“ Ana və Uşaq"

 Mənim təhsil haqqında dediklərim, gördüklərim  xəyal məhsulları deyil,  gördüyüm, bildiyim və birbaşa  eşitdiklərimdir. Bu gün  müəllimlər var ki,  günlərini sayır ki, təqaüd yaşı çatsın, çıxıb otursunlar evdə. Çünki   təqaüdü 8-10 saata görə alacağı maaşdan ki  çox olacaq. 

Onların dərs saatları  isə  imtahan balları  çatmadığından  çarəsizlikdən müəllimlik  ixtisaslarını   seçən   yeni müəllimlərə  veriləcək,  ya da  əvvəlki yazılarımızda   Bakı  məktəblərində  “Azərbaycan  müəllimi” qəzetindən  göstərdiyimiz  araşdırma   nəticələrində   olduğu kimi ,  daha yüksək bal toplamış müəllimlər  arasında deyil,   direktorların, təhsil müdirlərinin   maraqları əsasında paylaşılacaq.  Əgər belə  deyilsə,  onda nə üçün həmin saatlar yüksək bal toplayan müəllimlərə deyil, onlardan  hiss ediləcək qədər aşağı  göstəricisi olan   müəllimlərə  verilir  (Bax:https://www.facebook.com/muallim.edu.az/posts/645475195642236/) ?

Qəbul imtahanlarında  topladığı bal   “Hüquq”,”Müalicə işi”,” Avtomobil nəqliyyatının istismarı”,  eləcə də Diplomatiya  Akademiyasının,   İqtisdiyyat Universitrtinin   yüksək karyera  vəd edən  ixtisaslarına   yetməyib,  müəllimliyi seçənlərin  tarix, ədəbiyyat,riyaziyyat,  fizika, kimya, biologiya fənləri üzrə  diaqnostik qiymətləndirilmədə   yüksək bal toplaması, əlbəttə, reallıqdır, kimsə buna şübhə etmir. Təbii ki, məktəb illərindən müəllim olmaq arzusu ilə  pedaqoji ixtisasları seçmişlər də az deyil və onlar da  yüksək   nəticə göstərirlər. Amma  bu gün   təhsil sistemimizdə baş verən  ciddi uyğunsuzluqlardan biri   getdikcə pedaqoji təhsillilərin keyfiyyət  tərkibinin aşağı enməsi ilə bağlıdır. Müəllim fitrətən müəllim olmalıdır. Heç  bir  nəzəri bilik  bu vacibliyi əvəzləyə bilməz.

 Pedaqoji təhsillilər arasında kişi müəllimlərin getdikcə azalması da təhsilimizin qayğılarından biridir. Bir  qayğımız da könlünü, gözünü müəllimliyə verib  30, 40,  bəzən də 50 ildən çox maarif fədaisi  olmuş şəxslərin sonda  çox asanlıqla, bəlkə  də   sevincək yola salınmasıdır ki, yeni vakant yeri yaranır.

 İşlədiyi  məktəbin  hər  yetirməsinin qazandığı  uğurlarda əməyi olan bir müəllimi böyük hörmət-izzətlə  yola salmaq  əvəzinə,  haqlarında “test suallarının yarısına  cavab  verə  bilməyib”, “savadsız olub” və sair bu kimi   təəssüratlar yaradıb yola salmaq  böyük   hörmətsizlikdir.

   Sovet dövründə müəllimləri hörmət-izzətlə  qarşılayardılar, evlərimizdə qonağı necə qarşlayarlar o şəkildə.  Hər il dərslər başlayanda  məktəbə bir də ona görə can atırdıq ki, görək  məktəbimizə neçə yeni müəllim gəlib, bizə hansılar dərs deyəcək.  Hər  il gözləyirdik bunu.   İndi  təhsili o səviyyəyə gətirmişik ki, şagirdləri hər gün məktəbə deyil, repetitor yanına  tələsirlər.

