Mövqe
“Bəri gəlgil, başım baxtı, evim taxtı,
Evdən çıxıb yürüyəndə sərvi boylum.
Topuğunda sarmaşanda qara saçlım!
Qurulu yaya bənzər çatma qaşlım!
Qoşa badam sığmayan dar ağızlım!
Küz almasına bənzər al yanaqlım!
Qadınım, dirəyim, döləyim!…”
Dilin şirinliyinə, musiqi ahənginə heyran olmaya bilmirsən. Bu da bir yana. Heç bir ali filoloji təhsil almamış ulu babamız öz HALALINI başının baxtı, evinin taxtı, həyatının dirəyi kimi necə müqəddəsliyə ucaldır…
Azərbaycan Cümhuriyyətinin Milli Ordusunun artilleriya generalı Əliağa Şıxlinski 1909-cu ildə 44 yaşında ikən hərbi şəfqət bacısı işləyən ilk azərbaycanlı qadın Nigar xanımla evlənmiş , bu müqəddəs eşq 22 il davam etmişdir.
Nigar xanım 1931-ci ildə vəfat edəndən sonra general on üç il tənha yaşamış, amma Nigarını bir an belə unutmamışdı: hər cümə axşamı Nigarın qəbrini ziyarət edirmiş, hər ildönümündə ehsan verirmiş.
Ə.Şıxlinski vəsiyyət edibmiş ki, mənim ölüm tariximi sevimli Nigar xanımın vəfatı günü ilə hesablayın və
məni sevimli Nigar xanımın yanında dəfn edərsiniz. Generalın vəsiyyəti üzrə onu Nigar xanımla yanaşı dəfn edirlər.
Üzübəri gəldikcə eşqə şeytanmı qarışdı? Bəs niyə sevib evlənənənlər, hətta yaxınlardan bu sevgiyə qarşı çıxanlara müharibə edən cütlük 2-3 keçməmiş bir-birlərini düşmən kimi görməyə başlayırlar: ər arvadını, arvad da ərini öldürür. Bu cür ailə faciələrinin xronikasına baxın:
- Arvadının boğazını kəsən şəxsin məhkəməsi başlayır
- Arvadının saçını qırxıb videosunu paylaşan kişi ilə bağlı Komitədən açıqlama
- Arvadının nömrəsini borclu olduğu şəxsə verib yoxa çıxdı
- Arvadının başqa kişi ilə münasibətini öyrəndi, xəncərlə doğradı – İsmayıllıda dəhşət
- Arvadının başını yardı, sonra bıçaqladı – Sumqayıtda cinayət
- 29 Noyabr 2021-ci ildə Şabran rayonunda kişi ona xəyanət edən arvadını, onun “sevgilisi”ni və anasını öldürdü.
- 29 İyul 2022-ci ildə 1994-cü il təvəllüdlü Aysu Çərkəzli qısqanclıq zəminində əri Nurlan Çərkəzlini bıçaqla qətlə yetirmişdir.
- Bakıda qadın ərinin qətlinin təşkilində şübhəli bilinir, 4 nəfər tutulub.
Bunlar faciəvi sonluqla bitən ailə dramları. Bundan qat-qat çox olan ailə dramları da var ki, burada fizki ölüm yox, mənəvi ölüm var. Bunlar çox az davam etmiş ailələrdir.
2021-2022-ci illərdə cəmi 2 ərzində VVAQ şöbələri tərəfindən 118 253 nikah və 33 174 boşanma halı qeydə alınıb. Təxminən, Daşkəsən rayonunun əhalisinə bərabərdir.
Nədən oldu bu ayrılıqlar….
Əllərini üzüb məndən,
Yarım birbaş gedən oldu.
