Müzakirə

Hərə ürəyində bir od daşıylr.
Bəs niyə bu dünya alışmır, Allah…
Naməlum

İnsanları vaxt-vədəsiz haqlayan bu od nə oddur belə? Odsuz-ocaqsız Leyliləri, Məcnunları, Əslilərı, Kərəmləri, Tahirləri, Zöhrələri, Aşıq Qəribləri, Şahsənəmləri yandıra-yandıra bəşəriyyəti uzaq əsrlərə aparmaqdadır.
İndiki sevgiləri demirik ha, “Əllərin əlimə dəymir nə vaxtdır” deyib nalə çəkilsin… Təbii ki, sevgidə mənəvi yaxınlıqla bağlı, cismanı yaxınlıq da vacibdir. Amma niyə bu dilə gətirilməlidir, hallanmalıdır, şou mövzusu olmalıdır?! Bu da bir yana qalsın, əllərin, nəfəsin həsrətini çəkən əllər, gözlər, ruh qovuşdumu, isti suya düşən buz kimi əriməyə başlayır və spnda tükənir? Onda bunun harası dəruni eşq oldu? Onda verilmiş vədlər nə imiş?

Məsələn, 2025-ci ilin statistikası düşündürür.
2025-ci ilin ilk 4 ayı ərzində Azərbaycanda 14 953 nikah və 6 784 boşanma qeydə alınıb (https://www.facebook.com/pediatriya.az/posts/2025-ci-ilin-statistikas%C4%B1-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnd%C3%BCr%C3%BCr2025-ci-ilin-ilk-4-ay%C4%B1-%C9%99rzind%C9%99-az%C9%99rbaycanda-/1222363156353811/). Bu, hər 100 nikaha təxminən 45 boşanma düşməsi deməkdir. 2024-cü ildə isə 49 508 nikah və 21 384 boşanma baş verib (təxminən 43%) və yaxud Azərbaycanda nikahdankənar münasibətlərin nəticəsi kimi, nikahdankənar doğuşların sayı da cəmiyyətimizi ciddi düşündürməlidir. Son 5 ilin məlumatlarına əsasən, ölkədə 82 944-dən çox uşaq rəsmi nikah olmadan doğulub (Mənbə: https://konkret.az/azerbaycanda-nikahdankenar-doguslar-artib-statistika-2/) . Bu rəqəmlər illər üzrə dəyişkənlik göstərsə də, ümumilikdə nikahdankənar doğuşların sayında artım meyli müşahidə olunur.
Əsas statistik məqamlar:
Artım meyli: Rəsmi nikahda olmayan qadınlar tərəfindən dünyaya gətirilən uşaqların sayında artım qeydə alınıb.
Rəqəmlər: Son beş ildə 82 min 944 uşaq rəsmi nikahdan kənar doğulub.
Doğrudur, nikahdankənar doğulmaların sayı hər il gah artır, gah da azalır, lakin bu problem aktual olaraq qalır. Onda belə çıxır ki, əlahəzrət eşqin dəyəri, haqqı ancaq orta əsrlərə aid kitablarda qalıb.Bu narahatçııqda türk sosial şəbəklərində rast gəldiyim bir yazını tərcümə vasitəsilə oxucularımza təqdim edirik.

