“ Ana və Uşaq"

Görkəmli şəxslərin həyatından

📚 Balzak deyirdi:
“Yazmaq – həyatın ağrısını kağıza tökməkdir.”
“Həyatda uğur – ya səbrdir, ya da qadının duası.”

Bizə ali məktəbdə Xarici ölkələr ədəbiyyatını öyrətmiş İsrail Mustafayevi ehtiramla andıq. Bu yazını da sevimli müəllimimizin unudulmaz xatirəsinə həsr edirik.

Balzak yalnız realist bir fransız yazıçısı deyil, o, insan psixologiyasının və cəmiyyətin kodlarını açan dərin müşahidəçidir.
Onun “İnsanlıq komediyası” adlı külliyyatı ailə, qadın, ana və uşaq obrazları ilə zəngindir.
Ailə dəyərləri, maddi çətinliklər, anaların fədakarlığı, uşaqların yüksəlişi və enişləri – bütün bunlar Balzak dünyasında yer alır.
Balzak haqqında uzun illərdir çoxsaylı mənbələrdə araşdırmalar aparılıb və onun həyatının, şəxsiyyətinin elə məqamları var ki, bəzən insanı heyrətləndirir, bəzən isə düşündürür. Dünyaşöhrətli yazıçının həyatından çox az bilinən, lakin dərin mənalar daşıyan bəzi maraqlı məqamları oxucularımıza təqdim edirik:

🖋️ 1. Balzakın əsərlərində “ana sevgisi” çox təsirlidir – çünki o, özü anasından çox əziyyət çəkmişdi. Anası Balzakı uşaq vaxtı atıb, başqa şəhərdə yaşayıb, onu dayə və internatların ixtiyarına verib. Balzak ana nəvazişini bütün ömrü boyu öz qadın qəhrəmanlarından tapmağa can atıb.
Bu fakt göstərir ki, Balzak üçün ana obrazı bir idealdır – həyatda yaşaya bilmədiyi sevgini yazıda yaratmağa çalışır.
2. O, öz dövrünün “emosional qələm sahibı” idi – gündə 15 saat yazır, 50-dən çox qəhvə içirdi.
Balzak səhərlər saat 1-də oyanır, 1-2 saat piyada gəzir, sonra axşam 8-ə qədər yazırmış. Əksər vaxtlarda ağ köynək geyərmiş və qəsdən boynunu çirkli saxlayırmış ki, ağ köynək natəmiz görünsün, onu Parizin parklarını, ziyafətlərini gəzib dolanmağa vadar etməsin.
Yazarkən qəhvə içmək onun vərdişinə çevrilmişdi – özü deyirdi ki, “Qəhvə beynimi cızır, fikirlərim oyanır”.
Bu da bir “yaradıcı analıq”dır. Yazıçının öz qəhrəmanlarına verdiyi həyat – bəzən fiziki analıq qədər əzablı və fədakar bir doğuşdur.
3. “İnsanlıq komediyası” – bəşər tarixinin ən böyük ədəbi layihələrindən biridir.
Balzak “İnsanlıq komediyası” adlı ədəbi külliyyat yaratmaqla hər təbəqədən olan insanların həyatını yazmaq istədi – zadəgan, kəndli, müəllim, hüquqşünas, evdar qadın, dul ana və s. Sanki bir “mədəniyyət ensiklopediyası” hazırlayırdı.

4. Balzakın ədəbi qəhrəmanları “canlı adamlar” idi – o, obrazlarına bəzən məktub da yazırdı.
O qədər canlı və mürəkkəb xarakterlər yaradıb ki, sonradan onların bəzilərini digər əsərlərində də yaşadıb. Məsələn, Rastinyak və Votren bir neçə əsərdə təkrar görünür – bu, Balzakın “insan həyatı birdəfəyə bitmir” fəlsəfəsindən gəlir.

