“ Ana və Uşaq"

  İnternetdə,  küçə  divarlarında nə qədər  reklamlar var.  Hara baxırsan ya belə  elanlardır, ya da  hazırlıq  kurslarına, özəl bağçalara   dəvət edən  elanlar.

Bunlara lisenziya verən  təşkilat və ya şəxslər fərqində deyil ki,  lisenziya verdiyi şirkət və şəxslər   bu xidmətin  ustasıdır, yoxsa  onlar yaratdıqları xidməti  dolanışıq yeri  kimi açıblar. Pis-yaxşı 10-15  avtobus  tapıb xəttə buraxmaq xidmət demək  deyil.  Elə böyüklər üçün olan   ictimai nəqliyyat vasitələri də belə.  Onlar  insanlara xidmət etməyi deyil,  onlardan   toplayacaqları  30 qəpikləri  hədəfləyirlər.       

 Və yaxud da ki,  sərnişindaşıma xidməti ilə məşğul olan  hansı  hüquqi və ya fizikişəxsində məktəblərdə yaxını, tanışı varsa,    söhbətləşib  rayonlara turlar  təşkil edirlər.

 Son illər  istirahət və bayram günlərində, eləcə də  tətil günlərində  uşaqlar üçün  çoxlu sayda  belə  turlar təşkil edilir. Bu turlar yaxın və uzaq məsafələrə  təşkil olunur.

Məsələn,   Prezident cənab  İlham Əliyevin tapşırığına əsasən,  ümumtəhsil məktəblərinin yuxarı sinif şagirdləri üçün “Ölkəmizi tanıyaq” devizi altında keçirilən tur-aksiyalar belə turlara maraq yaratdı.

 Bu turların çox böyük siyasi-ictimai əhəmiyyəti var. Nümunəvi şəkildə təşkil olunduğu üçün iştirakçılarının xatirindən uzun zaman silinməyəcək.

 Amma   bəzi  turizm şirkətlərinin, adda-budda, yəni düşəndən-düşənə hansısa məktəbin  şagirdlərini  rayonlara daşıyan və geri qaytaran  nəqliyyat qurumları  da var ki,   bunların xidmətləri  xidmət markası yaratmaq  deyil,  gündəlik  dolanışıq, pul qaznmaq hədəfindən başqa bir şey deyil.

Bu cür qurumlarda,  burada çalışan sürücülər də sərnişin daşıma fəaliyyəti ilə qeyri-müntəzəm şəkildə məşğul olduqlarından onların  xidmətləri  tez-tez acı  hadisələrlə müşayiət olunur. Belə qəzalardan  biri  12  iyunda  baş verdi. Mətbuatda  verilən məlumatlara görə, mövsüm başlayandan bu, 3-cü  qəza hadisəsi  idi.

Qəza hadisəsi  baş verdiyi  gündən  kütləvi informasiya  vasitələrində   rəsmi, qeyri-rəsmi açıqlamaları  bird aha  nəzərdən keçirdim.   Gəldiyim qənaət budur ki,  bu  hadisədə Təhsil Nazirliyinin və Bakı şəhəri üzrə Təhsil İdarəsindən başlamış   279  nömrəli məktəbin rəhbərliyinə, sinif rəhbərinə,   həmin şagirdlərin  valideynlərinə  kimi  hamının məsuliyyəti var.

Eləcə də bilavasitə  daşıma  xidmətini  yerinə yetirən  qurumla yanaşı,    yol polisininin, nəqliyyatın  hərəkətini təşkil edən  qurumların da  bilvasitə  cavabdehliyi  var.

Nümunəvi Qaydalara əsasən, planlaşdırılan səfərin təşkilatçıları səfərdən   2 gün əvvəl Dövlət Yol Müfəttişliyinin rayon şöbəsinə yazılı bildiriş təqdim etməlidirlər.   

