“ Ana və Uşaq"

Müzakirə

Dueldə ağır yaralanmış  A.S.Puşkin  müayinədən sonra həkimindən soruşubmuş:
-Mənə doğrusunu deyin. Yaramın vəziyyəti necədir?
Həkim deyir:
-Doğrusunu deməliyəm ki, vəziyyətiniz çox ağırdır.
Puşkin:
 -Yəni, həyat ümidi yoxdurmu?

Həkim:
-Vəziyyətinizi sizə olduğu kimi  bildirəcəyəm. Ammahələ bir qədər gpzləməliyik. Məsləhətləşmə üçün əlavə iki həkim də dəvət etmişəm. Onların rəylərini də bilməliyəm.
Həkimlərin müayinəsindən sonra Puşkin bir daha həkimindən vəziyyətini soruşur.  Deyir ki, vəziyyətimi  bilməliyəm, mənim  çox təxirəsalınmaz işlərim var.
Vəziyyəti belə görən həkimlər böyük şairin arzusu əleyhinə çıxa bilməyib, həqiqəti demək məcburiyyətində qalırlar:
-Yaranız olduqca təhlükəlidir və ümidsizdir.Demək olar ki, sağalacağınıza heç ümid yoxdur.
Şair təşəkkür edir və onunla düzgün danışan həkimləri şərəfli, alicənab və vicdanlı insanlar kimi qiymətləndirir.
Dahi şairin ölümündən 180 ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, bu məsələdə həkimlərin düzgün hərəkət edib-etməmələri  həkimlik və humanizm baxımından mübahisəlidir.
Ölüm ayağında olan xəstəyə həkimi   həqiqəti söyləməsinin daha pis təsirləri ola bilər.
Türk saytların  birində   məşhur həkimlərin özlərinin bu məsələyə münasibətini əks etdirən bir sorğuya rast gəldim:

“ Prof.Dr Munci Kalayoğlu: -Demək lazımdır. Xəstənin yaxınları xəstədən ağıllı deyil, xəstəyə həqiqəti söyləmək lazımdır. Mən atama deyə bilmədim, anam mənə mane oldu. İndi çox peşmanam! Məncə, həkimlə xəstə arasında hər şey açıq müzakirə olunmalıdır, heç nə gizli qalmamalıdır. Xəstə həkimdən soruşsa: “ Mənə nə qədər ömrüm qalıb?”. Həkim gördüyünü açıq şəkildə danışmalıdır. Nə qədər ömrün qaldığını dəqiq bilmək   çox vaxt mümkün olmur. Belə hallarda xəstəliyin gedişi haqqında məlumat verilir. Xəstənin qohumu “biz pasiyentimizin həqiqəti bilməsini istəmirik” desə, həkim nə etməlidir? Məni ən çox əsəbləşdirən, xəstələrin qohumlarının mənə “Xəstəliyin nə olduğunu anama, atama deməyə cəsarət etmə” xəbərdarlığıdır. Təbii ki, hər bir ağlı başında olan xəstə onun vəziyyəti ilə bağlı həqiqəti bilmək istəyir. Xəstənin yaxınları özlərini xəstədən ağıllı hesab edib onun haqqında qərar qəbul edə bilməzlər. Anama görə, atama xəstəliyini deyə bilmədim. Mənə mərhum atamın qan xərçəngi diaqnozu qoyulmuşdu. Anamın ilk dediyi “Atama xəstəliyini demə, ona süd vermək üçün istifadə etdiyim südü qəbul etmərəm” oldu. Atam ömrünün son illərinə çatanda dedi ki, “oğlum, sən məni malyariya xəstəsiyəm deyib aldatmağa çalışdın. Amma mən xəstəliyimi, dərmanlarımı əczaçıdan soruşanda öyrəndim.   Özümü teatr səhnəsində hiss edirdim. Sən həkimsən. Bu, düzgün deyil, gərək gərək xəstələrinə hər şeyi açıq danışasan”. Həqiqəti bilmək xəstəyə nə verir?Ağlı başında olan insan özü ilə bağlı kədərləri, sevincləri bilməlidir. Xəstə öz həyatı üçün planlar qurmaq istəyə bilər. Bəlkə həcc ziyarətinə gedəcək, bəlkə Las -Veqasa gedəcək. Xəstəliyi gizlətmək cinayətdirmi? “Sənə heç nə yoxdu r, sabah yaxşı olacaqsan” deyərək yalan danışmağa görə cinayət cəzası varmı, bilmirəm. Amma bu, doğru deyil. Həkim xəstəsinə həmişə həqiqəti söyləməlidir.

