Sosial psixologiya
Reqressiya, artıq əldə edilənlərdən əvvəlki, əvvəlki fəaliyyət və təşkilat formalarına doğru universal zehni hərəkət prosesidir. Özünü narahatlıq və münaqişələrdən qorumağa çalışan bir insan, şüursuz olaraq, subyektiv olaraq ona təhlükəsiz və qoruyucu görünən daha az yetkin və adekvat davranış və reaksiya formalarına müraciət edir.Uşaqda travmatik bir hadisənin yaşanmasına ən çox rast gəlinən və aydın şəkildə özünü göstərən reaksiyalardan biri də məhz reqressiyadır.
Bu, bir insan şüursuz olaraq daha erkən, daha az yetkin və daha az adekvat davranış nümunələrinə müraciət etdikdə, müdafiə mexanizmi, münaqişə və ya narahatlıq vəziyyətində psixoloji uyğunlaşma formasıdır.
Uşaqlarda ən çox rast gəlinən reqressiya davranışlarını aşağıdakı kimi sıralamaq olar:
– Yataq islatma
– Yastıqların və ya yorğanların kənarlarını dişləmək və ya əmmək,
– Dik otura bilməmək, divanda qalxa bilməmək,
– Körpə kimi danışıq,
– Barmaq əmmə,
– Kəkələmə,
– Yeməyi tökmədən yeyə bilməmək,
– Çəngəl və ya qaşıq tuta bilməmək,
– Hər zaman valideynlərin qucağında olmaq istəmək.
Reqressiyanın olması uşağın TSSB olduğunu göstərə bilər və mütləq TSSB varlığını və ya olmamasını diaqnoz etməyə kömək edəcək və uşağa özünü göstərən simptomların öhdəsindən gəlməyə kömək edəcək bir mütəxəssis psixoloqla məsləhətləşməni tələb edir.
Valideynlər tez-tez bu vəziyyətə görə əsəbiləşirlər və bəzən hətta qəzəblənirlər. Bu cür təzahürlərin heç bir şəkildə uşağın şıltaqlığı ilə əlaqəli olmadığını başa düşmək vacibdir! Bu vəziyyət mütləq diqqətinizi tələb edir.
Uşaq psixologları izah edir ki, reqressiya pozğunluq ola bilsə də, adətən, qısamüddətli olur.Əgər uşağınızın irəliyə əhəmiyyətli bir sıçrayış etdiyini (məsələn, tualetə təkbaşına getməyə başladı!), sonra dayanıb geri bir addım atdığını (tualetdən istifadə etməkdən imtina etdiyini!) görsəniz, üzülməməlisiniz, çünki bu, təkcə uşağınızın başına gəlmir. Reqressiya, adətən, məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda baş verir. Amerikanın ən qədim şəhərlərindən biri olan Nyu-Heyvendə fəaliyyət göstərən Yale Universitetinin Tibb Fakültəsinin Uşaqlıq Araşdırmaları Mərkəzinin əməkdşı, dosent Nensi Klozun Uşaqlıq reqresiyası haqqında fikirləri valideynlər üçün əhəmiyyətli ola bilər.
Dr. Kloz deyir ki, mən reqressiyanı irəliləyiş ideyası ilə bərabər tutardım. Uşaqların əksəriyyətinin inkişafında daha sürətli hərəkət etmək istəyi güclüdür (bu, irəliləyişdir). Uşaqlar ətrafdakı dünyanı araşdırmaq, idarə etmək və tabe etmək üçün təbii enerjiyə malikdirlər.
Ancaq yeni bir şey etmək bacarığı qazanmağın sevincli həyəcanı ilə yanaşı, onların təbiətinə stress də gəlir. Məsələn, yeriməyə başlayan körpə yeni bacarıqlara yiyələndiyinə görə sevinə bilər, lakin eyni zamanda anlayır ki, ana və ya ata ətrafda deyil və o, yıxıla bilər.
Beləliklə, bu ciddi problemlər mütərəqqi inkişaf kontekstində yarandıqda, bu, həqiqətən də, uşaqları alt-üst edə və müəyyən dərəcədə reqressiyaya səbəb ola bilər.
Reqressiv davranışın əlamətləri hansılardır?
