“ Ana və Uşaq"

Ətraf mühit deyəndə, insanları əhatə edən və   onların yaşaması üçün vacib olan  bütün  hər şey  nəzərdə tutulur. Elm ətraf mühiti təbii və süni mühit olaraq iki hissəyə ayırmışdır.

Bəşəriyyətin  mövcudluğu üçün zəruri  olan  Su, Od, Yel və Torpaq təbii mühit ünsürləridir və insanlar hər zaman onlardan asılıdır. Alimlərin, eləcə də insanların fəaliyyəti nəticəsində yeni  yaradılmış çoxsaylı bitki və heyvan növləri,  həmçinin süni dəryalar, göllər, qoruq, park və bağçalar isə süni mühitin ünsürləridir.

İstər   təbii mühit ünsürləri olsun, istərsə də  süni mühit ünsürləri, bunlar insanların həm qidaya, suya və havaya olan tələbatını ödəyir,  həm də onlara sağlamlıq bəxş  edir. Buna görə də təbiəti insan sağlamlığının “yaşıl sipər”i kimi də dəyərləndirirlər. 

 Bu baxımdan Azərbaycan dövləti də ətraf mühitin sağlamlığı və mühafizəsinə  öz  strateji prioriteti kimi baxır. Dogma Bakımızın  simasında  bunu  aydınca hiss etmək mümkündür. Paytaxt şəhərimizdə  son iki onillikdə   mövcud yaşıllıqların ərazisi əhəmiyyətli dərəcədə artmaqdadır. Bu yaşıllaşdırmaq niyyəti  bütün Azərbaycan ərazisində  aparılmaqdadır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab  İlham Əliyev  insanlarla  hər görüşündə bu vacib məqamı vurğulayır, ictimai maraqların, vətəndaşların sosial rifahının dövlət siyasətinin prioriteti olduğunu qeyd edir. İnsanlarımız bunun  təsdiqini real həyatda görürlər. 

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın rəhbərliyi ilə “İDEA” İctimai Birlik təşkilatının  “Abad Həyət” layihəsi artıq  ənənə halını almışdır. Bakımız gözəlləşən simasını hər gün   dəyişməkdədir.  Bundan sonrası daha  çox insanların  öz əllərindədir. Gərək bəni-adəm   qədirşünas ola,  təbiəti qoruya, yaşada   və gələcək nəsillərə ötürə, xüsusən, şəhərlərdə. Çünki  dağ rayonlarında  sağlam təbiət  və  bioloji müxtəliflik nə qədər əlçatan olsa da,  böyük şəhərlərdə  kənd  ab-havasına  hər zaman ehtiyac duyulur. 

Sağlam ətraf mühit və sənaye şəhəri

Sirr deyil ki, kəndlərdən mərkəzi şəhərlərə  axın  tarixin bütün dövrlərində olmuşdur və  bu gün  də savan etməkdədir. Çünki böyük sənaye müəssisələri, ədəbi-mədəni mərkəzlər, sağlamlıq və ali məktəblər  böyük  şəhərlərdədir.  Gənclərin karyera qurmaq imkanları  kəndlərə nisbətən şəhərlərdə daha   genişdir. Bu prosess (urbanizasiya) həm də

şəhərlərdə sənayenin konsentrasiyanın (mərkəzləşməsinin) güclənməsini şərtləndirir, yeni-yeni kadr potensialına ehtiyac yaradır.

 Amma istər təhsil üçün, istərsə də  işləmək üçün mərkəzi şəhərləri seçmiş insanların  artması nəticəsində  şəhərsalmanın sosial-ekoloji qayğıları da aktuallamağa başlayır. Belə ki, sürətli urbanizasiya nəticəsində  bir tərəfdən,  yaşıllıqlar tükənir, digər tərəfdən isə   yaranan estetik və ekoloji problemlər şəhər yaşıllıqlarının əhəmiyyətini artırır.