Prof. Dr. Erol Avşar: -Demək olmaz! Bura Türkiyədir, xəstələr burada nə qədər ömür sürdüyünü bilmək istəmirlər. Xəstənin yaxınlarına deyirəm, amma həqiqət xəstəyə açıq şəkildə  demək  çox çətindir. “Xəstəyə sənin ömrünə bu qədər vaxt qalıb” demək, məncə, düzgün deyil.    Xəstənin qalan günləri zəhərə çevrilir. Cümə günü endoskopiya etsəm və bağırsaq xərçəngi olduğumu görsəm, biopsiya gələnə qədər xəstəyə belə demirəm. Heç olmasa həftə sonunuz xoş keçsin. Əgər biopsiya nəticəsi xərçəng kimi qayıdırsa, o zaman deyirəm ki, “bağırsağınızda yara var, onu dərmanla və ya əməliyyatla çıxarmaq olar”. Mən heç vaxt xəstənin üzünə baxıb “səndə xərçəng var” deyə bilmərəm. Uşaqlarına da demirəm. Yaxınlarına deyirəm ki, “xərçəng olma ehtimalı çox yüksəkdir, müalicəsini planlaşdırıram”. Mən heç vaxt deməzdim ki, atanız xərçəng xəstəsidir, onun ömrü bu qədər uzundur. Xəstənin qohumu “biz pasiyentimizin həqiqəti bilməsini istəmirik” desə, həkim nə etməlidir? Xəstənin qohumu nəyi məqsədəuyğun hesab edirsə, onu edirəm. Türkiyədə xəstələrin yaxınlarının 90 faizi vəziyyətini onlardan gizlədir. Biz üçüncü dünya ölkəsiyik. Bizdə Yaxın Şərq DNT-si var. Məncə, belə saxlamaq daha yaxşıdır. Biz İsveçrə və ya Amerika xalqı deyilik. Mən bir həkim olaraq ailədə sağlam düşüncəli, sağlam düşüncəli insanla bölüşürəm. Yoxsa açıq danışsam, xəstə depressiyaya düşər. Həqiqəti bilmək xəstəyə nə verir? Bu, onun sağlamlığına və ya həyatına heç nə əlavə etmir. Altı ay ömrü qalan xəstə həyatını dəyişməyə, harasa getməyə çalışmır. Xəstəliyi gizlətmək cinayətdirmi? Türkiyədə heç bir həkim “xəstənizdən nə qədər yaşayacağını gizlətməkdə” ittiham olunmayıb. Xəstənin rifahı üçün vəziyyəti gizlətmək lazımdırsa, həkim bunu bilir və vəziyyəti xəstədən gizlədir.”  Mən Prof. Dr. Erol Avşarın fikirlərinə həmrəy oluram. Əlbəttə, deyilməməlidir. Bəs onda Evtanaziya ( sağalmaz xəstəlikdən əziyyət çəkən insanı və ya heyvanı həyatdan məhrum etmək)qanunu necə olsun. Bir çox ölkələrdə evtanaziya dövlət tərəfindən qanuniləşdirilsə də, əksər ölkələrdə bunun üçün cinayət məsuliyyəti müəyyən edilmişdir. Bəlkə ola bilsin ki, Puşkinin dövründə indiki informasiya bolluğu yoxidi.İndi xəstəliklərin əlamətləri haqqında məlumatlara malik olmaq çox asan bir məsəldir. İnternetdə axtarış sistemində bunu öyrənmək olur. Evtanaziyada olduğu kimi, həkimlik deontologiyası təlb edir ki, həkim son ana qədər
Xəstəyə ürək -dirək verməli, onda ümid yaratmalıdır. Qədim tibdə həkimin üç silahı olub: söz, otlar və bıçaq . Sözün birinci olması heç dətəsadüfi deyil. Eləcə də xəstənin yaxınlarına ələm bələmək olmaz.
Hörmətli oxucular, bəs siz necə fikirləşirsiniz?