Təhsil və məktəbəqədər tərbiyə müəssisələri
“Siz hətta ev paltarınızla da məktəbə gedə bilərsiniz.” Məktəblilər xaricdə necə geyinirlər
Məsələn, Özbəkistanda məktəbli forması məsələsi hər il gündəmə gətirilir. Şagirdlərin xarici görünüşünün yoxlanılması uşaqların diqqətini tədris prosesindən yayındırır, onlarda stress yaradır. Gazeta.uz məktəblilərin geyiminə olan tələblərlə bağlı özbəklərin xaricdəki soydaşlara sual ünvanlayıb.
Özbəkistan hökumətinin 2018-ci ildə təsdiq edilmiş icbari məktəbli formasının tətbiqi ilə bağlı planları ictimaiyyətin geniş yayılmış narazılığına görə indiyədək ləngiyib. 2019-cu ildə Nazirlər Kabineti 2024/2025-ci tədris ilinə tətbiqin təxirə salınması barədə qərar qəbul etsə də, bu ilin may ayında formanın hələ 2022/2023-cü tədris ilindən tətbiqi barədə qərar qəbul edilib. Valideynlərin narazılığı fonunda xalq təhsili naziri Bəxtiyor Səidov bu tədris ilində vahid geyim formasının məcburi olmayacağını, onun tətbiqinin 2025-ci ilə qədər mərhələli şəkildə aparılacağını açıqlayıb.
Şagirdlərin xarici görünüşünə qoyulan tələblərdən biri də oğlanlar üçün saç uzunluğu – 2-3 sm-dir. 2020-ci ilin fevral ayında Cizzəxdəki 24 nömrəli məktəb öz “Telegram” kanalında müəllimin xətkeşlə oğlanların saçını ölçdüyünü əks etdirən fotolar yayımlanmış və geniş rezonana doğurmuşdu.
Bu il sentyabrın ortalarında Moskvanın 142 saylı məktəbinin direktorunun polis əməkdaşlarının iştirakı ilə orta məktəb şagirdlərini saçlarının uzunluğuna görə danladığı videosu yayılıb. O, uşaqların saçlarını kəsdirəcəyini deyir və onlara bu barədə xəbərdarlıq edir. Belə hadisələrin davam edəcəyini ehtimal etmək olar.
Gazeta.uz-un müxbiri Mirolim İsaxonov xaricdəki həmvətənləri ilə söhbət edərək məktəblilərin xarici görünüşünə hansı tələblərin qoyulduğunu öyrənib.
Yaponiya
Sahibcan Abdullayev Fukuoka şəhərində müəllim işləyir. O bildirib ki, Yaponiyanın demək olar ki, bütün dövlət məktəblərində 1-6-cı sinif şagirdləri üçün vahid forma geymək məcburi deyil. Tələbə dərslərə istənilən geyimdə gələ bilər. Paltarda rəng, çap və digər təsvirlərə diqqət yetirilmir. Müəllim qeyd etdi ki, bu, hətta müzakirə mövzusu deyil.
“Şagird orta məktəbi bitirdikdən sonra, yəni 7-ci sinifdən məcburi forma geyinməyə başlayır. Hər bir şəhərin təhsil şöbəsi öz formasını alır. Bir ərazidə bütün məktəblilər eyni forma geyinirlər. Tenderdə qalib gələn şirkətlər onu xüsusi dizaynla tikirlər. Valideynlər ticarət mərkəzlərində yalnız bu şirkətdən forma alırlar. “Hicabı geyinən tələbələr də vahid forma geyinməlidirlər.
Sahibcan Abdullayev əlavə edib ki, hər bir məktəbdə eyni təhsil müəssisəsinin şagirdləri üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif ölçülü forma nümunələri var. Şagirdlər forma geyinir, uyğun olanı seçir, bu formaları isə ticarət mərkəzlərindəki xüsusi mağazalardan alırlar.
