“ Ana və Uşaq"

Kütləvi unformasiya vasitəlrinin ən təsirli ünsiyyət vasitəsi kimi qəbul edilən televiziyanın uşaqlar üzərindəki təsiri məlum olan bir həqiqətdir. Çünki uşaqlar onları maraqlandıran hər şeyi, o cümlədən həyatda baş verən müxtəlif hadisələr haqqında məlumatları daha çox məhz televiziya vasitəsilə öyrənib-bilirlər.

Bu məlumatların çoxu uşaqların yaş səviyyələrinə görə uşaq proqramları məzmununda verilir. Onların yaş və psixologiyası xaricindəki proqramlar ana -atanın nəzarəti daxilində seyr edilməlidir. Televiziyada nümayiş etdirilən serialların, müxtəlif filmlərin, eləcə də digər proqramlarındakı şiddət, seksuallıq kimi məsələlər uşaq psixologiyasına olan mənfi təsirlərindən görə valideynlər tərəfindən diqqətlə nizamlanmalı, saf-çürük edilməlidir. Amma seriallar, filmlər izlənilərkən fasilə edilib arada verilən reklamlar nəzarət xaricində qalır.

Uşaqlar reklamları çox yaxşı baxırlar, çünki diqqət vermələri üçün özlərini məcbur etmələrinə, əlavə zəhmətə ehtiyac qalmır. Görərək öyrənmə bacarıqları çox inkişaf etmiş olan 5 yaşaqədər uşaqlar belə reklamlara çox yaxşı baxırlar. “Mesaj” vizual işarələrlə ötürülən vasitədirsə(əşya) və uşağın anlayış ehtiyatına uyğun gəlirsə,”tam” qəbul edilə bilir. Yaş artdıqca şifahi bacarıqlar artsa da, ilk dövrlrdəki vizual qavrama meyli çox güclüdürsə, reklam görüntüsünə sözünü dinləmədən baxma vərdişi böyük yaşlarda da davam edir. Kiçik yaşlarda televiziyanı çox seyr etmə bir çox uşaqda şifahi bacarıqların güclənməsini qarşısını alır; Ya da, sadəcə, baxma-görmə bacarıqlarını ehtiyac duyulduğundan çox gücləndirir. Bu vəziyyət ömür boyu o qədər də dəyişmədən davam edir. Səbirsizlik, sonunu gözləməmık, tam anlamadan hərəkət etmək kimi davranış xüsusiyyətlərinin yaş artdıqca itməsi lazımdır. Şifahi bacarıqların inkişafı bu tərəqqinin bazasını yaradır. Daim vizual işləyən bir beyin isə şifahi bacarıqları inkişaf etdirməkdə çətinlik çəkir. Bəzi uşaqlar bu baxımdan xüsusilə risk daşıyırlar. Prinsip olaraq 3 yaşaqədər uşaqların televiziya reklamı tamaşaçısı olması doğru deyil. Televiziya və bənzəri hallarda qarşılıqlı olmayan “təktərəfli” əlaqəyə kiçik uşaqların bir ehtiyacı yoxdur …

Reklamlar daşıdıqları quraşdırma, yaradıcılıq, rənglər, musiqi, aktyorlar, məkan kimi estetik komponentlər baxımından əyləncəli olmaqla yanaşı, həm də uşaqların mənəviyyatını ciddi təhlükə qarşısında qoyur: gələcəyin insanlarında mal və obyektləri satınalma gücünə malik olmaq istəklərini beyinlərinə yerləşdirməkdə ciddi rol oynayır. Saniyələrlə tükənən, sürətlə dəyişən, rəngli və musiqili görüntüləri, müxtəlif quruluşları olan reklamlar sayəsində uşaqlar gələcəklərini də bu istiqamətdə qurduqları xəyallar çərçivəsində düşünürlər.

Reklam uşaqları mübadiləyə həvəsləndirən amillərdən biridir: vitrinlər, iri ticarət mərkəzləri, gözəl paketlər kimi. Satın almaq niyyətinə tabe olmamağı öyrətmək, uşaq təhsilinin mühüm bir mərhələsidir. Hansı uyğun, hansı qəbul edilə bilər? Uşaq nəə üçün satın aldığını bilir? Hansı ehtiyacı üçün satın almaq istəyir? Burada vacib olan uşağa öyrədilən şüurlu seçim etməkdir. Özünü idarəetməyi öyrətməkdir.