Şəhərdə məskunlaşmış  yeni sakinlər  bir müddət keçəndən sonra  “al-yaşıl geyinmiş uca dağların qartallı qoynundan” uzaqlaşdıqlarının

fərqində olmağa başlayırlar. Onlar daim yenidən təbiətə yaxınlaşmağa çalışırlar. Eləcə də şəhərdə doğulub  ərsəyə çatmış insanların özündə    “bulaq suyu, dağ havası”na  ehtiyac  yaranır.

Odur ki, nəinki,   kənddən  gəlib şəhərdə yaşamağa uyğunlaşmaq istəyənlərə, hətta   şəhər  adamları üçün də açıq və yaşıl sahələrə meyil  daim artmaqdadır. Betonlaşmanın intensiv olduğu şəhərlərdə vətəndaşların nəfəs almaq  imkanı hara,  hər gün yuxudan qalxıb bayıra  çıxanda intəhasız  yaşıllığa  baş vuran kənd adamının nəfəsalma imkanı hara.

 Səs-küyün, istehsal və məişət tullantılarının  həddən ziyadə çox olduğu  sənayeləşən   şəhərlərin  fabrik və ya zavodlarında, tikinti və ya mədənlərində   çalışan  əmək adamlarının məmnunluğu, görülən işin tempi və məhsuldarlığı hara,  dağların  qoynunda yaşayıb,  istehsalat subyektlərində çalışan  əmək adamlarının  məmnunluğu hara.

Problemin ən böyüyü monotonluqdur, yekcins həyatdır. İnsanlar daim monotonluğun yaratdığı  neqativlərdən əziyyət çəkirlər. Məhz belə neqativlərdən uzaqlaşmaq, ruhən, mənən sakitləşmək, daha fəallaşmaq üçün təbiətə üz tutmaq lazım gəlir. Ona görə də cəmiyyətin saflığını və davamlılığını  daha etibarlı  qoruya bilmək  üçün rekreasiya məqsədi ilə açıq-yaşıl ərazilərə   ehtiyac və zərurət  günü-gündən aktuallaşmaqdadır.

Bunu nəzərə alan arxitektor, memar  və inşaatçılar   öz layihələrində  rekreasiya məqsədi ilə açıq-yaşıl ərazilərə  — park  və xiyabanlara,  yaşıl zolaqlara  xüsusi önəm verirlər.

Parklar

     Parklar, sadəcə,  şəhərlərimizin memarlıq atributları deyil. Onlar  həm də  şəhərdə yaşayan insanların həyatına rəng qatır, əmək prosesində işin ritminə dinamizm gətirir, keyfiyyət və səmərəliliyi  artırır. 

Parklar  insanların asanlıqla sosiallaşdığı, dostları ilə ünsiyyətlərini canlı  saxlaya biləcəyi  ictimai yerlərdir. Eləcə də parkın  yaratdığı  assosiasiya  adamlarda müsbət enerji yaradır, onların sağlamlığını yaxşılaşdırmağa kömək edir.

  Parklar, adətən, yaşayış binalarına yaxın yerlərdə, magistral yolların kənarlarında, eləcə də  yaşayış məhəllərində salınır.  Bütün yaşıllıq, ağac  və kollar gözəlliklə bərabər, eyni zamanda ekoloji mühiti tarazlamaq üçündür: onlar havanın rütubətini  nizamlayır,  hava və su çirkləndiricilərinin , həmçinin hər cürə  səslərin qarşısını alır,  yağış sularını udaraq daşqın, sel təhlükəsini azaldır.

Profilinə gəlincə isə, parklar bir çox müxtəlif məqsədlər üçün inşa edilir. Məsələn, Dendroloji parklar, Mədəni təyinatlı parklar, Əyləncə parkları,  Sənaye parkları və sair.