Uşaqlar 1-2 avtobusla daşınacaqsa, o zaman səfər bildirişi yol polisinə göndərilir.

Bildirişdə :

–    daşınma tarixi;

  –  səfəri təşkil edən şirkət haqqında məlumat;

 –   azyaşlı sərnişinlərin sayı;

 –   təyinat məntəqələrini göstərən hərəkət marşrutu;

  –  müşayiət edən şəxsin tam adı;

 –   avtomobilin markası və qeydiyyat nömrəsi  və sair vacib qeydlər göstərilir.

 Yol polisindən qeydiyyatdan keçmiş bu bildiriş

sürücünün yanında olmalıdır.  Həmçinin

avtobusun saz vəziyyətdə olmasını təsdiq edən diaqnostik kartın və ya texniki biletin olması da  mütləqdir.

    Sürücüdə uşaqların daşınmasına və avtobusun istismarına icazə verən sənədlərin tam siyahısı olmalıdır.

 Magistral yollarda  bu qədər   polis postları var.  Polis  salonu uşaqlarla dolu olan  avtobusu saxladır və sürücüsən bu və digər sənədləri tələb edir.  Valideynlər kütləvi şəkildə    uşaqları  avtobusa doldurub necə tur təşkil edə bilər? Kim öz  övladını və ya övladlarını aparır, artıq bu, onun öz işidir. Amma bütöv sinif halında  səyahətə və ya gəzintiyə  gedən kollektiv   əvvəlcədən  təşkil edilmiş, təlimatlandırılmış  heyətlə  olmalıdır.  Nəqliyyat vasitələri üçün  vacib tələblərin    gözlənildiyini əks etdirən sənədlər məktəb direktoruna təqdim edildikdən sonra  belə səfərə çıxmaq olar.  

Yol polisi  uşaqları aparan avtomobili saxlayıb  sənədləri araşdıranda   məlum olur ki,    səyahət məktəb rəhbərliyinin razılığı olmadan  təşkil olunub. Onda   avtobus  GLONASS peyk naviqatoru ilə izlənilməklə geri qaytarılır və  dərhal  uşaqların oxuduğu  məktəb rəhbərliyinə, Bakı şəhəri üzrə Təhsil idarəsinə   xəbər verilir. Qaçaqmalçılıq kimi   sərnişindaşıma ilə məşğul olan  qurum və ya şəxs ciddi şəkildə  cəzalandırılır.  Bunu sistemli olaraq davam etdirsələr, onda kimsə, qaydanı pozmağa, özbaşına   uşaq daşımağa  cürət etməz.

 Hadisə ilə bağlı digər iradlarım.

Qəza baş  verən  hgünün səhəri  internetdə  yazdılar ki,  Qəbələdən Bakıya turistləri aparan avtobusun Şamaxıda qəzaya uğrayıb və çoxlu sayda xəsarət alanlar var.

Konkret olaraq, qəzaya düşən avtobusdakı sərnişinlər  Bakı şəhəri 279 nömrəli tam orta məktəbin 4-cü sinif şagirdləri, müəllim və bir qrup valideyndən ibarət olub.

 Axı bunlar turist deyil, öz vətənini səyahət edən şəxsə “turist” demək hansı məntiqlədir.  Sadəcə, məktəblilər və tədris ili başa çatmamış  təşkil olunmuş  ekskursiya, gəzinti  zamanı qəzaya düşüblər.

Hadisə baş verəndən sonra mətbuatda daha müxtəlif açıqlamalar verildi.

Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin İctimaiyyətlə əlaqələr sektorunun rəsmisi  Vəşarət Məmmədov mətbuata bir açıqlamasında bildirir ki: “Məktəb rəhbərliyinin verdiyi məlumatda əsasən, şagirdlərin səfəri valideynlərin təşəbbüsü ilə birgünlük gəzinti-istirahət məqsədilə təşkil olunub.” 