Ana-ataların özlərinin nümunə ola bilməsi reklamların lüzumsuz satınalmağa təhrik təsirinə qarşı qoya bilmək üçün mühüm şərtdir.

Doğrudur, reklam istehlakçının məlumatlandırılmasını təmin edən başlıca vasitələrdən biri kimi əməliyyat baxımından istehlakçını malın və ya xidmətin mahiyyəti və xüsusiyyətləri, mənşəyi və qiyməti mövzularında məlumat verərək insan davranışlarına müəyyən bir istiqamətdə təsir etmək məqsədilə istifadə edilən kütləvi ünsiyyət üsuludur . Bir ünsiyyət forması olan reklamın hədəfi istehsalçı şirkətlərlə istehlakçıların arasındakı məsafələri romantik formalarla yaxınlaşdırmaqdır: Reklam istehlakçıları bir mal və ya markanın varlığı barədə xəbərdar etmək, mala və ya brendə, xidmət və ya təşkilata doğru meyil yaratmaq məqsədilə gözə və qulağa xitab edən mesajlar hazırlamaq və xəbərlər yaymaqdır.

Yalnız reklamlarda deyil, hər hansı bir media vasitəsindən (internet, qəzet və s) öyrənilən məlumat “eləymiş” kimi qəbul edilir. Sanki sehrli ya da ilahi bir qaynaqdan göndərilib kimi təqdim olunan bu tip məlumatlar isə maarifləndirmə ilə yanaşı, həm də daha çox yayımçının, reklamcının, ya da istehsalçının iticari maraqları haqqında məlumatları ehtiva edir. Seyr edən izləyicilər də bu məlumatları mütləq doğru məlumatlar kimi qəbul edirlər. Uşaqlarda isə zehni mexanizmlər deyilən, təsvir edilən məlumatlara qarşı çox keçirici olduğundan onları ötəri bu inandırma ilə qəbul etdirmək asan olur .

Uşaqlar və reklam mövzusu ətrafında araşdırma aparan mütəxəssislərin fikrincə, uşaqların reklam anlama səviyyəsi zəif, orta və güclü anlama olmaqla 3 addımdan ibarətdir.

1.Zəif anlama – Sırf formal (oynayan uşaqları göstərir), ya da romantik (əyləndirici) təyin etmələrlə ifadəsini tapan anlama səviyyəsi

2. Orta səviyyədə anlama– Şüurda reklamın inandırma məqsədi olmadan müxtəlif məhsullar üzərində, sadəcə, məlumat vermə funksiyasını (reklam satın alına biləcək şeyləri göstərmək üçündür) vurğulayan anlama səviyyəsi

3. Güclü anlama –Uşaq satış məqsədi ilə yanaşı (reklam insanları məhsulu satın almağa çəkmək üçündür), bu işdə baş rol oynayanları (reklam, satıcının məhsulunu tanıtması üçün bir vasitədir) qavradan anlama səviyyəsi

Kiçik uşaqların təsirləndiyi ən əhəmiyyətli reklam, qida sektorunda iştirak edən şirin maddələrə bağlı çox sayda reklamlardır. Bu növ reklam uşaqların qidalanmasına i mənfi təsir etməkdədir. Uşaqları asan yeyilən şirniyyat, şokolad, vafli növləri, hamburgerlə v.b. yeməklərlə qidalanmağa yönəltmək mənfi təsir yaratmaqdadır. Bu mənfiliklər baxımından bir başqa nöqtəyə diqqət çəkilərək mədəniyyət və əxlaq baxımından da, televiziya reklamlarının zərərləri hiss olunmaqdadır.

Uşaq ildə 40 min ədəd televiziya reklamına məruz qalır.

Ekran qarşısında çox zaman keçirən uşaqlarda hərəkətsizlik, yorğunluq, konsentrasiya əskikliyi (ayrı-ayrı komponentlərin bir yerə cəmlənməsi, toplanması, mərkəzləşmə, sıxlıq dərəcəsi..) və oxuma vərdişinin enməsi kimi problemlər meydana çıxmaqdadır. Ayrıca, televiziya proqramlarının özünə təqdim etdiyi mesajları sorğulamadan yaddaşına yazan uşaq, xoşuna gələn ifadə və hərəkətləri, daha sonra şüursuz bir şəkildə təkrarlamaqda, sonra qəbul etməkdə və ən sonunda da tətbiq etməyə başlayır.

 Davamı var