Etiket və nəzakət qaydaları

Park insanların həyatdan, təbiətdən zövq alması, istirahətlərini mənalı və unudulmaz etməsi üçün arzuladıqları ictimai-mədəni məkandır. Parklar asudə vaxtın təşkilində, sakinlərin təhlükəsiz və təbii mühitdə istirahəti, fiziki aktivliyi və sosiallaşması üçün şərait yaradılmasında əsas rol oynayır. Onlar şəhər həyatının keyfiyyətini yaxşılaşdırır, psixoloji rahatlıq verir, havanın çirklənməsini azaldır və şəhərin sosial və mədəni həyatının qovşağına çevrilir.

İstirahətin təşkili
İstirahət və istirahət: Parklar istirahət üçün, şəhərin səs-küyündən qaçmaq və təbiətdən gözəl duyğular almaq üçün təbii məkanlar təmin edir ki, bu da psixo-emosional vəziyyət üçün vacibdir.
Fiziki fəaliyyət: Yaşıl sahələr zehni və fiziki sağlamlığa müsbət təsir göstərən açıq havada idmanı təşviq edir.
Sosial qarşılıqlı əlaqə: Parklar istər ayrı-ayrı insanlar , istərsə də ailələr və icmalar üçün görüş yeri kimi xidmət edir, burada insanların rahat bir mühitdə ünsiyyət qura və birlikdə vaxt keçirə bilərlər.
Fəaliyyətlərin müxtəlifliyi: Parklar bütün yaşlar üçün müxtəlif tədbirlər, təhsil proqramları və istirahət zonaları təklif edərək sosial həyatın mərkəzlərinə çevrilir.
Təkmilləşdirilmiş həyat keyfiyyəti
Ekoloji funksiya: Parklar şəhərin ekologiyasını yaxşılaşdırır, sıx yaşıllıqlar səbəbindən səs-küyü və havanın çirklənməsini azaldır.
Flora və faunanın inkişafı: Yaşıl fəzalar şəhər mühitində biomüxtəlifliyi təşviq edərək, bitki və heyvanlar üçün yaşayış yerləri təmin edir.
Estetik dəyər: Mənzərəli parklar şəhərlərin “vizit kartları”dır, onları yaşayış və turizm üçün daha cəlbedici edir.
İcma və mədəniyyətin formalaşması
Görüş yerləri: Parklar görüş yerinə çevrilərək və mədəni tədbirlərə ev sahibliyi etməklə icmaların formalaşmasına töhfə verir.
Təhsil rolu: Parklar mühazirələr, seminarlar və təhsil proqramları üçün yer təmin etməklə təhsil funksiyasını yerinə yetirə bilər.

Parklar həm də heyvanlar aləmini və ya təbii yaşayış mühitinin ayrı-ayrı mənzərələrini əks etdirə bilir. Şəhər parkları qəsəbə və şəhər daxilində istirahət üçün ayrılmış yaşıl sahələrdir. Hazırda Azərbaycanda 893 min hektar sahəni əhatə edən mühafizə olunan təbiət əraziləri fəaliyyət göstərir. Bunlardan 12 milli park, 9 dövlət təbiət qoruğu, 24 dövlət təbiət yasaqlığıdır. Ümumilikdə, xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri ölkə ərazisinin 10,54 %, ayrılıqda milli parklar ölkə ərazisinin 5.30 %, dövlət təbiət qoruqları 1,19 %, dövlət təbiət yasaqlıqları isə 4.05 %-ni təşkil edir. Azərbaycan Respublikasında milli parkların yaradılması ilə bağlı ilk təşəbbüs Akademik Həsən Əliyev tərəfindən irəli sürülmüşdür. Ölkəmizdə ilk milli parklar 2003-cü ildə yaradılmışdır. Daha sonrakı dövrdə bu ənənə  davam etdirilmiş və son olaraq, 2025-ci il iyulun 14-də İlisu və Axar-Baxar milli parkları yaradılmışdır. Hal-hazırda, Azərbaycanda ölkə ərazisinin 5.30% -ni təşkil edən 12 Milli Park fəaliyyət göstərir. Bunlara Ağşəhər parkını, “Nizami” parkını, “Xətai” parkını, “Heydər Əliyev” parkını, “Sevgi” parkını, “Gənclik” və daha neçə Parkımızı nümunə göstərə bilərik. Tokioda adambaşına düşən yaşıllıq ərazisi Yaponyanın ümumi ərzisinin 7, 3 №ni, Parisdə 9, 5 №-ni, Berlində 14, 4 №-ni, Nyu-Yorkda 27 №-ni, Londonda 33 №-ni, Vyanada 45 №-ni, Osloda 68-№ni təkil edir. Bizim ölkəmizdə isə ayrılıqda milli parklar ölkə ərazisinin 5.30 %-ni təşkil edir. Hələlik bu səviyyə ürəkaçan olmasa da, bu istiqamətdə uğurlu işlər aparılmaqdadır. Bir vaxt Mayakovskinin dünyanın pencəyində yağlı ləkə adlandırdığı Bakı indi parklar şəhəridir. Hamısı bir-birindən gözəl. Təəssüf ki, bunlar mərkəzi ərazilərdə olan parklardır. Amma nisbətən şəhərətrafında olan parklardır. Şəhər ətrafı ərazilərdəki parklarımızın vəziyyəti isə heç də ürəkaçan deyildir. İnsanların bu parklara laqeyd və məsuliyyətsiz münasibətləri təəssüf doğurur. Bunlar , əsasən, gənclər və yeniyetmələrdir. Düşünürəm ki, bu yazımız mütləq onlarıın təəssübkeşliyini alovlandıracaqdır. Çünki parklarımız bizim milli-mədəni sərvətlərimizdir. İndi təqdim edəcəyimiz şəkillər isə Xətai rayonunda General Şıxlinski küçəsi 49 nömrəli binanın həyətində “Qarabağ” ordenliŞəhid kapitan Nəcəf Şikarovun adına yaradılmış parkdan çəkilmişdir:

