Valideyn guşəsi

Hər yaşın özünə xas gözəlliyi və diqqətediləsi məqamları var. 12 yaş həm qızlar, həm də oğlanlar üçün yetkinliyin başlanğıcını göstərir. Artıq 12 yaşında olan uşaq daha geniş və məntiqli düşünməyə başlayır. Həyatın məsuliyyətini, məqsədini və hədəflərini mənimsəməyə başlayır. Onlarda liderlik istəyi daha da diqqətə çarpır. Uşaqların cinsi xüsusiyyətləri bu dövrdə formalaşmağa başlayır. Bu proses həm valideynlər, həm də uşaqlar üçün çətin ola bilər.

12 yaşlı uşaqlar əvvəlki illlərə nisbətən geyimlərinə daha çox fikir vermyə başlayırlar və geyimlərini özləri seçərlər. Həddindən artıq həssas olurlar. İstədiklərinin həmin anda həyata keçməsini diləyirlər. Əgər övladınız onu anladığınızı bilsə, onun qarşısında deyil, yanında olduğunusu görsə, sizi özünə yaxın buraxacaq və dediklərinizə dərhal rədd cavabı verməyəcək.

Emosional inkişaf
Bu dövrdə uşaqlar bəzən böyüklər, bəzən də kiçik uşaqlar kimi davranırlar. Bu dövrün ən fərqli xüsusiyyəti bu qərarsızlıqdır. Bəzən özlərini çox uğurlu, bəzən də çox uğursuz hesab edirlər. Onların özünə hörməti bəzən çox yüksək, bəzən isə tamamilə ən aşağı səviyyədə olur.
Bir sözlə, bu dövrdə uşaqların emosiyaları, davranışları ardıcıl olmur. Bu dövrdə uşaqlar tez-tez həyatı, özlərini və ətraflarını sorğulayırlar. Onlar daim özlərinə istinad edirlər. Ailələrini çox sevirlər, lakin onlarla çox vaxt keçirmək istəmirlər.
Ailələrinin onları başa düşmədiyini düşünə bilərlər, amma əslində ən böyük dəstəyi onlardan alırlar. Valideynlərin ən mühüm vəzifəsi bu dövrdə övladlarını mümkün qədər səbirlə dinləmək və bu dövrü sağlam şəkildə yaşamasını təmin etməkdir.
Emosional olaraq bu dövrü gərgin, pessimist, bəzən darıxdırıcı, bəzən enerjili, dikbaş, məsuliyyətsiz və bədbin kimi xarakterizə edə bilərik. Bu dövrün ən qabarıq davranış xüsusiyyəti uşaqlarda üsyankarlıqdır.

Koqnitiv inkişaf
Uşaqlar artıq koqnitiv olaraq daha çox mücərrəd düşünməyə qadirdirlər. Onlar situasiyalarda səbəb-nəticə əlaqələri qura bilir və böyüklər kimi ümumi əxlaqi anlayışları qavrayırlar. Bu dövrdə uşaqlar öz maraq və qabiliyyətlərini şübhə altına almağa başlayırlar.

Bu yaşda olan uşaqların maraq sahələri , qabiliyyətləri kəşf edilməli və inkişaf etdirilməlidir. Məktəbdə və məktəb xaricində uşağın bu sahələri inkişaf etdirməsi üçün mühitlər və imkanlar təmin edilməlidir. Onlar yaxşı motivasiya edilməli, uğurları mükafatlandırılmalıdır. Uşaqların təhsil müddətində vacib qaynaqlardan biri də kitabdır. Onlar bir çox yeni məlumtaları, insanlar arasındaki müsbət münasibətləri kitab vasitəsilə öyrənirlər. Bu vasitə ilə uşaqların dünya görüşü də dəyişir. Bu yaşda olan televizor həvəslisi uşağınıza televizor pultu yox, kitab verməlisiniz. Oğlan uşaqları idman, maşın, macəra, tanınmış insanların kitablarını oxuduqları halda, qızlar romantik romanları, özlərini maraqlandıran nağıl və şer kitablarını oxumağı xoşlayırlar. Ona görə də bu yaşdan etibarən uşağınızın kitab sevgisini genişləndirin və onların kitabxanaya və kitab evlərinə getmələri üçün köməklik edin.