 Fikir verirsinizmi,  istə Təhsil Nazirliyi, istər  Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsi özlərini məsuliyyətdən necə   kənar  tutmaq üçün  cəhd edirlər.

Söhbət  konkret olaraq  279 nömrəli məktəbin müəllim və şagird heyətinin avtobusda  düşdüyü qəzadan  gedir.

Necə  yəni , məktəbin bir sinfi, sinif rəhbəri,olsun ki digər müəllimlərdən  də olub,  düşünülmüş, ölçülüb-biçilmiş şəkildə  tədbir keçirir, məktəb rəhbərliyinin bundan xəbəri olmur. Əgər  məktəb özü qabağa düşməsə idi,  valideynlər , məsələn, iyul ayında özləri  öz tərəflərindən istəsəydilər belə,  bütün sinfi cəm edib  gəzinti təşkil edə bilməzdilər.

 Məktəb direktorunun açıqlamasını bu yazını  bitirmək üzrə olduğum  indiki dəqiqələrdə oxudum. Direktor  deyir ki,   gəzinti istirahət günü təşkil olunduğundan hadisədən gecə saatlarında xəbər tutub:

“Mənə bu gəzinti barədə heç kəs məlumat verməyib. Sinfin müəllimini də valideynlər qonaq ediblər. Arzu müəllim də bu qəzada ciddi xəsarət alıb. Əllərini avtobusun ön şüşəsinin qırıqları doğrayıb. Zərbədən uşaqlar və müəllim dərəyə yuvarlanıb. Burada əsas məsuliyyət turu təşkil edən şirkətdədir. Onlar qeyri-peşəkar tur təşkil etdiklərinə görə cavab verməlidirlər. Biz Təhsil Nazirliyi, Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsi ilə birgə hadisə baş verən andan uşaqların yanındayıq”.

 Birbaşa Təhsil Nazirliyinin, Bakı şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin  məsul olduqları sahəyə dərindən nüfuz edə bilməmələri deməkdir bu hadisə.   

Əhəmiyyət verməyib, pafoslu açıqlamalar verib  üstündən keçdilər. Ona görə də  təkcə  məktəbdə deyil, digər  sahələrdə də  məsuliyyətsizlik və özbaşınalığın doğurduğu  bu cür  hadisələr təkrar-təkrar baş veməkdədir.

Yazırlar ki, Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsi müvafiq qurumlarla birgə xəsarət alanların vəziyyətini nəzarətdə saxlayır. Ondansa məktəbləri, təhsil müəssisələrini  daim nəzarətdə saxlasınlar və belə xoşagəlməz hadisələrdən maksimum uzaq olsunlar.

  Əvvəlcə, direktorun fikrinə münasibət bildirək.  İnsanları bu qədər sadəlövh hesab etməyin, cənablar. Sizin sinif rəhbərinizə bazar  günü   avtobus yola düşməzdən 1 saat öncə  çağırıb deməyiblər ki,  sizi bizimlə səfərə səvət edirik.

Bu  səfər üşün əvvəlcədən  hazırlıq görülüb. Çox güman ki, direktor da  məlumatlı olub.   Çünki   gəzinti üçün  müəyyən məbləğ   toplanılıb. Bu, 1 günün işi deyil. 

   Heç yerdə  belə  hadisə ola bilməz ki,  məktəbin  xəbəri olmadan  valideynlər, uşaqlar   cəm olub  avtobus  tutsunlar və sinif rəhbərini də “qonaq” dəvət etsinlər. Halbuki, mövcud qaydaya görə,  uşaqların üstündə rəhbər kimi gedən şəxs  gediş haqqından azaddır.

Lap tutaq ki,  sinif rəhbəri   avtobus səfərə  düşmə ərəfəsində   məlumatlı olub.  Bəs niyə   direktora  deməyib.   Heç bir yerdə idarə rəhbərinin  məlumatı olmadan  kimsə  müstəqil  bir addım ata bilməz.  Dərhal direktora zəng vurub xəbərdar etməli idi. Onda  hadisənin qarşısı alına bilərdi.

