Müzakirə

Çalış ədəbli ol hər sözündə sən,

Ədəblə danışsın səni dinləyən.

                                    N.Gəncəvi  

6 dekabr Ümumdünya Üzrxahlıq Günüdür və  2007-ci ildə təsis edilib.  Bu gün münasibətlərdə anlaşma və bağları gücləndirmək üçün təşkil edilir. Ümumdünya Üzr Günü insanları səhvlərini etiraf etməyə, üzr istəməyə və bağışlamağa təşviq edir.

Evlilik və ailə terapevti   Doktor Kev  Leman üzr istəməyi  sağlam münasibətlər üçün çox  vacib olduğunu bildirmişdir.   Terapevt  bu nəcib keyfiyyətin insani münasibətlər üçün əsl zənginlik    hesab  edirdi. Bu günün təşbbüskarı olmuş Dr. Leman 6 dekabr gününü də təsadüfi seçməmişdi.

Leman  münasibətlərdəki incikliklərin Yeni ildən əvvəl üzr istəməklə aradan qaldıra biləcəyinə əmin olaraq, təklif etmiş di ki,     incikliklər, qəbahətlər köhnə ildə qalsın, Yeni ilə  səmimiyyətlə  qədəm basaq.

Dr. Leman bu münasibətlə vebsayt və sosial media kampaniya  başlatdı. Kampaniya tez bir zamanda bütün dünyada diqqəti cəlb etdi və 6 dekabrın   Beynəlxalq Üzr Güni  kimi tanınması  qəbul olundu.

 Doğrudan da, insanların ğz  səhvlərini etiraf etməsi, qarşı tərəfdən  üzr istəməsi  və yaxud  ona qarşı edilmiş ədalətsiz hərəkəti  bağışlaması  təvazökarlıqdır, zənginlikdir,    təqdirediləsi əxlaqdır. Üzr istəmək  insanı aşağılamaz, əksinə, onun yüksəkəxlaqlı  şəxs olduğundan xəbər verər.

Bəs  əxlaq özü nədir?

Əxlaq bir insanın dünyaya göz açarkən  qandan, ruhdan gətirdiyi və ya sonradan qazandığı bütün   gözəl münasibət və davranışların  dәrk olunmuş  məcmusudur. Və yaxud əxlaq cəmiyyətdəki fərdlərin mənimsədiyi və əməl etməli olduğu davranış və qaydalardır.  Özündən böyüklərə hörmət etmək, kiçiklərə qayğı göstərmək əxlaqdır. Qadına qarşı nəzakətli davranmaq,  gözləri görməyən və yaxud zəif görən bir qocanı  küçənin o biri tərəxinə keçirmək  yüksək əxlaqi keyfiyyətdir. Amma   ictimai yerlərdə  bərkdən danışmaq, siqaret çəkmək,   avtomobilini   səkiyə çıxartmaq,  evinin məişət tullantılarını  küçəyə atmaq qeyri-əxlaqi hərəkətlərdir.

İnsan cəmiyyətin bir fərdidir : ictimai  varlıqdır. O, insan adına layiq işlər  görməli, xoş niyyətlər daşıyıcısı olmalıdır.  Böyük Nizami Gəncəvi necə gözəl və  müdrükcəsinə  ifadə etmişdir:

Sən ki, hüma quşusan, şərəfli iş gör, əlbət,

Az ye, az danış, vermə bir kimsəyə əziyyət [“Şərəfnamə”].

***

Çalış öz xalqının işinə yara,

Geysin əməlindən dünya zər xara.

Xoş ətirlər saçmaq istəyən adam,

Gültək xoşxasiyyət olmalı müdam [“Yeddi gözəl”].

***

Torpaq vücuduna vurma min bəzək,

İnsana qum kimi sadəlik gərək [“Yeddi gözəl”].

***

Hər kəsi ötməkçün çıxanda yola,

Tələsmə, həsədə yol vermə əsla!

Həsəd dərdə salar daim insanı,

İnsana yad edər dostu, aşnanı [“İqbalnamə”].