– Piyadalar üçün nəzərdə tutulmuş yollarla avtomobil, motosiklet, moped, motoroller və digər mexanikləşdirilmiş nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti;
– avtonəqliyyat vasitələrinin dayanması və saxlanması (xüsusi icazə verilmiş yerlər istisna olmaqla);
– ağacların, kol-kosun, çiçəklərin zədələnməsi, kəsilməsi, torpaq qatının və ya qazonun sıradan çıxarılması;
– attraksionlara və oturacaqlara dağıdıcı münasibət;
– zibilin tullantı qutularından kənara atılması, tullantıların yandırılması, torpağa basdırılması, hovuza və digər su məbələrinə atılması;
– açıq od qalamaq, odun və ya kömürlə manqal yandırmaq, pirotexniki vasitələrdən (fişəng, petarda, raket və s.) istifadə etmək;

– xüsusi ayrılmış yerlər istisna olmaqla, uşaqların yanında spirtli içki içmək, qəlyan və siqaret çəkmək;
– təhqiramiz ifadələr işlətmək və nalayiq hərəkətlər etməklə mənəvi-etik normaları, ictimai asayişi pozmaq;
– zibil və məişət tullantılarını hara gəldi atmaq;
– itlərin və digər ev heyvanlarının ağızlıq və kəmərsiz gəzdirilməsi ;
Qeyd: Ev heyvanlarının sahibləri onların davranışına, həmçinin Park ərazisini murdarlamasına görə tam məsuliyyət daşıyırlar.
– tualetdən kənar yerlərdə təbii ehtiyacların ödənilməsi;
– parkın ərazisində yerləşdirilmiş bütün lokal qaydalara riayət etmək;
– parkın yaşıllıqlarına, landşaftına, tikili və avadanlıqlarına, attraksionlarına, mədəni irs obyektlərinə etinasız yanaşmaq, onlara zərər vurmaq;
– uşaqların, yaşlıların və əlillərin park ərazisində sərbəst hərəkətinə əngəl yaratmaq;
– it və pişikləri yalnız xüsusi qaydalara uyğun olaraq müəyyən edilmiş yerlərdə gəzintiyə çıxarmaq və yemləndirmək ;
– park əməkdaşlarının və yaxud onlara bərabər tutulan şəxslərin tələblərinə əməl etmək…

Əziz Dostlar!

~Yaşıllıqların saxlanmasında iştirak etməklə hər bir paytaxt sakini şəhərin ekologiyasının yaxşılaşdırılmasına öz töhfələrini verə, onun inkişafında öz iştiraklarını hiss edə bilər.
~Hər hansı bir fövqəladə vəziyyətlə qarşılaşdığınız zamanı aşağıdakı təcili xidmət nömrələrindən istifadə etmək lazımdır:
101 — Fövqəladə Hallar Nazirliyi və Yanğından Mühafizə İdarəsi
102 – Polis
103 -Təcili yardım

Qeyd: Məhdudiyyətlərin siyahısı Parkların ərazisində, girişlərdə yerləşdirilmiş xüsusi lövhələrdə təqdim edilsin.

Mənbə: İnternetdən tərcümə.