Can deyib, can eşidərdik,
Bu ayrılıq nədən oldu?…
Tək nikahpozulmalarının deyil, bütün hadisə və proseslərin mütləq bir səbəbi olur. Səbəblər anidən də yarana bilir, davam edən ziddiyyətlərdən də. Düşünürəm ki, evlilik həyatında boşanmaya qədər gəlib çıxan ayrılıqların səbəbi təsadüfi ola bilməz. Əhəmiyyət verilmyən, fərqində olunmayan xırda giley-güzarlar tərəflər arasındakı laqeydlikdən yavaş-yavaş böyüyür, bir vaxt bir dəqiqə ayrı qala bilməyən tərəflər tam yadlaşırlar.
“Evliliyimiz adiləşdi”, “Xarakterlərimiz tutmur”, “Eşqə şeytan qarışdı”, “ Sevgininki evlənənə qədərdir”, “Daha bacarmırıq” , “Anamı yola vermir”, “Bunu bilmirəm nə ad edib gəlin köçürüblər”, “ Gör, mənim saqqızımı necə oğurladı” kimi eyhamlı ittihamlar gərgin başları qərar verməyə məcbur etdilər.
Bəs evliliyin adiləşməsinə, xarakterlərin üst-üstə düşməməsinə nə səbəb oldu? Kasıbçılıqmı, mənzili olmamaqmı? Qaba rəftarmı, açıq-saçıq geyimmi … Bax bunlar ətrafında baş sındırmaq lazımdır. Niyə gənclər, fərqi yoxdur, oğlan və ya qız , özləri seçib sevir, toy edib gəlin gətirir, amma durnalar kimi ömrü sona qədər birlikdə uça bilmirlər. Çox tez səfləri pozulur.
Onda belə çıxır ki, gərdək gecəsinə qədər hər iki tərəfdən bir-birlərinə deyilən sözlər, vədlər yalanmış.
Siz sevgi nədir heç bilməmissiniz, bu gündən sonra heç biləsi də deyilsiniz. Niyə keçmiş zamanlarda bu gün ailə institutunda baş verənlər olmurdu, olurdusa da barmaqla sayılacaq qədər . Həm də hər iki ailə üçün zərbə kimi qəbul edilirdi. Çünki ailə, namus məsələsi tək iki ailənin deyil, cəmiyyətin ortaq dəyəri idi. Bir oğlan və yaxud qız davranışı və hərəkəti ilə cəmiyyətə meydan oxuya bilməzdi, amma indi oxuyur.
Bunlar çox narahatedici məqamlardır.Bu gənc nə vaxtsa Ana olacaq, bir evin gəlini olacaq. Bu qədər sərhədsiz sərbəstlik hardandır onda. Dovet dövründə belə şey ola bilməzdi. Hər kəs birmənalı olaraq ətrafdakılardan çəkinərdi. İndi onlar ətrafdakıları borclu çıxarır….və sonra irad bildirənin özünü peşiman hala gətirirlər və o özünə söz verir ki, bir də “el üçün ağlamayacaq”.