Anaveushaq.wordpress.com

Sevgi və ailə təkamülü

Təxminən 5 milyard il əvvəl günəşdən qopan qaz buludu xeyli soyudu və dünyamızı formalaşdırdı. Yağışla dolu çökəkliklər okeanları əmələ gətirdi, ildırımla elektrikləşdirilmiş sularda fermentlər və zülallar əmələ gəldi. 2 milyard il əvvəl təkhüceyrəli, özünü çoxaldan “tək bakteriya” həyatı sürətləndirdi. Həyat sudan quruya, sonra havaya yol tapdı. 170 milyon il əvvəl dinozavrlar hər yerdə var idi. Dinozavrları məhv edən məşhur meteor zərbəsi həyat xəritələrini yenidən canlandırdı və istiqanlı heyvanlar və məməlilər sərbəst gəzməyə başladılar. Təxminən 5 milyon il əvvəl, Afrikanın sulu meşələrində həyat monoton şəkildə davam edərkən, əsasən ayrı olan Şimali və Cənubi Amerikada baş verən bir sıra böyük zəlzələlər iki böyük quru
ərazisini birləşdirərək indiki Panama adlanan ərazini yaratdı. Beləliklə, iki qitə arasından Sakit Okeana axan isti su axını – Qolfstrim – aşağı axınla Afrikaya qayıdaraq onu saç qurutma maşını kimi qurutdu və səhralaşmaya səbəb oldu. Eyni proses Avropadakı buzlaqları əritdi və Buz dövründən çıxmasını sürətləndirdi. Dəyişən təbii şərait həmçinin meşələrdə yaşayan meymunabənzər canlıları yaşayış yerlərini tərk etməyə məcbur etdi. Bu ağacda yaşayan, dördayaqlı məməlilər üçün həyat yalnız dəyişən şəraitə ən yaxşı uyğunlaşan və nəsillərini yetkinliyə çatdıra bilənlər üçün davam edə bilərdi. Afrika istisində günəş birbaşa kürəyinə düşənlər daha çox istilik itirirdilər və bu da onlara həm yırtıcıları, həm də ovçuları görməyə imkan verərək üstünlük verirdi. Onlar həmçinin başlarından istifadə etməklə istilik itkisini məhdudlaşdırırdılar. Dik duranların anatomiyası qaçılmaz olaraq dəyişmişdi. Dayanan dişilərdə uşaqlıq arxadan önə doğru daralırdı və daralmış uşaqlıq doğuş zamanı yalnız 14-15 sm aça bildiyindən, yalnız vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr (3-4 kq) dünyaya gələ bilirdi. Hamiləlik təxminən 2 il davam etməli, 8-10 kq ağırlığında körpələr dünyaya gətirməli olsa da, bu müddət 9 aya endirildi; ananın doğuşları ağrılı oldu və körpənin təbiətdə nadir hallarda rast gəlinən 2 ilə qədər anadan asılılığı artdı. Bu, dişinin yazda doğduğu, 1 ilə 8 həftə arasında sürüyə qoşulduğu və qış gələndə minimal asılılıqla özünə qulluq edə biləcəyi modeldən fərqli bir vəziyyət yaratdı. Ana üçün ona və körpəyə qulluq edəcək, onları qoruyacaq və bəsləyəcək birinin olması vacibdir. Əlbəttə ki, bu, insan erkəyidir. Bəs erkək niyə belə bir çətinliyə düşdü? Bu səyi haqlı çıxarmaq üçün dişi cinsi əlaqəyə istənilən vaxt hazır olmaq üçün təkamül keçirdi. Beləliklə, təbiətdə əsasən müşahidə olunan mövsümi cütləşmə insanlarda ilin istənilən vaxtında baş vermək üçün müxtəlifləşdi. Bu, gündə minimum enerji ilə təxminən 100 milyon sperma istehsal edən (sperma kişidə ən kiçik hüceyrədir) kişi ilə ayda bir qiymətli yumurta istehsal edən (yumurta qadında ən böyük hüceyrədir) qadın arasında fasiləsiz qarşılıqlı təsir yaratdı. Bu qədər yüksək sperma istehsalı ilə istənilən qadını mayalandırmaq potensialına malik kişi çoxarvadlılığı (birdən çox partnyoru olması), tək yumurtası olan qadın isə yüksək selektiv seriyalı monoqamiyanı (tək partnyor münasibətləri) seçdi. Qadının seriyalı monoqamiyaya üstünlük verməsi münasibətlər, doğuş və uşağın iki yaşına qədər yetkin qrupla hərəkət etmək qabiliyyəti üçün tələb olunan üç illik müddət üçün monoqamiyanı zəruri etdi. Bir qadının uşağının atası kimi istədiyi kişi növü, əsasən, idmançı, yırtıcı, sərt, hündürboylu, əzələli, aqressiv və uşaqları olan mehriban alfa kişi idi. Qadınlardan gələn bu tələb müasir dövrdə də maddi imkanları olan kişilərə qarşı eyni qalaraq genişlənib. Kişilər asanlıqla doğuş edə və uşaqlarına yaxşı qulluq edə bilən sağlam bir qadın istəyirdilər. Bu, asan doğuş üçün geniş ombaları və yaxşı süd istehsalı üçün böyük döşləri olan bir qadın demək idi. Sağlamlıq əlamətlərinə parlaq saçlar, böyük gözlər və sallanmayan uşaqlıq (güclü qarın əzələləri)… başqa sözlə, 90-60-90 modeli daxil idi… Hətta müasir dövrdə də, əsasən gənc insanlarda olan bu xüsusiyyətlər qadınların niyə gənc qalmaq istədiklərini başa düşməyə imkan verir və onların prioritet verdiyi aspektləri təkamül prosesi vasitəsilə izləmək olar. Həm gənc, həm də yaşlı gənc kişilərin gənc qadınlara olan dəyişməz marağını da eyni proses vasitəsilə başa düşmək olar. Təbiətin fərqli partnyorlar və yeni uşaqlarla həyatı şaxələndirməklə genlərin yaşama şansını artırmaq istəyi var. Üçillik fasilələrdən sonra evliliklərin tez-tez çətinliklərlə üzləşməsi və yeni partnyor axtarışına səbəb olması, müasir dövrdə evliliklərin niyə daha da çətinləşdiyinin göstəricisi ola bilər.

Qeyd: Yazı tərcümə materialı kimi təqdim olunur.