Bir valideyn: “ Formanın qiyməti onun keyfiyyətindən asılı olaraq dəyişir. Oğlum 7-ci sinfə gedəndə formanınqiyməti r bizə təxminən 400-500 dollara başa gəldi: şalvar, köynək, ayaqqabı və ayaqqabı. Hər bir məktəb şagirdlər və valideynlər üçün qaydaları olan kiçik dərsliklər paylayır”. Valideynlər qeyd edirlər ki, oğlanlara saç uzatmaq, qızlara sırğa taxmaq qadağandır və başqa qaydalar var.
Almaniya
Dilbər Qaffarova Marburq şəhərində yaşayır. Onun iki övladı dövlət məktəblərində oxuyur. Qadın bildirib ki, bu ölkədə məktəbli formasına tələblər yoxdur:
“Burada geyim kodu yoxdur. Bəzən valideynlər məsləhətləşib xatirə kimi üzərində yazılar və ya məktəb və ya sinif təsvirləri olan köynəklər sifariş edirlər. Uşağa başdan ayağa orta keyfiyyətli paltar geyindirmək 80-100 avroya başa gəlir. Məşhur brenddən paltar alsanız, mütləq daha çox xərcləməli olacaqsınız”, – deyə o bildirib.
Dilbər Qaffarova əlavə edib ki, Almaniyada 18 yaşınadək bütün uşaqlara ayda təxminən 190 avro müavinət verilir.
“Bu pulla valideynlər övladı üçün lazım olan əşyalar alırlar. Amma ailə aztəminatlı kateqoriyasına düşürsə, dövlət onlara əlavə yardım göstərir. Məsələn, belə ailədən olan uşağa məktəb bufetində pulsuz nahar etmək üçün kupon və ya forma verilir”.
Qadının sözlərinə görə, hicab və saqqal saxlamaqla bağlı heç bir məhdudiyyət yoxdur. Almaniyada tolerantlıq anlayışı uşaqlar tərəfindən yaxşı başa düşülür, insanlar xarici görünüşünə görə bölünmürlər.“
Almaniyada belə bir azadlığın mövcudluğu üçün yaxşı zəmin yaradılıb. Müəllimlər psixoloji cəhətdən yüksək ixtisaslıdırlar və çox ayıqdırlar. “Hər bir uşaq nəzarətdə saxlanılır və hər hansı narahatedici əlamətlər yaranarsa, dərhal valideynlərinə və gənclərin rifah idarəsinə (Jugendamt) müraciət edirlər”.
O qeyd edib ki, əgər uşağın uzun və ya dağınıq saçları, səliqəsiz paltarları varsa, müəllimlər bunu valideynlərin uşağa kifayət qədər diqqət yetirməməsi kimi qəbul edə bilərlər. Ola bilsin ki, ailədə zorakılıq və əxlaqsız həyat tərzi var. Müəllimlər hicablı qızların davranışlarına da diqqət yetirirlər. Əgər belə şagirdlər sinif yoldaşlarına baş çəkmirlərsə və ya məktəb səfərlərinə qatılmırlarsa, müəllimlər ailədə qızların azadlığını məhdudlaşdıran radikal fikirlərin olmasından şübhələnə bilərlər. Belə ailələr məqsədyönlü şəkildə öyrənilir.
“Fərdi yanaşma var, amma ümumi məhdudiyyət və qadağalar yoxdur” – deyə, Dilbər Qaffarova fikirlərini yekunlaşdırıb.
O bildirib ki, vahid forma geyinmək üçün tələblərin olmamasına baxmayaraq, tələbələr yenə də etiket qaydalarına riayət etməlidirlər. Müsəlman qızlar üçün baş örtüyü istisna olmaqla, qapalı məkanda baş örtüyü ilə oturmaq ədəbsizlik sayılır.
Finlandiya
Akmalcan Nabiyev Finlandiyada yaşayır. O, bildirib ki, bu ölkədə şagirdlər uşaqların özlərinin bəyəndiyi paltarda dərsə gedirlər. Tələbələrin xarici görünüşünə ciddi fikir verilmir.