5. Qadlnlar Onore de Balzakın istər şəxsi həyatında, istərsə də yazılarında mühüm rol oynayıblar. Balzak əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, onu ilhamlandıran, dəstəkləyən və ədəbi qəhrəmanları üçün prototip olan bir çox qadının əhatəsində idi. Bu məşhur yazıçı özü onlara can atırdı.
Ədəbiyyat tarixində çox qəribə axtarışlar olub – amma Balzakın bir qəzet elanı ilə başladığı “axtarış” bəlkə də bu axtarıcılıda daiqqətə daha cəlb edir.
19-cu əsr Parisində, Balzakın yazı otağına günəş şüaları ilə birlikdə tənhalığın sükutu da süzülürdü. O, həm yazmaq, həm yaşamaq, həm də yazdıqlarını cilalamaq üçün bir sirdaş, bir müşayiətçi arzulayırdı. Və o, qəzetə belə bir ilan verir:
“Gözəl bir qadın axtarıram. O, həm makinada yazmağı bacarmalıdır, həm gözəl olmalıdır, həm də öz imkanları ilə azad yaşaya biləcək qədər varlı olmalıdır.”
Bütün Paris bu elanı oxudu. Gülənlər oldu, tənə edənlər də. Amma bir neçə gün sonra Balzakın qapısı döyüldü. Elandakı bütün şərtlərə uyğun gələn bir qadın gəlmişdi.
Gözəl idi – o qədər gözəl ki, yanında söz belə əriyirdi. Varlı idi – özü ilə gətirdiyi zinət əşyaları sadə bir məktubdan çox şey deyirdi. Makinada yazmaq bacarığı da vardı – o dövrdə bu, qadınlar üçün nadir sayılacaq bir qabiliyyət idi. Bircə “problem” vardı: onu bütün Fransa tanıyırdı.
O, Parisin məşhur və qalmaqallı qadınlarından biri idi – gözəlliyi ilə tanınan, amma nüfuzu ilə Balzakın ədəbi obrazlarına çevriləcək qədər mürəkkəb bir fiqur.
Balzak təəccübləndi, amma onun həyatındakı bu hadisə “ideal qadın obrazı”nın sadəcə fiziki ölçülərlə müəyyən edilmədiyini bir daha sübut etdi. Elanla axtarılan qadın tapıla bilərdi, amma seçilən qadın – bu, artıq ürəyin və ruhun işiydi.
Bu əhvalatdan nə öyrənirik?
Balzak idealizmin içində realist idi. Həyat yoldaşı axtarırmış kimi görünən bu elan, əslində onun yazı üçün axtardığı enerjinin simvolu idi.
Qadınlara dərin baxışı vardı. Onları təkcə gözəllik və var-dövlətlə deyil, ruh və zəka ilə qiymətləndirirdi. Məhz bu baxış onu ədəbiyyatın ən güclü qadın obrazlarını yaradan yazıçılardan biri etdi.
İnsan həyatı və yazıçının həyatı bəzən toqquşur. Yazıçının daxili arzuları ilə real həyatın gətirdikləri arasında gərginlik olur – bu da yaradıcılığın yanacağıdır.
Bəzən ədəbiyyatçının yazdıqları öz həyatına çevrilir. Bəzən qəhrəmanlar yox, müəllif özü yazdığı hekayənin içində ilişib qalır. Bu, Balzakın taleyidir…
Amma bu taledə xüsusi yer tutanlar
Laura de Berni və Evelina Hanska olmuşdur.
Laura de Berny Balzakdan 22 yaş böyük idi və onun ilk məhəbbəti və müəllimi oldu. Onların münasibətləri Balzakın 23, onun isə 45 yaşı olanda başlayıb. O, ona dəstək olub, maddi və məsləhətlərlə kömək edib və o, onu “gəncliyinin mələyi” adlandırıb. Onun münasibəti platonik olsa da, işinə və emosional inkişafına böyük təsir etdi.