Cinsi inkişaf
Bu dövrdə uşaqların əks cinsə marağı və marağı artır. Oğlanlar öz babaları ilə, qızlar isə anaları ilə eyniləşir və daim onları təqlid edirlər.
Eriksona görə, bu dövr şəxsiyyət-rol qarışıqlığı dövrü adlanır. Başqa sözlə desək, bu dövrdə uşaqlar öz şəxsiyyətlərini formalaşdırmağa, özlərini kəşf etməyə və son nəticədə fərqli xüsusiyyətlər qazanmağa çalışırlar. Əgər bu dövr problemlidirsə və uşaqda sağlam şəxsiyyət formalaşa bilmirsə, yeniyetməlik dövründə rol qarışıqlığı ilə üzləşəcəklər.
Uşaqların bu dövrdə maraqlı olmasının və hər şeyi sınamasının əsas səbəbi şəxsiyyət axtarışıdır. Bu dövrdə hər bir uşağın davranışını yönləndirmək və ya tənqid etmək ailələrə uyğun deyil.
Uşaqlar maraqlandıqları şeyləri idarə olunan şəkildə yaşayaraq öz xarakterlərini inkişaf etdirməlidirlər. Valideynlər bu prosesi ancaq kənardan müşahidə etməklə və lazım gəldikdə kiçik istiqamətləndirməklə idarə edə bilərlər. Bununla belə, onlar radikal dəyişikliklərə səbəb olmağa çalışmamalıdırlar.
Freydə görə bu dövr genital dövr adlanır. Yetkinlik dövrünün başlanğıcında uşaqlar ailələrindən müstəqil olmaq və əks cinslə sağlam münasibət qurmaq istəyirlər.

Fiziki dəyişikliklər
Bu dövrdə ən bariz fiziki dəyişikliklərə reproduktiv orqanların inkişafı, bədən tüklərinin görünüşü, dərinləşən səs, boyun uzanması, çiyinlərin genişlənməsi və oğlanlarda yağlı dəri və sızanaqların görünüşü daxildir.
Qızlarda döşlərin inkişafı, belin və ombanın incəlməsi, daha qadına xas üz cizgilərinin inkişafı və menstruasiyanın başlaması yetkinliyin ən əhəmiyyətli əlamətləridir.
Uşaqlar bu dövrdə bədənlərindəki dəyişikliklərlə əlaqədar diskomfort və stress yaşayırlar. Onlar yetkinlik dövrünü qeyd edən kişi və qadın xüsusiyyətlərini gizlətmək ehtiyacını hiss edə bilərlər.
Uşaqlara bu dövrdə bədənlərində baş verən dəyişikliklərin normal olduğunu və hər kəsin eyni şeyi yaşadığını izah etmək vacibdir. Bu, müəyyən qədər arxayınlıq verəcək və onların tək olmadıqlarını və bu prosesin hər kəsdə təbii olaraq baş verdiyini anlamağa kömək edəcək.
Erkən yetkinliyə qədəm qoyan uşaqlar həmyaşıdları arasında utancaqlıq və introversiya hiss edə bilərlər. Eynilə, yetkinlik yaşına öz yaşıdlarından gec daxil olan uşaqlar geridə qalma və uğursuzluq hissləri yaşaya bilərlər.
Belə hallarda ailələr uşaqlara inkişafın fərdi olduğunu və hər bir fərdin bu prosesi müxtəlif vaxtlarda yaşadığını izah etməlidir.
Bu dövrdə uşaqlar geyimlərinə və xarici görünüşünə daha çox diqqət yetirirlər.
Qarşı cinsi razı salmaq üçün hərəkət edirlər.
Bu dövrdə uşaqlar çox şeydən narazı olurlar. Hətta bir zamanlar sevdikləri və həzz aldıqları şeylərdən şikayət edə bilərlər.Valideynlər bu mərhələdə övladlarınaa çox ehtiyatla artıq uşaq olmadıqları və gəncliyə ilk addımlarını atmağa başladıqları barədə məlumat verməlidir. Onlara uşaqmış kimi rəftar edilməməli, zarafatlar ölçülü və onların səviyyəsinə uyğun olmalıdır. Onlara inkişaf etdirici tapşırıqlar və vəzifələr verilərək məsuliyyət alma, nəyinsə öhdəsindən gələ bilməyin duyğusu qazandırılmalıdır. Ancaq bunları edərkən ölçülü olmaq lazımdır. Çünki onlar hələ də uşaqdır və öyrənmələri lazım olan bir çox davranış vardır.
Ailələr üçün məsləhətlər
Yeniyetməliyin ilk illəri həm uşaqlar, həm də valideynlər üçün olduqca çətin olur. Qısa müddət əvvəl uşaq kimi rəftar edilən birinə indi böyüklər kimi baxıldığında, valideynlər çaşqınlıq yaşayırlar. Təbii ki, bu proses zamanı problemlər olacaq, lakin bu problemləri minimuma endirmək üçün ünsiyyət ən vacib amildir.
Uşaqlara yeniyetməlik dövrünün başlanğıcında fiziki inkişaf və dəyişikliklər haqqında məlumat verilməlidir, yəni, bu müddət ərzində onlara şəxsi qulluq və gigiyena haqqında məlumat verilməlidir. Nə gözlədiyini anlayan uşaq daha rahat keçəcək. Bu yolla ailələr kömək edə bilər

Qeyd: Yazı internetdən tərcümə yolu ilə təqdim olunur.