“Özbəkistanda hər dərs ilinin əvvəlində valideynlər övladına yeni məktəbli forması alırlar. Ancaq Finlandiyada belə bir ənənə yoxdur. Demək olar ki, heç bir valideyn yeni paltar almır [xüsusilə məktəb üçün]. Tələbələr rahat geyinirlər. Uşaq məktəbə, ev paltarı geyinsə də heç nə deməzlər. Çünki əsas diqqət xarici görünüşə deyil, uşağın yaxşı oxumasına və nizam-intizamına diqqət yetirir. Dərslərə hicablı və ya uzun saçla gedə bilərsiniz – heç bir qadağa yoxdur”, – deyə Akmaljon Nəbiyev bildirib.
Onun sözlərinə görə, bir çox siniflərdə tələbələr qapıda ayaqqabılarını çıxarır və sonra sinifə daxil olurlar. Dərslər zamanı yerdə otura bilərsiniz.
Akmalcan Nəbiyev qeyd edib ki, məktəb rəhbərliyi valideynlərdən yalnız uşaqlarını hava şəraitinə uyğun geyindirməyi tələb edir. “Finlandiya şimal ölkəsidir. Buna görə məktəblərdə qışda konkisürmə dərsləri keçirilir. Valideynlər həmişə konki alırlar. Uniforma geyinmək üçün heç bir tələb yoxdur, ancaq məktəb rəhbərliyi uşağın fəslə uyğun geyinməsini xahiş edir”. Bunu da Akmalcan Nəbiyev bildirib.
Vyetnam
Fərqanəli Dostonbek Siddikov Vyetnamda uşaqlara ingilis dilini öyrədir. O bildirib ki, bu ölkədə uşaq bağçalarından tutmuş ali məktəblərə qədər bütün təhsil müəssisələrində məcburi vahid geyim forması yaradılıb.
“Hər məktəbin öz forması var. Məktəblərin dizaynı və loqosu bir-birindən fərqlənir. Valideynlər hər il forma alırlar. “Qiymətlər materialın keyfiyyətindən asılı olaraq dəyişir” dedi.
Dostonbek Siddikov qeyd edib ki, məktəbli forması ağ köynək, tündrəngli kostyum və bədən tərbiyəsi dərsləri üçün idman geyimindən ibarətdir. İbtidai sinif şagirdləri üçün belə dəstin qiyməti 18-20 dollar, orta sinif şagirdləri üçün 35-45 dollar, yuxarı sinif şagirdləri üçün isə təxminən 60 dollardır.
Çin
Dilfuza Tocimatova Pekində yaşayır. O bildirib ki, Çində dövlət məktəblərində şagirdlərdən vahid forma geyinmək tələb olunur.
“Hər məktəbin fərqli məktəb forması, öz dizaynı və rəngi var. Bir qurumun forması digərinin forması ilə eyni deyil. Amma bütün məktəblilər sarı baş geyimləri və qırmızı qalstuk taxmalıdırlar”.
“Hər dərs ilinin əvvəlində müəllimlər valideynlərə məktəbli forması almağı tövsiyə edirlər. Tələbə və valideynlər onlayn platformada bəyəndikləri formanı sifariş edirlər. Yay və payız formalarının qiyməti təxminən 50 dollardır. Çoxları iki ildən bir formalarını yeniləyir” – deyə, Dilfuza Tocimatova bildirib.
Dilfüzə Tocimatova qeyd edib ki, həftənin bu günündə təhsil müəssisələrində “Bayraq ucaldılması” tədbiri keçirildiyi üçün bazar ertəsi günlərdə geyim forması ilə bağlı tələblər xüsusilə sərt olur.
ABŞ
Mavlyuda Oripova Texas ştatında 72 məktəbi özündə birləşdirən Texas Ali Təhsil və Təlim Sistemində icraçıdır. Onun sözlərinə görə, Amerika dövlət məktəblərinin 40%-i vahid forma qəbul edib. “Məktəblərin yerdə qalan 60%-nin şagirdlərinin vahid formada gəlməsi tələb olunmur. Ancaq görünüşlə bağlı xüsusi qaydalar var. Məsələn, yalnız qulaq pirsinqinə icazə verilir və siz şort və ya dizdən yuxarı paltar geyə bilməzsiniz. Hər dərs ilinin əvvəlində valideynlər bu qaydalarla tanış olur və razılıq verirlər” – deyə, Mavlyuda Oripova bildirib.