 Əgər park  Dendroloji parkdırsa, ağac və kol bitkilərinin morfologiyasını, sistematikasını, ekologiyasını və coğrafi yayılmasına xidmət etməlidir. İnsanlar  burada ziyarət edə bilər, amma insanların bu ekosistemə təsirləri minimuma endirilməlidir.

Park əyləncə məqsədi ilə tikilibsə, əylncə və gəzinti  üçün kifayət qədər yerə  malik olmaqla  yanaşı, avadanlıq və mexanizmlərlə də təmin edilməlidir. İstirahət  məkanlarının əsas  rahatlığı və keyfiyyəti də elə  ərazidəki rahatlıq və estetika  baxımından göz oxşayan

bu  trenajor   avadanlıqlarla  ölçülür. İstirahət və rekreasiya  məqsədli park və yaşıllıqlar  insanların  kiçik bir ərazidə gəzmək, idman etmək,  oynamaq, dincəlmək,  xəyallara dalıb düşünmək kimi   ehtiyaclarımı ödəməklə yanaşı, həm də onları ictimailəşdirir,  ümumi mənafe və maraqlar  naminə  bir araya gətirir, onları  sosiallaşdırır. 

 Parklar eyni zamanda bioloji müxtəlifliyin qorunması kimi  vacib  bir  vəzifəni yerinə yetirir (Heyvanat parkı, Nəbatat parkı və s.).

 Bakının park tarixi

Tarixdən bildiyimizcə, Bakıda ilk park   XIX əsrin 30-cu illərinin ortalarında   Filarmoniyanın  qarşısında  salınmış  “Qubernator bağı”dır. 

Həmin vaxtdan   2 əsrə yaxın vaxt keçir.  Bu gün Bakıda  yeni salınan və yaxud əsaslı təmir edilib yeni  görünüşlə insanların istifadəsinə verilən  parkların sayı  heyrət doğurmaya bilməz.   Bünövrəsi Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev  tərəfindən qoyulan bu ənəni  hörmətli Prezidentimiz İlham Əliyev  bu gün çox uğurla davam etdirir.

Bakı dünyanın məşhur parklar sərgisində sürətlə önə çıxmaqdadır.  

Bu  vüsət birbaşa Cənab  İlham Əliyevin və   Mehriban xanım Əliyevanın  milli inkişaf strategiyamızın   prioritetlərindən biri  olan ətraf mühitin mühafizəsinə, həmçinin insanların sağlam təbii şəraitdə yaşamasına   verdikləri önəmlə  bağlıdır.

Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin  mətbuata  verdiyi məlumata  istinadən, bu gün Bakıda park, bağ və istirahət məkanlarının sayı 300-ə çatıb.

Yasamal, Binəqədi və Xətai rayonları  bu   park quruculuğunda  ilk yerlərdə qərarlaşıblar.

Dağüstü park, “Bakı” bulvarı,  “Ağ şəhər” bulvarı,  Böyükşor bulvarı, “Nizami” parkı, Zooloji park, Yasamal parkı, “Şəhriyar” parkı, Çəmbərəkənd parkı, “Dədə Qorqud” parkı, ayrı-ayrı rayonlarda Heydər Əliyev  adına salınmış parklar, Zabitlər parkı, İzmir parkı “Zorge” parkı, “Füzuli” parkı, “Şəlalə” parkı, Zərifə Əliyeva adına park, “Gənclik” parkı, Atatürk adına park,  Hüseyn Cavid adına park, “Qış parkı”,  daha onlarla  park və bağ nəinki bizi, eləcə də  Azərbaycana qədəm qoyan əcnəbi qonaqları da məftun etməkdədir. Şəhərimiz sanki Parklar şəhərinə çevrilməkdədir.

İlk baxışda  bütün park  və bağlar, təbii ki,   qoynuna aldığı insanlarda dekorasiya assosiasiyası  yaradır.  Amma  insanlar asudə vaxtlarını  təbiətin qoynunda — park və  bağlarda  keçirməklə  burada istədikləri rahatlığı tapa bilirlər.  Təbiət  bu keyfiyyətləri ilə həm də  insanlarımızın sağlamlıqlarının təminatçısına çevrilir . 

