Lap mələklər göydən enib onların köməyinə gəlsələr də.
Təbriz həsrətini, öz vətənlərində qaçqın\köçkün kimi yaşamağa məhkum edilmiş həmvətənlərimizin acı taleyini , oyunları və oyun yerləri əllərindən alınmış uşaqların yaşamadıqları uşaqlıq həyatının həsrətini robot ifaçı bizə necə çatdıra bilər? Çatdırsa da, bu, informasiya məzmuynundan başqa heç nə olmayacaq. Tarix boyu başımıza gətirilən faciələri bütün ağrı və əzabları ilə dinləyicisinə çatdlrmaq və onların qədirşünaslıq duyğularını cana gətirmək üçün sənətin, sözün gücünə hər zaman ehtiyac var. Bu gün də var, sabah da olacaq. Bunları ancaq doğulub boya-baça çatdlğı torpağın tarixini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini, etnoqrafiyasını bilən, bu torpağın insanlarını tanıyan, onların xeyrində üzünə təbəssüm qonan, kədərində onlarlabərabər qəhərlənən sənətkarlarımız edə bilər. Habil Əliyev kimi, Kamil Cəlilov kimi, Möhlət Müslimov kimi, Avtandil İsrafilov kimi, Alim Qasımov kimi. Onların adını yazmaqla qurtaran deyil. Bu sırada Rövşən müəllim də var. Bu sənətkarlar ifa edəndə ifa etdiyi qəzəlin mətninə və ifa olunan muğamın şöbəsinə, onun ahənginə uyğun olaraq özləri də haldan-hala düşür, dinləyiciləri də.
Onların istənilən mahnısı cəlbedicidir, səsləndirilərkən birbaşa ürəyə yol tapır, nikbin, şaqraq melodiyaları mənəvi dünyamızı sakitləşdirir, saflaşdırır. Heç vaxt da bu mahnıların cəngindən qopmaq olmur.
Rövşən müəllimlə bir dəfə çöhbətimiz bu mövzuda olardı. İnternetin yaratdığı fürsətlə Ənvər Əlibəylinin sözlərinə İbrahim Topçubaşovun musiqi bəstələdiyi ”Söz olmasaydı” mahnısını səsləndirdi. Əvvəldə Rövşən müəllimin repertuarının cüzi bir hissəsini qeyd etmişəm. Bunlar elə mahnılardır ki, bizim yaşda olan nəsillərin əxlaqı, mənəviyyatı belə mahnılarla ətə-qana dolub. Bu mahnılar elə səslənən kimi, duyğular, hisslər birbaşa dinləyicisini ürəklərindəki arzulara, xəyallara tapındırır. Soruşdum ki, Rövşən müəllim, fikir verirəm, siz ifa edərkən müxtəlif hallara düşürsünüz. Eləcə də əksər sənətkarlar üçün bu hal xarakterikdir.
Çox səmimi təbəssümü olardı. Gülümsəyib dedi ki, biz hər dəfə mizrabı simlərə toxunduranda, çanağın yaratdığı vibrasiya və rezonans vücudumuzu sarır. Özümüzü sehirlənmiş kimi hiss edirik: bu anda vücudumuzda , duyğulaımızda gözəl hisslər yaranır və biz bu hissləri mizrabla pərdə-pərdə dinləyicilərimizə ötürürük.
Siz heç tarın quruluşuna diqqətlə nəzər yetirmisinizmi: tar ürəyə bənzəyir. Sanki musiqi alətinin üzərində iki ürək bir-birinə yapışıb: biri onu ifa edənin, o birisi isə tarzənin əsrarlarını pərdələr vasitəsi ilə çatdlrmaq istədiyi izləyicisinin. El arasında tarın “ürək aləti” adlanması da bu bənzərliklə bağlıdır. Gərək tarzən dünləyicisinin ürəyindəkiləri öz ürəyindəkilər kimi hiss edə bilsin.
Bunları da o vaxt Rövşən müəllim demişdi.
Tarın simlərinin uzunluğu təqribən 93- 96 sm-ə qədərdir ( naqillərin titrəyən hissəsinin uzunluğu, yəni, tonozla şeytan arasındakı məsafə isə 66 sm). Amma bu kiçik ölçülərlə bu cansız ağac çanağın əsrarları sərhədlər aşaraq dünyanın nəhəng konsert salonlarında Azərbaycan heyrəti yaradıb.