O, əlavə edib ki, uşaqlar dini geyimdə dərslərə gələ bilərlər. Məsələn, müsəlman məktəbli qızlar baş örtüyü və ya hicab taxa bilərlər.
“Uniforma qəbul etmiş məktəblərin şagirdləri və onların valideynləri vahid formaya üstünlük verirlər”, – deyə Mavlyuda Oripova bildirib. — Çünki vahid məktəbli formasının tətbiq olunmadığı müəssisələrdə elə qadağalar, qaydalar müəyyən edilir ki, valideynlər paltar tapmaqda çətinlik çəkirlər. Ona görə də formanın tərəfdarları daha çox peyda olur”.
Qırğızıstan
Qırğızıstanın Cəlal-Abad vilayətinin sakini Niqora Ubaydullayeva bildirib ki, bu ölkədə məcburi məktəbli forması tətbiq edilib. “Əksər məktəblərdə üstü ağ, alt hissəsi isə qara olmalıdır. Bəzi məktəblərin öz geyim forması var ki, onları almaq lazımdır. Tələbə idman geyimində dərsə gələ bilməz – ona buraxılmayacaq. İdman ayaqqabısı geyinmək də qadağandır. Qızların baş örtüyü taxmasına icazə verilir. Səhv etmirəmsə, Qırğızıstanda hər məktəbdə hicaba icazə verilir. Ancaq eşarpın rəngi yalnız ağ ola bilər. “Oğlanlara saqqal saxlamaq qadağandır”.
Niqora Ubaidullayevanın sözlərinə görə, oğlanların saç düzümünə, qızların makiyajına və zinət əşyalarına tələblər müəyyən edilib. Hər bir tələbə qaydalara əməl etməlidir.
“Uşaq üçün bir mövsümlük forma almaq 70-80 dollara başa gəlir. “Biz hər il formalara təxminən 150-200 dollar xərcləyirik”,- dedi.
Tacikistan
Tacikistanlı jurnalist Ozod Meliboyevin sözlərinə görə, ölkədə şagirdlər üçün məcburi məktəbli forması tətbiq edilib. Uniforma həm dövlət, həm də özəl məktəblərdə şagirdlər tərəfindən geyilir.
“Bütün məktəblərin digərlərindən fərqli olaraq öz forması var. Tipik olaraq, məktəblər tikiş şirkətləri ilə əməkdaşlıq edir, çox vaxt eyni şirkətdən satın alırlar. Vahid forma tələbi irəli sürüləndə əvvəlcə bəzi etirazlara səbəb oldu. Amma sonrakı illərdə bu, praktiki olaraq müzakirə olunmadı” – deyə, jurnalist bildirib.
O əlavə edib ki, ibtidai sinif şagirdləri üçün vahid formanın qiyməti 23 dollara qədər, orta sinif şagirdləri üçün 25 dollara qədər, yuxarı sinif şagirdləri üçün isə 35 dollara qədərdir. Formaya oğlanlar üçün şalvar, qızlar üçün yubka, həmçinin pencək və blazer daxildir.
“Şagirdlərə məktəbdə hicab taxmaq və saqqal saxlamaq qadağandır”, – Ozod Meliboyev bildirib.
Türkiyə
Ankarada yaşayan Zamirə Həmidova bildirib ki, Türkiyədə məktəb üçün geyim qaydaları var. Uniformaların tətbiq edilib-edilməməsinə məktəblər özləri qərar verir.Bir çox valideynlər övladlarına sadə paltarlar almağa çalışırlar. Tələbənin geyimi parlaq, yazı və ya şəkilli olmamalıdır. Çadraya görə heç bir qadağa yoxdur.
Zamirə Həmidovanın sözlərinə görə, Türkiyədə dolların məzənnəsinin qalxması insanların gəlirlərinə və həyat tərzinə güclü təsir göstərib. Bu səbəbdən bir çox məktəblərdə vahid forma geyməyə ciddi riayət olunmur.
Qeyd: Yazl tərcümə materialıdır. Mənbə internet.
“ Ana və Uşaq" 