   Nə qədər ki, bütün  belə hadisələr məsuliyyətsizlik və özbaşınalıq ucbatından    baş verir,  məsuliyyətsizcəsinə də yozulur,  onların kökünü kəsmək olmayacaq.

 Allah şükür ki,  hadisədə ölüm-itim olmayıb, çox şükür.

 Amma  ondan nəticə çıxarmaq lazımdır.

 Günahı  nəqliyyatın da üstünə yıxmaq istəyirlər ki, texniki nasazlıqdan qəza törədib.

 Uşaq daşımaq üçün ayrılmış avtobuslar turdan  xeyli əvvəl texniki baxışdan keçirilib yola tam  hazır vəziyyətdə   gətirilməlidir. Sürücü  tibbi müayinədən keçməli,  maşındakı bütün sərnişinlər   təhlükəsizlik kəmərləri ilə təchiz olunmalıdır.  Amma hadisə vaxtı avtobusda olmuş bir valideynin  açıqlaması var ki, mən uşağımı dərənin dibindən çıxartdım.

Belə avtobusların sürəti 70 km/saatdan artıq ola bilməz.

Belə avtobusu sürən sürücü ən azı  sərnişindaşıma üzrə 3 il təcrübəsinə malik  olmalıdır, həm də son bir ili   məşğul olmaqla.

Səfər 12 saatdan uzun  davam edirsə, sürücülər  2 nəfər olmalıdır və sair…

Göründüyü kimi  həmin marşrut üzrə  bu nəqliyyatın  bütün göstəriciləri  mövcud Qaydaların zidd olub.

Uşaqların daşınması üçün nəzərdə tutulmuş məktəb avtobusu haqqında qaydalar var.  Bunu dövlət müəyyən edir və  bu qaydalarda  uşaqların taleyi ən üstün şəkildə  himayə edilir.

İnternetdə  Rusiyada  və  Gürcüstandakı  təhsil müəssisələrinin şagird və tələbələri üçün xüsusi məktəb daşımalarının təşkili barədə  nümunəvi  qaydalar haqqında   məlumatlar var, bunlara nəzər  yetirdim, həmçinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş “Avtomobil nəqliyyatı ilə sərnişin və baqaj daşınması Qaydaları” tanış oldum.  Məlum oldu ki, hər il DYP-nin bununla bağlı     cəmiyyətə, valideynlərə, sərnişindaşıma xidməti ilə məşğul olan qurumlara, eləcə də təhsil müəssisələrinə  müraciət və tövsiyələri olub.

Üstəgəl, avtobuslarla uşaqların səyahətinin təşkili ilə bağlı    aidiyyəti qurumlarla birgə hazırlanmış  Qaydalar var və bu  qaydalar   cəmiyyətə hər il  tirajlanıb . Bəs biz nə üçün   həmin qaydalara, tövsiyə  və  məsləhətlərə əməl etmirik?

 Bir xoşagəlməz hadisə baş verəndən  sonra isə  özümüzdən başqa hamını, texnikanı, hayanı, məkanı, şərairi  günahkar  təqsirkar  hesab edirik.

  Yay mövsümünün başlanması  və belə səfərlərin intensivləşməsi ilə əlaqədar olaraq, Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin  sərnişindaşıma fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslərə  etmiş olduğu müraciəti   biz də  auditoriyamızın  diqqətinə çatdırırıq ki,   məktəb şagirdlərinin avtobuslarla ölkənin ayrı-ayrı regionlarına səyahətlərini yalnız sərnişindaşıma sahəsindəki mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq, aşağıda qeyd olunan tələblərə ciddi riayət olunmaqla təşkil etməlidirlər:

– Uşaq qruplarının avtobuslarla daşınması yalnız “D” kateqoriyası və ya “D1” altkateqoriyası üzrə avtomobil nəqliyyatı vasitəsinin idarə olunmasında üç il və daha çox fasiləsiz iş stajına malik olan sürücülər tərəfindən yerinə yetirilə bilər.