Ailə institumuzun mövcudluq durumu hər kəsi düşündürməlidir. Ailə həyatına,ümumilikdə, mənəviyyatımıza Qərb ölkələrindən sirayət edən mədəni ideyasızlığa qarşı ortaya ciddi münasibət qiymaq lazımdır. Bunu müdriklərimiz, görkəmli elm və mədəniyyət adamlarımız etməlidir. Televiziya və mətbuatda manşetdə bu şəxslər görünməli, onların fikirləriyer almalıdır: açıq-saçıq geyimləri ilə cəmiyyətə hörmətsizlik göstərənlər yox. Mətbuat və televiziya öz proqram və verilişlərini, mətbuat da yazılarını planlaşdırarkən balansı elə tarazlamalıdırlar ki, insanlara hər gündə bir yeni hansısa məlumat verən şou psixologiyalı mövzular, şəkillər, kino, teatr nümunələri üstünlük təşkil etsin. Bizdə isə əksinədir. Bir çox özəl kanallar və mətbu orqanlar isə xarici ölkələrin həyatından, özümüzdən qorxunc hadisələri, intim duyğuları körükləyən yazı və şəkilləri paylaşırlar ki, daha çox baxış toplaya bilsin. Belə formalaşmış auditoriyaya heç kim laqeyd qalmamalıdır. İnternetdə bir “mahnı” nümunəsinə rast gəldim, baxın:
93 minə yaxın şəxs baxıb, 685 nəfər bəyənib. Bu mətnə baxın, bunu mahnı adlandırmaq olarmı? Bu psixologiyalı gənclərin sevgisi dəruni olacaqmı? Bu mənada “Nə etməli?” sualına mətbuatımız və televizyamızla işdən başlamalıyıq. Senzura deyəndə qıcıq doğuraca, bu senzuranın görə biləcəyi işləri görən nəzarət mexanizmi olmalıdır. Yoxsa, Tolikin, Zaur Kamalın, Zaur Baxşəliyevin, Elgizin, Sərxanın verilişləri yuxarıda bıhs etdiyimiz auditoriyadakıların sayını qat-qat artıracaq.
Bu mövzuda cəmiyyyətdə də narazılıqlar artmaqdadır.
Yadınızdadırsa, keçən ilin dekabrında Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Rejissor və aktyor sənəti kafedrasının professoru, Əməkdar artist Gülşad Baxşıyeva qızlarımızla bağlı ciddi bir yazısı dərc olunmuşdu (Bax: https://azinform.az/medeniyyet/13679-ndiki-qizlar-cox-abirsiz-heyasiz-olublar-emekdar-artistden-agir-sozler.html). Əməkdar artist bu yazıda müasir gənclərimiz haqqında iradlarını bildirmişdi və doğru da bildirmişdi. Bu, təkcə Gülşad xanımın deyil, bu cəmiyyətin əksəriyyətinin fikridir:
“Son illər gənc xanımlarda bəyənmədiyim bir çox xüsusiyyətlər var. Onların əksəriyyətini bəyənmirəm. Hamı deyir ki, havadan, sudandır. Xeyr, havadan, sudan deyil. Bütün günü əllərindən telefon düşmür, lazımsız şeylərə çox vaxt ayırırlar…
…Əllərinə bir kitab alıb oxumurlar…
…Bəzən avtobusda, küçədə qızları görürəm, çox abırsız olublar. Böyük-kiçik bilmirlər, bilmirlər burada yaşlı kişi dayanıb, bilmirlər. Həyasız olublar. Vallah bizim dövrdə belə deyildi. Olubsa da milyonda biri belə olub. İndi milyonda birini axtarırıq ki, düz olsun. Yeni ailə həyatı qururlar, o ailənin başına oyun açırlar. Mənim deməyə bəzən sözüm də bitir…”
Gülşad xanımın narazılıqlarına mən də haqq qazandırıram və cəmiyyətə həmin qızlar kimi davranış sərgiləyən oğlanları da əlavə edirəm.
Əlbəttə, bütünqadın və qızlar belə deyil ki, bizim yüksək mənəviyyatlı qadın və qızlarımız daha çoxdur. Zəfər tarixində görmədikmi kimdir Azərbaycan qadını.
