Statistik məlumatlara  görə,    hər dəqiqə dünyaya 270   körpə göz açır,  hər  saatda 16 200. Onda  hər saatda 16 200 ailə şənlik edir. Hər  saatda 16200 sevgi çiçəyi  açırsa, baxın,  bir ildə   bu,  121 968 000 sevgi çiçəyi deməkdir. Ehvatorun uzunluğu 40 075 696 metrdirsə,  bu sevgi çiçəklərini  ekvator boyunca 2 dəfə rahatlıqla dolamaq olar: dünyaya sevgi kəməri…

 Ammalar da var. Bu  çoçuqların heç də hamısı sağlam doğulmur,  qaydasınca  qidalanmır,  ixtisaslaşdırılmış tibbi yardım ala bilmirlər. Bəzi yerlərdə  təhsil imkanları olmayan uşaqlar da var.  Lazımi qayğı və diqqət ayrılmadığından uşaqlar kiçik yaşlarından  pis vərdişlərə  sürüklənirlər və sair.

Ona görə də  uşaq  doğumu, onları dünyaya  gətirən  anaların sağlamlığı,  uşaqların sağlam, qayğısı böyüməsi  hər bir ölkənin  prioritetidir. Bu, təkcə qidalandırmaq, geyindirmək yox,  həm də  fiziki, zehni, sosial və emosional  baxımından   müvəffəq  böyütməyə nail olmaqdır.  Xüsusilə 0-6 yaşlar  uşaqların inkişafının  ən sürətli  dövrü olduğu dövrü olduğu üçün  onların ahəngdar inkişafının ilk təməli   bu yaşlarda qoyulur. Bu isə məktəbəqədər olan dövrdür. Zaman-zaman  müşahidə olunmuşdur ki,   məktəbəqədər tərbiyə  müəssisələrində hazırlanıb ilkin təhsilə atılan uşaqlar    belə müəssüsələrə heç getməmiş uşaqlardan  daha bacarıqlı və savadlı olurlar.

Məktəbəqədər ictimai tərbiyə ocağı  xalq maarifi sistemində ilkin vəsilədir. O, ailə ilə sıx əməkdaşlıq şəraitində  uşaqların ahəngdar inkişafı, onların məktəbə hazırlanması kimi vəzifələri  həyata keçirir.

 İşləyən qadınlar üçün  məktəbəqədər tərbiyə müəssisələrinin əhəmiyyəti  xüsusilə böyükdür. Körpələr evi,  uşaq bağçaları analara məhsuldar əmək sahələrində olduğu kimi, ölkənin ictimai-siyasi və mədəni həyatında  fəal iştirak etməyə imkan  yaradır.  Beləliklə, uşaq bağçası   gedən uşaqla   getməyən uşaq arasında  fərqlər necə xarakterizə olunur?

Bağçaya gedən uşaq daha fəal olur: “Fiziki, əqli cəhətdən yaxşı inkişaf edir, özünə inamlı olur, nitqi inkişaf edir, kollektivə öyrəşir, bir çox sevmədiyi yeməklərin adlarını öyrənir, evdə heç yemədikləri yeməkləri bağçada qrup halında əyləncəli şəkildə yeyirlər, paylaşmağı öyrənir,  digər həmyaşıdları ilə ünsiyyətdə  olur, sosiallaşırlar.

Nəticədə, gələcəyin yetirmələri  elə uşaq yaşlarından  ətrafdakı insanlarla  rəftar  etməyi, hörmətlə yanaşmağı öyrənir. Hörmətli və anlayışlı bir insan olmaq üçün  cəmiyyətə doğru  addım atırlar.

 Bağçada  uşaqlar əyləncəli vasiyələrlə  gələcək təhsilə hazırlanırlar. Kəsmə, yapışdırma və rəngləmə kimi oyunlar və yaxud otaqda olan əşyaları uyğunlaşdırmağa, təsnif etməyə, müşahidə etməyə və mücərrəd düşünməyə imkan verən fəaliyyətlərlə  onların mütəhərrik  və koqnitiv bacarıqları  inkişaf etdirilir.

Uşaqlar bağçada  şeir və nağıl danışaraq sağlam nitq vərdişlərinə  yiyələnirlər. Yaşamaq, danışmaq, dinləmək və qarşılıqlı əlaqə yaratmaqla dildən istifadə etmək  vərdişləri əldə edirlər.