 Repetitorluq  ciddi fəaliyyətdir. Bu fəaliyyət o qədər əmək tələb  edir ki, repitor müəllim  repetitorluqla yanaşı, eyniz zamanda  işlədiyi məktəbdə 18 saat  dərs apara bilmir, ixtisası  üzrə məktəbdə  viktorina, müsabiqə və yaxud  hər hansı bir formada tədbir  keçirməyə vaxtı çatmır,  çünki uyğunlaşdıra bilmir. Onda   məktəblə əlaqəsinin  üzülməməsi, stajının  itməməsi üçün  ya  6-8 saat dərs götürür,qalan saatlardan imtina edir, ya  18 saat dərsi dalbadal 3 günə saldırır, ya da  bu dərsləri qeyri-rəsmi  başqa müəllimə verir ki, sən apar, əmək haqqı  da sənin. Sadəcə, mənim adım getsin.

   “Nəticələri müəllimlərə vermədik” adlı bir yazıda  adı  jurnallarda  gedib,  gerçəkdə isə işləməyən pedaqoqlar olduğunu Nazirlik özü də etiraf edib:

  “Məktəblərdə, təhsil sistemində yüzlərlə, minlərlə adları gedən, lakin özləri olmayan müəllim var … ( Bax: https://modern.az/az/news/100983/nazirlik-resmisi-neticeleri-muellimlere-vermedik).

Tanınmış təhsil eksperti, professor Şahlar Əsgərov bir vaxt Modern.az saytına (https://modern.az/news/86089/repititorluq-tehsilin-bicaq-yarasidir/) demişdir ki, repititorluq təhsilə bıçaq yarasıdır və hələ uzun illər problem olaraq qalacaq:

Hörmətli professor bu fikirləri 2015-ci ildə səsləndirib. Üstündən 9 ilə yaxın vaxt keçir. Amma bununla bağlı heç bir nizamlama, qoruq-qadağa tətbiq edilməyib, əksinə, bu gün ibtidai sinif şagirdləri belə hazırlığa gedir Repetitorlar   müəllimlər bizdən inciməsinlər. Onlar bizim kifayət qədər seçilmiş müəllimlərimizdir, öz ixtisaslarının kamil bilicisidirlər. Məktəblər   repetitorluğa görə, belə  müəllimləri, təbii ki,  itirir.  Diaqnostik qiymətləndirmənin nəticəsi də onların  qazancına əsaslı  təsir edə  bilmədi.  Əgər bu  cür savadlı müəllimlərin əməkhaqqları onların  ürəyincə olsa idi, heç biri  işlədiyi məktəbdən uzaq düşməzdi.

 Digər bir əks-təsir  də budur ki,  bir məktəbdə nə qədər  repetitor, qruplarda  şagird hazırlayan müəllimlər var,   məktəbdə o qədər    qanunsuzluqlar var.

  Direktor   bilmirmi əsas ixtisas fənləri olan  riyaziyyatı, fizikanı, kimyanı 3 gün dalbadal salmaq  olmaz, amma direkror  müavinləri və direktorlar  repetitorlara bu imkanı yaradaraq  dərs cədvəlinə verilən pedaqoji-psixoloji tələbləri pozurlar. Direktor  bilmirmi, məktəbin müəllimi   təkcə    öz dərslərini deməklə kifayətlənməməli, məktəbin ictimai-siyasi  həyatında yaxımdan iştirak etməli , gecələr təşkil etməli, sinif rəhbəri kimi fəaliyyət göstərməlidir. Bilir, çox  gözəl bilir.

İndi baxın,  repetitor olan müəllimlər  sinif rəhbərliyi aparmır,  sinifdən və məktəbdənkənar  tədbirlərin  təşkilatçısı olmurlar.

Hamımızın yolu məktəblərin  yanından  düşür, hamımızın yaşadığı ərazilərdə bir neçə  məktəb var.  Rastlaşdığımız mənzərələrdir  ki, yuxarı sinif  şagirdləri   ikinci növbədə   fərdi və yaxud qrup halında məktəb binalarına axışırlar, əllərində  dəftər və kitab. Niyə – çox güman ki hazırlığa  gedirlər. 

Bütün bunlar mütləq hansısa təmənnanın  qarşılığında baş verir.