Bu baxımdan şəhərə gözəllik verən park və bağlar, xiyaban və yaşıllıqlar  daha çox rekreasiya potensialı kimi strateji mahiyyət daşımağa başlayır.  

 Xətai rayonunun park sərgisində yeni  ünvan

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi Yasamal, Binəqədi və Xətai rayonları    park quruculuğunda  ilk yerlərdə qərarlaşıblar. Və bizim yaşadığımız Xətai rayonu, General Şıxlinski küçəsi  47, 49 və 51  nömrəli binaların sakinləri də  illərlə  bir gün evlərinin  qarşısında  park salınacağını,  bu parkda paytaxt şəhərinin sakinləri kimi əsl istirahətin ləzzətini dadacağını  ümid ediblər.  Axı hər bir insanın  evinin pəncərəsindən gül-çiçəkli çəmənliyə,  həmişəyaşıl ağaclara, adamın ruhunu sakitləşdirən fontana  tamaşa etmək, müxtəlif  kreativ  dizaynlı oturacaqlarda əyləşib xəyallara dalmaq, özünü əsl  təbiətin qoynundakı kimi  hiss etmək  haqqı  var. 

Şəhərlərdə  isə bu haqqın reallaşması  yalnız park və  xiyabanlarla mümkündür.

Paytaxt  şəhərimizdə isə park və  xiyabanlar, maşallah, göz oxşayır. Amma  burası da  var ki,   şəhərin bütün sakinləri  bəzən nəinki  ayda, hətta aylarla belə məkanlara  gedə bilmir.  Buna həm fiziki imkanları, həm də  digər qayğıları imkan vermir. Hələ bunun maddi  məsrəfləri də var.

  Ömürləri boyu  əmək meydanlarında çalışmış, indi isə təqaüdə çıxmış yaşlı adamlara,  o cümlədən, uşaqlı evdar qadınlara,   azyaşlı  və yeniyetmələrə, eləcə də məhdud hərəkətli insanlara  məhz öz  evlərinin yaxınlığında  rahatlıq yaratmaqla bu qayğını onlara bəxş etmək olar. 

İnsanlar hər gün  pul sərf edib, nəqliyyatla kənar yerlərdəki parklara   gedib-gəlincə ,   evdəkilər üçün nigarançılıq yaradınca, elə öz yaşadıqları binaların əhatəsindəki parklarda istirahət edə bilərlər. Onda evdar qadınlar  hər dəfə ev qayğılarını atıb, uşaqları ilə  evlərindən  20-25 dəqiqəlik  zaman məsafəsindəki parka  getməzlər də,  yaxud uşaqlarınını  təkbaşına  həmin parklara buraxıb, sonra  da    özləri nigarançılıq keçirməzlər.

  Yaşlılar, hərəkət imkanları  məhdud olan insanlar var,  hansı ki onların həyatı sıx şəkildə   öz   məhəllələrinə və evlərinə bağlıdır. 

Bunu  nəzərə alaraq  dövlətimiz  təkcə şəhərimizin   mərkəzi yerlərində deyil,  hətta şəhərətrafı rayonların ərazilərində   yaraşıqlı  məhəllə  parkları inşa etməkdədir. Bununla   həm də xidmətləri pullu oldğundan  parklara  gedə bilməyən  aztəminatlı şəxslərin  qayğıları da  kənarda qala bilməzdi.

Xətai rayonunun General  Şıxlinski küçəsi  47, 49 və  51 nömrəli çoxbloklu yaşayış binalarının yerləşdiyi ərazi öz landşaftına və malik olduğu ərazi imkanlarına görə,  bəlkə də şəhərimizdə ən sağlam ətraf baxımından əsl yaşayış məskənidir.  İllərlə yığılıb qalmış  problemləri olsa da.