 Əl-üzlərini yumaq, dişlərini  fırçalamaq, idman fəaliyyətləri onların sağlam böyümələrinin təməlini qoyduğu kimi,   gigiyenik   məsuliyyət yaradır. Həyətdəki  gülləri sulamaq,   təlim aldıqları otaqlarda, həyətdə səliqə-sahmana   riayət etmək  onları  əməyə  alışdırdığı  kimi, əmək adamlarına  hörmət bəsləməyi  öyrədir. Ən əsası, uşaqlar bağçada   öyrənmə vərdişləri qazanırlar.Uşaq bağçası uşaqlar  üçün həm də  onların istedadlarını üzə çıxarmaq, düzgün sahəyə yönəltmək baxımından çox faydalıdır.

 Bəs bu gün     məktəbəqədəryaşlı  uşaqlar  bu qayğılarla necə əhatə olunublar?

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Naziri Emin Əmrullayev keçirdiyi brifinqlərdən  birində deyib:

“Ölkədə 1825 uşaq bağçası var. Onlardan 1692-i dövlətə məxsusdur.  Orada 126 mindən çox uşaq tərbiyə alır. Azərbaycanda 133 özəl bağça fəaliyyət göstərir. Orada 5124 uşaq var. İlin əvvəlinə olan məlumata görə, bağçalarda 17 218 nəfər işləyir”.

Digər bir məlumata görə, 1825 uşaq bağçasından 385-i Bakının şəhərinin payına düşür.  Bakıda, eləcə də digər şəhər və rayonlarda  istər məktəb, istərsə  məktəbəqədər tərbiyə müəssisələri tikintisində bir vüsət var. Azərbaycan dövlətinin  lideri, cənab İlham Əliyev,  hörmətli Mehriban xanım  hər yeni tikiləcək   məktəb və bağaça tikintilərinin təmılqoyma mərasimində, eləcə də istifadəyə verilərkən  açılış mərasimlərində  şəxsən iştirak edir, uşaqlarımıza göstərilən qayğıya əmin olurlar. Bununla belə   görüləsi işlər  çoxdur. Azərbaycanda hələ bağçalar kifayət qədər deyil. Yerlərdə  elə bağçalar var ki,   həmin bağçalarda  heç bir  keyfiyyətli təlim-tərbiyədən söhbət gedə bilməz. Valideynlər bu cür bağçalara,  olsa-olsa,   işə gedəndə uşaqlarını qoyacaqları yer kimi yanaşırlar.

 Mətbuatda   verilən məlumata əsasən, uşaq bağçaları, uşaqların əhatə olunmasına görə Azərbaycan dünyada ən aşağı yerlərdən birini tutur və bu da yaxşı göstərici deyil.

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Zahid Oruc “Azərbaycanda uşaqların ailə-cəmiyyət münasibətlərində yeri və rolu” ictimai rəy sorğusunun nəticələrinə həsr edilən konfransda çıxışı zamanı bildirib ki, “Ölkəmizdə 1825 uşaq bağçası var. Bu o deməkdir ki, hər 4 uşaqdan yalnız biri bağça ilə təmin olunur. Baxmayaraq ki, hər il dövlət yeni müəssisələrin inşasını bir nömrəli məsələyə çevirib”.

Sovet dövründə mən Bakıda bir bağçada olmuşdum – təxminən 83-85-ci illər idi. İşim vardı. Fürsətdən istifadə edib həyət-bacadan tutmuş balacaların sanitariya qovşağının vəziyyətinə qədər hər şeyə diqqət yetirdim. Bağçanın 3-4 texniki əməkdaşı, müəlliməsi və müdiri ilə ehtiyatla ünsiyyət yaratdım. Marağım bu idi ki,  görüm bunların uşaqlarla ünsiyyəti (Haşiyə: O vaxt indiki kimi “kommunikasiya” demirdilər. İndi kommunukasiya var, ünsiyyət yoxdur) necədir , belə yaraşıqlı binası və əhatə gözəlliyi olan bağçaya uyğun işləyirlərmi?

Tam razı qalmışdım. Müəyyən çatışmazlıqlar təbii ki, olmamış deyildi. Belə olmayan idarə, təşkilat , əslində, yoxdur və ola da bilməz. Amma indiki dövrdə olduğu kimi yox. Məktəbəqədər tərbiyə vasitələri

sanki yuxarıda  qeyd etdiyimiz kimi, işləyən valideynlərin axşam işdən çıxana qədər övladları üçün bir saxlanc yeridir.

Elə bağçalar var ki, sanitariya vəziyyətinə, heç bir rahatlığı olmadığına görə dərhal bağlanmalıdır. Amma onlar illərdir belə də fəaliyyət göstərirlər.

Günümüzün bağçaları tərbiyə subyektliyindən daha çox sahibkarlıq subyektinə oxşayır.