Bu gün tarixi uzaq əsrlərə gedib çıxan Azərbaycan tarının inkişafında böyük xidmətləri olmuşSadıqcan, Qurban Primov, Bəhram Mansurov, Malıbəyli Həmid, Məmmədxan Bakıxanov, Əhməd Bakıxanov, Mirzə Mansur Mansurov, Allahyar Cavanşirov, Mirzə Fərəc Rzayev, Mirzə Ələsgər Məmmədov, Mənsur Mənsurov, Məşədi Cəmil Əmirov, Məşədi Zeynal Haqverdiyev, Əhsən Dadaşov, Əli Səlimi, Məmmədağa Muradov, Mansurov, kimi ustad sənətkarların adını fəxrlə çəkir, hər birini ehtirmla xatlrlayırıq. Bu zəngin irsin layiqli davamçıları olan Ramiz Quliyev, Zamiq Əliyev, Vamiq Məmmədəliyev, Ağasəlim Abdullayev, Möhlət Müslümov, Sahib Paşazadə Elçin Həşimov, Ceyran Haşımova, Sərvər İbrahimov, Elxan Mansurov kimi ustad tarzənlərin sırasında Rövşən müəllimin də adını iftixarla qeyd etmək olar. Ömrünün əlli ilini həm tarzən, həm də pedaqoq kimi musiqi mədəniyyətinə həsr etmiş Rövçən Zamanov şərəfli bir ömür yaşadı. Amma nə edəsən ki, bu gün onun haqqında keçmiş zamanda danışırıq. 69 yaş nədir ki… İnternetdə bu barədə yazıya rast gəlsəm də, inanmaq istımədim. Dərhal oğlu ilə əlaqə saxladım. Hüznlə bu acının həqiqət olduğunu bildirdi.
Yandım, elə yandım….
…Axarlı-baharlı Göyçay daha bir gözəl insanını qeyb etdi. İxtiyarsız olaraq elə bu torpağın dəyərlilərindən olmuş və xatirələrdə dəyərli kimi də qalacaq Əli Kərimin misraların pıçıldadım:
Hardan gəldi çıxdı ölüm – bu qoca kaftar…
Görmürdümü Rövşən müəllim neçə para rayonun, kəndin xeyirxahı idi. Nə qədər toy-düyünlər yola vermişdi. Kasıba, imkansıza, istedadlı uşaqlara həmişə xüsusi qayğı ilə yanaşmışdı. Rövşən müəllim onların da “kisəsindən getdi”.
Qoy olsun, “Ölüm – bu qoca kaftar” nə qədər var olsa da, mənhus niyyətlərindən nə qədər əl çəkməsə də, yaddaşlarda ancaq kaftar kimi qalacaq, həmişə nifrətlə qarşılanacaq… Amma Rövşən müəllimin adı, əziz xatirəsi heç vaxt unudulmayacaq. Videotekasında saxlanılan ifaları ilə xatirələrdə, könüllərdə yaşamaqda davam edəcək. Çox sevdiyim Qabil müəllimin gözəl bir dördlüyü var:
Bağban ol, bəhrəli bostan qoyub get,
Şair ol, şaxəli dastan qoyub gets
Əlindən iş gəlmir? Canln sağ olsun,
Barı, adam kimi vicdan qoyub get.
Rövşən müəllim bütün bunları bacardı. Azərbaycan musiqisinə ləyaqətlə xidmət etdi. Gənc nəslin musiqi dünyagörüşünün formalaşmasına, gələcəkdə musiqiçi kimi yetişməsinə böyük töhfələr verdi. Bundan sonra 4 övladı onun nəsil xəttini şərəflə davam etdirəcək. Böyük oğlu -ciyərparası Elşən isə bu şəcərənin Azərbaycan musiqisinə, müqəddəs tarımıza olan əhdini Rövşən müəllimin elə özünün arzu etdiyi kimi davam etdirəcək.
Hüzurunda baş əyirəm, əziz dostum, qardaşım. Həyatda görüşə bilməsək də, xatirələrdə hər zaman görüşəcəyik.
Allah rəhmət etsin…
Akif Əhmədov,
Anaveushaq.wordpress.com saytının Baş redaktoru, AJB-nin üzvü
“ Ana və Uşaq" 