Reqressiya müxtəlif formalarda baş verir və həm gənclərdə, həm də köməksiz yaşlı insanlarda müşahidə olunur. Bunlara qəfil qəzəb püskürmələri, yatmaqda və ya yeməkdə çətinlik çəkmək və daha uşaq nitq tərzinə qayıtmaq daxil ola bilər. Əgər körpə artıq bəzi bacarıqlara yiyələnibsə, məsələn, müstəqil geyinməyi öyrənibsə, o zaman qazanılmış bacarıqların bir hissəsinin itirilməsini aşkar etmək mümkündür.
Reqressiya hansı yaşda görünə bilər?
Reqressiv davranış nümunələri həm körpələrdə, həm də məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda müşahidə oluna bilər, lakin əslində reqressiya istənilən yaşda, hətta körpələrdə və kiçik uşaqlarda da baş verə bilər. Eyni zamanda, körpələrdə reqressiya mütləq aydın olmayacaqdır. Körpəniz bir az yapışqan, daha tez-tez ac, daha sızıltı və ya adi haldan daha çox narahat ola bilər.
Reqressiya nə qədər fəaldır?
Əmin olun, reqressiya normal bir hadisə hesab olunur. Bu, prinsipcə, körpənin gələcək inkişafı üçün gözlənilən və çox faydalıdır və bu, uşağınızın daha böyük müstəqillik və məsuliyyətə aparan bir növ yol kimi qəbul edilməlidir. Dr. Kloz deyir ki, uşaqlarda reqressiyanın müxtəlif səbəbləri və onun təzahürünün eyni dərəcədə müxtəlif formaları var. Adətən,valideynlər uşağın qəribə hərəkət tərzinə malik olduğunu ancaq hiss edirlər: o, əvvəlcə bir addım irəliləyir, sonra isə bir qədər geri çəkilir. Uşaqlar yeni vəziyyətlərə uyğunlaşdıqda, məsələn, uşaq böyük qardaş olduqda və ya uşaq ilk dəfə bağçaya getdikdə reqressiya da olduqca tez-tez baş verir.
Valideynlər övladlarına həyatın bu çətin dövründən keçməsinə necə kömək edə bilərlər?
Uşaqlarda aqressiyanı səngitmək üçün aşağıdakı tövsiyələr faydalı ola bilər:
– Uşaqda baş qaldıran həddindən artıq narazılıq hissini dəf etməyə kömək edin. Bunun üçün ən uyğun vaxt aqressiyanın ilkin mərhələsidir.
– Uşağın müəyyən bir həddə qədər müstəqil olmasına icazə verin.
– Evi təhlükəsiz və uşağın maraq dairəsini təmin etmək üçün əlverişli edir.
– Uşağa əsəbinin öhdəsindən gəlməyi, eyni zamanda əsəbi uyğun tərzdə və vasitələrlə ifadə etməyi öyrətmək də vacibdir. Çünki uşaqda aqressivliyin səbəbi öz hisslərini saxlaya bilməməsi və hissləri müvafiq tərdə ifadə edə bilməməsidir.
– Valideynlər və uşaq arasında düzgün münasibətin qurulması uşaqların sağlam emosional inkişafının əsas qarantıdır.
– Uşağınızı sakitləşdirin. Uşaqlara təhlükəsiz olduqlarını və valideynlərinin hər zaman onlara dəstək olacağını bilsinlər. Onlara onlarda reqressiv davranış əlamətləri hiss etdiyinizi göstərməyə çalışın, lakin buna görə onları utandırmayın.
Birlikdə oyun oynamaq da çətin hissləri idarə etmək üçün faydalı bir yol ola bilər. Məsələn, xəyali oyun və simvolik oyun uşaqların dil bacarıqlarını, təfəkkürünü və ətraf aləmi dərk etmək üçün istifadə etdikləri vasitədir. Sosial və emosional olaraq bu, uşaqlara yaşadıqları və sözlə ifadə edə bilməyəcəkləri problemləri ifadə etmələrinə kömək edir. Uşağınızı oyun meydançasında digər uşaqlarla oynayarkən və ya uşağınızla tək başına oynayarkən onu müşahidə etməklə, baş verənlər haqqında çox şey öyrənmək imkanınız var.
Qeyd: Yazı tərcümə yolu ilə təqdim edilir.
“ Ana və Uşaq" 