Etnoqrafiya
Monqollar ortaq dil, mədəniyyət və tarixlə birləşən qohum xalqlar qrupudur, həmçinin Çingiz xan tərəfindən qurulan kimi hökmdar sülalələrə və geniş çöl imperiyalarına istinad etmək üçün tez-tez istifadə olunan tarixi termindir. Monqolların xüsusiyyətlərinə soyuqqanlılıq, səbirlilik və susqunluq daxildir, baxmayaraq ki, bu, yaşa və digər amillərə görə dəyişə bilər.
Monqol imperiyası: Monqollar tarixin ən böyük imperiyalarından birini qurmaqla, geniş ərazilərdə təsirlərini genişləndirməklə tanınırlar.
“Monqollar” və “Tatarlar”: “Monqollar” termini bəzən hakim qəbilələrə və imperiyalara, “tatarlar” isə tabe xalqlara aid edilə bilərdi. Bu, Covanni de Plano Karpininin Liber Tartarorum (Tatarlar Kitabı) kimi tarixi qeydlərdə öz əksini tapmışdır.
Dil və mədəni ortaqlıq: Monqol xalqları monqol dillərində danışan və ortaq adət-ənənələri paylaşan qohum xalqlar qrupudur.
Xarakter xüsusiyyətləri: Tarixən monqollar güvən və sakitlik kimi keyfiyyətlərə malik sakit, səbirli və susqun insanlar kimi təsvir edilmişdir.
Çingiz xan: Fəthləri və rəhbərliyi tarixə böyük təsir göstərən Monqol İmperiyasının qurucusu. “Bir iş görürsənsə, qorxma, qorxursansa, etmə” kimi sitatları həyata yanaşma tərzini əks etdirir.
Mənbə: İnternet
1- Çingiz xan türk mənşəlidir və zadəgan Börü Təkin nəslindəndir.
2- “Monqol” sözü Çingiz xanın tarixdə yaratdığı siyasi birliyin adıdır və müasir monqol anlayışı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Monqol Siyasi Birliyi əksəriyyəti türk olan 12 tayfadan ibarət idi. Bu tayfalardan doqquzu türk, digər üçü isə protomonqol hesab edilən Şih-ve tayfaları idi. Bu Şih-ve tayfaları türk xalqları ilə sıx şəkildə qarışmış və türk mədəniyyətinin və dilinin güclü təsiri altında olmuşlar. Tarixən bu üç tayfa monqol deyil, Şih-veh tayfaları adlanırdı.
3- Çingiz xanın ordusunun onda doqquzu türk xalqlarından ibarət idi.
4- Bundan əlavə, dövlət məmurlarının (bitiqçi) hamısı Uyğur türkləri idi.
5- Çingiz xanın qurduğu xanlığın inzibati, siyasi, hərbi və mədəni quruluşu da Göktürklər və Hunlar üzərində qurulmuşdu.
6- Əslində Monqolustan vətəndaşı olan indiki monqollara monqol deyil, “Xalxa” deyilir.
7- Bundan əlavə, dünyada heç bir müasir monqol dili qrupunun monqol dili ilə eyni adı yoxdur və hər birinin fərqli adı var.
8- Təəssüf ki, Xalxalar və onların qohum dilləri üçün müasir monqol adı müstəmləkəçi Rusiya tərəfindən qoyulmuşdur. Başqa sözlə desək, ruslar türklərin geniş tarixini aşağı salmaq və müasir Xalxaların tarixi monqol adını yanlış təqdim etmək üçün bu uydurmaya əl atdılar.
9- Türk tarixinin təxminən üçdə ikisini Çingiz nəslindən olan türk dövlətləri təşkil edir. Məsələn: Çağatay Xanlığı, Qızıl Orda, İlxanlıq, Xubilay Xanlığı, Toğa-Timurilər, İncuilər, Cəlayirilər, Noqay Ordası, Şibani/Özbək xanlığı, Kazan xanlığı, Krım Giray xanlığı, Həştərxan xanlığı, Qasım xanlığı, Qazax xanlığı, Bux xanlığı, Bux xanlığı, Xanlıq, Konqrat xanlığı, Manqıt xanlığı, İnak xanlığı və s.
10-“Monqol” sözü və anlayışı tarixən türk anlayışının alt toplusu olmuşdur. (Rəşidəddinin “Cami əl-Tevarih” əsərinə və həmçinin Əbülqazi Bahadır xanın “Şecere-ti Türk” əsərinə baxın). Unutmayaq ki, Əbülqazi Bahadır xanın özü də Çingiz xanın nəslindən olub.
11-Kökləri Çingiz xana uzanan dövlətlərin bütün tarixi mətnlərində həm Çingiz xanın, həm də özlərinin türk olduqları vurğulanır.
Müəllif: Xaliq Almuradlı
“ Ana və Uşaq" 