Məktəblərdə şagirdlərin gündəlik davamiyyəti də çox aşağı səviyyədədir. Repetitor müəllim varsa,  deməli, dərs vaxtı   dərsdən yayınıb  bu məşğələlərə gedən şagirdlər də var.     Hər sinifdə şagirdlər  bilirlər axı, onların sinfində 3-5 şagird dərsə gəlmir, repetitor yanına gedir. Hətta    adların   ucqar rayon məktəblərinə yazdırıb  məktəbə heç gəlməyən şagirdlər  də var. Nə baş verir:  sinif  rəhbəri öz  işinin öhdəsindən  gələ bilmir, özü bu  pozuntunun iştirakçısına  çevrilir, müəllim faktik olaraq onun dərsinə gəlməyən şagirdləri gəlmiş kimi qeydə alır, gündəlik, rüblük qiymət yazır…  Bunların müqabilində onlar da  işlərinə məsuliyyətsiz yanaşır, direktor müavuinləri də, direktorun özü də  tələbkarlıq edə bilmir. Çünki sinif rəhbərlərinə də, müəllimlərə də  dərsdə iştirak etməyənləri yola verməyi  təveqqe edib axı. Onda  müəllim də  işinə yaradıcı yanaşmır, yenilənmir, gündəlik tutmur, işə gecikir, tədbirlərə qatılmır və sair.

Türkiyədə  pedaqoji ixtisas üzrə təhsilini başa vurmuş şəxs Müəllim Bankından çıxaracağı   paketdə hansı məktəbin ünvanı yazılıbsa,  oraya da getməlidir. Əgər imtina edərsə,  adı Müəllim Bankından çıxarılır və heç bir yerdə onu müəllim kimi işə götürə bilməzlər.

 Biz oxuyan vaxtlarda  təyinat  bölgüsü vardı, qayda-qanun da vardı. Təyinat yerinə getməli idin. 3 il işləyəndən sonra  arzunla  istədiyin yerə dəyişilə bilərdin.

 Azad təyinat  da olurdu: müəyyən səbələrlə bağlı.  O vaxtı da sapınmalar olub, amma indiki qədər deyildi bu. Biz ali məktəbi bitirib  rayonlarımıza  səpələndik. İllər sonra Bakıya qayıdandan sonra  bildik ki,  öz yoldaşlarımızdan, başqa ali məktəblərdə oxuyanlardan tanıdığqlarımızdan  filənkəslər təyinat yerinə getməyiblər, müxtəlif formada   Bakıda qalıblar. Bu gün  təyinat yoxdur, deməli,  əyalətlərə  gedənlər  ya heç yoxdur, ya  da çox azdır. Deməli, hələ çox-çox illər  bu nizamsızlıqlar yenə davam edəcək: ucqar kəndlərdə müəllim çaışmayacaq,   qeyri-pedaqoji ixtisaslar üzrə texnikum, institut  bitirmişləri   kurslarla  müəllim edib buraxacaqlar məktəblərə.   Belə  kadrları idarə etmək  rəhbərlərin sağlam olmayan  niyyətləri üçün  çox əlverişli olur. Bütün  bunlardan qaçmaq üçün  dərs ilinin əvvəlindən  təhsil şöbələri  məktəblər üzrə  ehtiyacları  Təhsil nazirliyinə təqdim etsinlər. Təhsil nazirliyi müvafiq olaraq   hər ali məktəbə  bu  ehtiyac təklifini təqdim etsin ki,   ay  Universitet,  Siz Lerik rayonu  üzrə bu ixtisaslardan bu kəndərə bu qədər  təyinat verməlisiniz.  Ailə səbəbi istisna olunmaqla hər kəs  Müəllim bankından  götürdüyü rayona getməlidir.  Getmədiyi halda, Təjsil Nazirliyi bütün ali  və ümumtəhsil   məktəblərinə qədər bütün pedaoji müəassisələrdə onların işə gğtürülməsinə qadağa qoysun. Hətta  öz kəndində yer olan   bir məzun da  yalnız  bankdan çıxardığı məktəbə getməlidir. 3 ildən sonra  bu məzunların iş yerlərini arzuları ürə dəyişilməsinə təminat verməlidir.