6. 19-cu əsrin ən parlaq realistlərindən olmuş Onore de Balzak yalnız romanlar deyil, həyatın özünün sərt portretini yazırdı. Qadınları, anaları, ailələri, maddiyyatla mənəviyyat arasındakı ziddiyyəti bütün çılpaqlığı ilə təsvir edirdi. Amma yazı masasının arxasında oturan o insan özü necə yaşayırdı?
Çox zaman borcla, kirayə pulları ilə, çay fincanlarında qalmış son qəpiklərlə yaşadı. Həyatına çoxlu varlı qadınlar gəldi – bəziləri onu müdrikliyi üçün sevdi, bəziləri də, sadəcə, öz maraqları üçün yanında oldu. Amma qəlbinin qapısını yalnız onun taleyində əbədi iz buraxmış ikinci qadın döyə bölmişdir. Bu, polşalı qrafinya Evelina Hanska idi.
Yazıçının şəxsi həyatının mərkəzində dayanmış bu qadınla tanışlığı yazışma ilə başlamışdı. Evelina evli idi, lakin Balzakın sözlərindəki yanğıya, zəkaya, ehtirasa biganə qala bilmədi. İllərlə yazışdılar. Təsəvvür et – sevgi məktubu ilə başlayan bir münasibət, əsrlər boyu iz buraxacaq qədər saf və dramatik…
Qrafinya bir gün Balzakla görüşür, amma həyat bu sevgiyə icazə vermir. Evelina ərinin ölümündən sonra söz verir: “Mən sənin həyat yoldaşın olacağam.”
Söz yerinə yetir, amma…
O gün gəlir. Qrafinya yanında çoxsaylı karetalar, kölələr, qulluqçular və bir də cəmiyyətdəki nüfuzuyla, zənginliyi və sevgisi ilə Balzakın yaşadığı evə doğru gəlir. Amma yazıçı yol azaldıqca, haldan-hala düşürdü. Qəbul edə bilmədiyi sevinc və həyəcandan yolda 2-3 dəfə ürəyi dayanır. Onun ürəyi həyəcanla döyünür – təkcə eşq yox, utanc da bu döyüntülərə qarışır.

Nəhayət, onlar evə çatırlar… və sarsıdıcı mənzərə: qapıya iki iri taxta ilə X işarəsi vurulub. Ev sahibi Balzakı kirayə pulunu ödəmədiyi üçün evdən çıxarıb. İndi burada nə yazıçı var, nə də yazı masası. Sadəcə, boşluq, sükut və X – bir həyatın bağlanmış qapısı.

Bu “X” nəyin simvoludur?
Bu “X” – bəlkə də yalnız bir evin qapısında deyil, həm də Balzakın ömründə, eşqində, qürurunda qoyulmuş bir iz idi. Yüzlərlə obraz yaratdı, amma son səhnəsini özü yaza bilmədi.
Anaveushaq.wordpress.com üçün bu hekayə nə deyir?
Qadının sədaqəti – Evelina Hanska kimi bir qadının illərlə bir yazıçıya məktub yazması, onu gözləməsi, təkcə sevgi deyil, ruhi bağın dərinliyidir.
Kasıblıq təkcə maddi yox, mənəvi sınaqdır – Balzak kimi dahilər də bəzən əzilə bilər. Amma insan öz yazdıqları ilə tarixdə qalır.
Uşaqlara öyrətməli olduğumuz dərs – Əsl zənginlik qəlbin zənginliyidir. İdeal həyat yoldaşı, ana, dost – bunlar reklamda yox, sədaqətdə yetişir.

Fransız ədəbiyyatının böyük realizm ustası Onore de Balzak, bəlkə də özü demədən, bütün ömrü boyu qadınları, anaları, ailələri və sədaqəti axtarıb. O, bu axtarışları təkcə romanlarında yox, həm də həyatında yaşayıb.

🧠 Balzakın həyat hekayəsindən nə öyrənirik?
🪞 Əsl zənginlik gözəllik və pulla deyil, ruhun dərinliyi ilə ölçülür.

👩‍🦰 Evelina Hanska kimi qadın obrazları, sadiq və güclü analar kimi ədəbiyyatda yaşamağa layiqdir.

🫀 Balzakın həyatının bu səhnəsi, uşaqlara və ailələrə böyük bir dərsdir: “Sözə sadiq qalmaq, insanı əbədi yaşadır.”

🔗 Əlavə oxu üçün:
1.Balzak və Evelina Hanska arasındakı məktublar – İngilis dilində mənbə

2.Balzakın bioqrafiyası – Britannica

📌 Nəticə:
Balzak yüzlərlə obraz yaratdı. Amma onun öz həyat hekayəsindəki bu “X” işarəsi – bir ömrün sonundakı ən sarsıdıcı nöqtə oldu. O, bir “X” işarəsi ilə bitmiş həyatı ilə, qadına sadiq bir kişi, qəlbi sarsılmış yazıçı kimi tarixə düşdü.Bəlkə də elə bu iz buraxan sonluğa görə biz onu bu qədər sevirik…