– Uşaq qruplarının 400 km-dən artıq məsafəyə daşınması üçün uşaqları aparan hər avtobusa iki sürücü təhkim olunur.

– Növbəarası istirahəti 12 saatdan az olan və ya reysqabağı tibbi müayinədən keçməyən sürücülər tərəfindən, yaxud texniki vəziyyətinin reysqabağı yoxlanılması aparılmayan avtonəqliyyat vasitələri ilə uşaqların daşınması üçün reysə çıxmasına yol verilmir.

– Avtobuslarla uşaq qruplarının daşınması yerinə yetirildikdə daşınmanın sifarişçisi tərəfindən bir böyük müşayiətçi, aparılan uşaqların sayı iyirmidən çox olduqda isə iki böyük müşayiətçi təyin edilir. Müşayiətçilər uşaq qruplarının təhlükəsiz daşınması məqsədi ilə müvafiq tədbirlərin görülməsini təmin etməlidirlər. İki müşayiətçidən biri baş müşayiətçi təyin edilir. Həmin müşayiətçi əsas avtobusda olmalı və daşınma zamanı bu Qaydalardan irəli gələn tələblərin yerinə yetirilməsinə nəzarət etməlidir.

– Azərbaycan Respublikasının ərazisində uşaq qruplarının daşınması zamanı növündən asılı olmayaraq, avtobusların hərəkət sürəti saatda 70 kilometrdən artıq olmamalıdır. Yol hərəkəti qaydalarının tələblərinə uyğun olaraq uşaqların daşınmasını yerinə yetirən avtobusların yaxın məsafə üçün işıqları günün vaxtından asılı olmayaraq yandırılmalı və onlar “Uşaqların daşınması” tanınma nişanı ilə təchiz edilməlidir.

– Uşaq qruplarının saat 23.00-dan 05.00-a qədər olan vaxt ərzində, habelə yolun görünməsi məhdud olduğu şəraitdə (duman, yağış, qar və digər hallarda) daşınmasına yol verilmir. Müstəsna hallarda saat 23.00-dan 05.00-a qədər olan vaxt ərzində uşaqların dəmiryolu vağzallarına, hava və dəniz limanlarına və onların geriyə qaytarılmasına, habelə yolda ləngimə baş verdikdə yaxındakı istirahət məntəqəsinədək (gecələmə yerinədək) daşınmasına yol verilir.

– Uşaqların daşınması sayı 3-dən 10-dək avtobusun daxil olduğu kolonlarla yerinə yetirilməsi haqqında məlumat aldıqda BDYPİ-nin müvafiq bölmələri həmin kolonların bir ədəd patrul avtomobili, kolona daxil olduğu avtobusların sayı 10-dan çox olduqda isə iki patrul avtomobili ilə müşayiət olunmasını təmin etməlidir.

– Bu Qaydaların və ya yol hərəkəti qaydalarının tələblərinin pozulması halları aşkar edildikdə, Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin əməkdaşı və ya əsas avtobusda olan baş müşayiətçi təhlükəsiz hərəkətin davam etdirilməsinə maneə yaradan halların və pozuntuların aradan qaldırılması üzrə zəruri tədbirlər görülənədək uşaqların daşınmasını qadağan edir.

 Qeyd:  DYP belə daşımaların təhlükəsizliyinin təmin olunması məqsədilə xahişedir  ki, səyahət təşkil edən müəssisə və təşkilat rəhbərləri uşaqları daşıyacaq nəqliyyat vasitələrinin gedəcəkləri istiqamətdə müşayiət olunmaları üçün səfərdən 5 gün əvvəl ərazi üzrə DYP bölümlərinə müraciət etsinlər.