Əlac/Xalq təbabəti

“Yovşan türk mənşəli sözdür.  Mahmud Kaşğarinin “Divani Lüğət-it Türk” əsərində bu söz “yapçan” (ىَبْجانْ) və “yavçan” (ىَٯْجانْ) kimi işlənmişdir. Yovşanın elmi adı Artemisia sözünün ya yunan ilahəsi Artemidanın, ya da e.ə. 350-ci ildə ölən botanik və tibb alimi Kariyalı II Artemisiyanın adından yarandığı göstərilir.

Papatya ailəsindən, çobanyastığı və günəbaxan kimi, yovşan, 120 sm hündürlüyə qədər böyüyən və boz-yaşıl rəngə qədər böyüyən Aralıq dənizi bölgəsinə aid bir bitkidir. Qırmızı çiçəkləri və seqmentli yarpaqları ilə yovşan ətirli ətir və kifayət qədər acı bir dada malikdir. Qədim dövrlərdən bəri tibbdə istifadə edilən yovşan bu gün də istifadə olunmağa davam edir. Anadolunun müxtəlif yerlərində acı yovşan, ağ yovşan və acı fiğ kimi müxtəlif adlarla tanınır.

Yovşan necə istifadə olunur?
Zəhərli və narkotik xüsusiyyətlərinə görə yovşandan ehtiyatla istifadə edilməlidir. Yovşandan ən çox yayılmış və təhlükəsiz istifadə çay kimidir. Yovşandan çay hazırlayarkən qurudulmuş yarpaqlarından və çiçək salxımlarından istifadə edilir. Yovşan çayı üçün tövsiyə olunan doza 1 stəkan suya 1-1,5 çay qaşığı quru yovşandır.
Qurudulmuş yovşan otlarını qaynar suda 10-15 dəqiqə dəmləyib içmək olar. Yovşanın acı dadı olduğu üçün yovşan çayına təbii dadlandırıcıların əlavə edilməsi məsləhət görülür.
Absinte çaydan başqa mətbəxdə istifadə edilmir. Xüsusilə tərəvəz kimi yeməklərə əlavə etmək tövsiyə edilmir. Bundan əlavə, yovşan absintin əsas tərkib hissəsidir. Darçın, marjoram, hil kimi ətirli otlarla yanaşı, ağ şərabı brendi ilə qarışdıraraq hazırlanan içki olan vermuta yovşan əlavə edilir. Yovşan çiçəkləri ənənəvi xalq təbabətində dərman kimi hazırlanır.
Yovşanın faydaları nələrdir?
– Tərkibində anestezik maddələr olan yovşan stressin yaratdığı baş ağrıları kimi halları aradan qaldırır. Bu xüsusiyyəti ilə yovşan əsəbləri sakitləşdirir və narahatlıq səviyyələrini yaxşılaşdırır, panik vəziyyətlərdə olan insanı sakitləşdirir.

– Yovşan miqren ağrılarını aradan qaldırır.

– Yovşan həzm problemləri üçün istifadə olunur; Mədə ağrıları, ürək yanması, şişkinlik və bağırsaq problemləri üçün müalicəvi xüsusiyyətlərə malikdir.

Yovşanın zərərli təsirləri nələrdir?
Zəhərli xüsusiyyətlərinə görə yovşan yüksək dozada istehlak edilməməlidir. Həddindən artıq istifadə ürəkbulanma, susuzlaşdırma, başgicəllənmə və əzələ ağrısına səbəb ola bilər. Uzun müddət istifadəsi halüsinasiyalar, çaşqınlıq və aydın düşünmə çətinliyinə səbəb ola bilər. Yovşandan müntəzəm istifadə etməzdən əvvəl həmişə həkimə müraciət etmək lazımdır.

Qeyd: Yazı tərcümə yolu iıə təqdim edildi.