Bu uşağı saxlayan pedaqoqdur, anadır, ailəli deyil, psixikası necədir, bunu axtaran kimdir? Bu gün kim istəyir bağça aça bilər. Deputat , nazir, rektor qızı, gəlini, bacısı, bir sözlə, pulu olan hər kəs   uşaq tərbiyə müəssisəsi açdıra bilər. Çox vaxt belə müəssisələr  bağça statusunda rəsmiləşmir: qeydiyyatdan qrup, mərkəz kimi    keçir, amma tam bağça kimi fəaliyyət göstərirlər.

Məktəb, bağça elə bir sahədir ki, bu sahədə ancaq məşhur pedaqoq Suxomlinskinin dediyi kimi: “ürəyini uşaqlara verə bilənlər işləməlidir”. Günümüzdə, təəssüf ki, belə deyil. Mən bütün bağçalarımız haqqında əks fikirdə deyiləm. Yaxşı bağçalarımız , əlbəttə, var. Amma narazılıq doğuran bağçalar da az deyil.  Uşaq bağçaları var ki, həyətinə daxil olanda çin hürkər. Oyuncaqları kirli-paslı, sınıq-salxaq. Bağçalar da var ki,  həmin bağçalarda  sağlam pedaqoji mühit yoxdur, uşaqlara fiiki cəza  verilir.  Kütləvi informasiya vasitələrində bu barədə çox yazılıb.  

Elə bağçalar var ki, müdirələri illərdir işlədikləri bağçalarda lövbər salıblar, elə bil babalarından miras qalıb. Ciddi qayda qoyulmalıdır. 3 ildən artıq eyni müəssisədə rəhbər işləmək olmaz. İndi Nərimanov rayonunda işləyir, 3 ildən sonra yaxşı işləyirsə, Qaradağ rayonundakı bağçaların birinə dəyişdirilsin.

…Guya işə imtahanla qəbul edirlər. Bu, formal bir kampaniyadır, şəffaf deyil. Müsabiqədən keçən bir müəlliməyə deyəcəklər ki, sizi Qobu qəsəbəsindəki bağçaya müdir göndəririk. Evi Bayıl qəsəbəsində olan qadın/qız üçün bu marşrut əlverişli olmaya bilər. Və yaxud belə nümunə varmı ki, hansısa məşhurun qızı Bakıda yaşadığı halda, Salyanda, Zərdabda bağça müdiri işləməyə getsin?

Yəni, demək istədiyim odur ki, pedaqoyi müəssisələri müəllim, rəhbər vəzifələrə kadrların seçilib yerləşdirilməsində ciddi nöqsanlar var.

Bu gün istər dövlət, istər özəl bağçaların çoxsunda işləyən şəxslərin pedaqoji təhsilləri yoxdur.

Mənə bir şəkil göndərmişdilər. Həmin şəkil Bakı bağçalarının birində uşaqların yemək vaxtı çəkilib. Süfrəyə, yeməyin özünə baxın: boşqabı ancaq su və makaronla “dolu qab” ediblər.

Nahar vaxtı uşaqlar daha acımış olur. Amma süfrədə meyvə, şirə və sair iştahagətirici heç nə yox.

Belə bağçalar çoxdur. Ona görə də uşaqlar bağçaya ağlaya-ağlaya gedirlər.Uşaqların üzünə baxanda bir vitaminsizlik yağır. Halbuki, dövlət onların qidalanması üçün nə qədər lazımdır vəsait ayırır.

 Uşaqların bağçaya qəbul məsələsində  neqativ hallar var. Elektron sistemə keçildiyi elan edilsə də,  insanlar yenə də qəbul məsələsinin  şəffaf olmadığı barədə danışırlar.

 Azərbaycan  bu gün öz müstəqil  həyatını yaşayır. Əsrlərlə davam edən erməni mifi  Cənab İlham Əliyevin qətiyyətli siyasəti ilə  darmadağın edilib.  Ölkəmizdə gedən  gedən quruculuq işləri də bizim gözlərimiz qarşısında gedir.  Biz yeni , daha qüdrətli, daha firavan  Azərbaycan uğrunda üzü sabahlara doğru gedirik.  Məşhur bir  uşaq mahnısının məşhur  misraları  ilə yazımızı ünumiləşdiribson veririk:

…Ay ana, böyüyəndə

Günəş olaram mən də.

 Doğulan  hər bir  körpəmiz  cəmiyyətin davam etməsi üçün vəsilə olduğu kimi, həm də  Azərbaycan üçün bir Günəşdir. Əgər biz onlara daha sevgi və qayğı ilə yanaşsaq,  Azərbaycan daha aydın sabahlara qərq olacaq.