Azərbaycan qadını:
- Şəhidliyi ilə Vətən mücadiləmizin ruhunu, əzmətini qat-qat yüksəldən general Polad Həşimovun anası Səmayə Həşimovadır;
- -Yardımlı rayonunun Əsədabad kəndindən tankçı oğlu Cavidin tabutunu çiynində daşıyan Səkinə Sahratovadır;
- Əslən Laçın rayonundan olan Xocalı rayonu Meşəli kənd sakini Bağırov Elçinin 80 gün sonra taplan nəşini başında daşıyan Anadır;
- Şabran şəhərindən əsgər oğlu Ağayev Əmirağanın tabutunu çiynində daşıyan Hədiyyə Ağayevadır;
- Naxçıvanda şəhid zabit Qabil Orucəliyevin tabutunu çiynində daşıyan Nuriyyə Orucəliyevadır;
- Şəhid əri – Röyal Cəfərovun nəşini çiynində daşıyan Firuzə Cəfərovadır;
- Şəhid qardaşı Eltonun və əri Adilin nəşini çiynində daşıyan Nargül İbrahimovadır;
- Tərtər rayonunda şəhid olmuş nişanlısı Mehdi Məmmədovun acı xəbərindən sonra intihar etmiş nişanlı qız Mələk Sultanovadır ;
- Vətən müharibəsi başlayanda Ali Baş Komandana müraciət edərək orduya göndərilməsini xahiş edən 65 yaşlı zabit qadınımız Növrəstə Yusifovadır….
- Babək rayonunun Nehrəm kəndindən şəhid zabitimiz Zamin Məmmədovun : “Nəvəm oğlumun yolunu davam etdirəcək” deyən anası Nərgiz Məmmədovadır;
- Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində döyüşdən tayqıç qayıtmış sevdiyi Abbas Yusifovun ona “Mən ayağımın birini itirmişəm” deyəndə: “Ürəyin ki sağsağlamdır, mənə sənin ürəyin lazımdır” cavabını verən gəlinimiz Günel Əhmədovadır…
İndi Azərbaycanda hansı ailəyə, ocağa baş çəksən, hər evdə neçə belə ana, neçə belə gəlin var. Buqızlarımızın, gəlinlərimizin də başlarını hər vaxt uca etdiyi ər oğullar, atalar var.
Allah bizim xalqa bu qədər təbii sərvətlərlə bərabər, həm də başımız hər yerdə uca edən ər oğullar, atalar var: Şuşanı küçə döyüşləri ilə düşməndən onlar azad etdilər. Bu qədər örnəklərimiz olduğu halda, mətbu səhifələrdə, özəl kanallarda gecə-gündüz şou psixologiyası yayırlar.
İllərdir hər səhər işə gedən, cahan süfrəsindəki maddi nemətlər bolluğuna öz payını sərf edən tərəvəzçilərmiz, çaybecərənlərimiz, fəhlələrimiz, suçularımız, müəllimlərimiz, kitabxanaçılarımız, ağbirçək nənələrimiz, ixtiyar qocalarımız, şəhid analarımzı qalıb, əksər mətbu subyektlər meydanı veriblər toy müğənnilərinə, şou sənətçilərinə. Bir baxın da auditoriyanı kimə tapşırırsınız, onlar da ğz kriteriyalarına uyğun şəxsləri ekrana çıxarıb cəmiyyəti onların düşük-düşük söhbətlərini dinlədirlər. Bunların cəmiyyətdəki reputasiyaları şou coğrafiyasındakı fəaliyyətlərinə görədir. Elələri var ki, bir neçə dəfə ailə qurub, boşanıb. Di gəl ki, ekrandan öz xarakterindən danışır. Bunları ekrandan seyr edən gənclərə, uşaqlara bəs hansı nümunəni təqdim edəsən? Əvvəl də qeyd etdiyimiz sahələrdə çalışan zəhmət adamları belələrinin yanında kölgədə qalır. Onlar illər boyu çalışırlar, vuruşurlar belə geyinib-keçinə bilmirlər, belə malikanələrdə yaşaya bilmirlər. İndi hamı bunların fərqindədir. Belə olanda heç kimə yol göstərmər, öyüd də vermək olmur. Belə fikrə düşsən, özünü pis vəziyyətdə qoyacaqsan. Çünki televiziya, mətbuat, inernet vasitələri tərəfləri, yönləri çoxdan dəyişdirib.
Davamı var…
“ Ana və Uşaq" 
Hörmətli istifadəçilərimizi yazılar haqqında münasibət bildirməyi, öz təklif və iradlarını bildirməyə dəvət edirik.