   2020 –ci  ilə qədər bu ərazilər   bütün    şəhərsalma və memarlıq prinsiplərinə zidd şəkildə hasara alınmışdı: kimi dəmirlə, kimi taxta  ilə, kimi də “tor setka” ilə.  Hansı ki, bu  yerlər ümumi istifadə üçün nəzərdə  tutulmuş yerlər idi: uşaqların oyun yerləri idi, evdar qadınların, ahılların  oturub bir hovur təmiz hava aldıqları yerlər idi(Əraziyə 96 nömrəli Mənzil-İstismar sahəsi xidmət göstərir).  Bu nizamsılıqda bəzi əraziləri də 100 cürə vasitələrlə xidmət  və kommersiya işbazlarına təslim etmişdilər. Hər tərəf  ekzotik mənzərələrlə sıralanırdı. 

Nəhayət, 2020-ci ilin əvvəllərində abadlıq-quruculuq   hərəkatı   bizim yaşadığımız əraziyə də gəlib çatdı. 2021-ci ilin  noyabrında Park istifadəyə verildi: əvvəlkindən qat-qat  yaxşı  şərait yaratmışdılar. Binanın  qarşısı çəpərlərdən  azad edilmiş,  ərazı yaşıllaşdırılmış,  həmişəyaşıl ağaclar əkilmişdi . “Besedka”lar qoyulmasa da, çoxlu sayda skamya və trenajor avadanlıqlar qoyulmuşdur. İdeal olmasa da, yaşlılar da,uşaqlar da  sevindilər.

  İşlər keyfiyyətli görülməmişdi, tələm-tələsik yola   vermişdilər.  4-5  ay sonra qonşu  məhəllədə istifadəyə verilmiş   parkı görəndən  sonra  məlum oldu ki, dövlətin eyni siyasəti , eyni layihəsi başqa-başqa  həyata keçirilmişdir. 

Biz sovet dövründə tikinti-təmir, yol idarələri  görmüşük, özümüz də  böyük  həyata belə meydançalardan atılmışıq.

 Həmin idarələrin imici vardı, zəngin təcrübələri vardı, peşə məsuliyyəti vardı,  illərlə formalaşmış əmək ənənələri vardı. Cavabdehlik vardı. Amma  Şıxlinski küçəsi 49 nömrəli binanın həyətində park salınması zamanı bir  işçi  diqqətimə  gətirə bilmədim ki,  o, doğrudan da,  rəngsazdır, plitədüzəndir,  yaşıllıq təsərrüfatının işçisidir,   yolçəkəndir… və sair. Bu qənaəti bizdə  onların gördükləri iş, lazım olan texnika və avadanlıqlarının olmaması  yaradırdı.

     Parkda  yaşıllıq  salınarkən    kiçikqabaritli  buldozerlə , demək olar ki, ərazidəki ağacların əksəriyyətini zədələmişdilər.  Bu  ağacların bəziləri artıq qurumaqdadır. Elə bil ki,  bu tenderi “qazanmış” işbazlar  öz tanışlarına  bir briqada düzəltməyi tapşırıb.

Onlar da  kənddən-kəsəkdən  kimi tanıyırlar,  dəvət ediblər ki, tez gəlin, yaxşı iş var: heç bir qoruq-qadağa yox, keyfiyyət soruşmayacaqlar, işə nə vaxt gəlib gedəcəksən,  kiminsə gərəyinə olmayacaq. İşə qəbul olunmaq üçün imtahan verməyəcəksən, diaqnostikadan, sertifikasiyadan keçməcəyəksən. Necə ki, Səlim Müslümovun  məhkəməsində bir  vətəndaş demişdi ki, mənə ağ kağıza qol çəkdirib, dedilər ki, adına firma açacağıq(daha sonra da əlavə 2 firma açıblar), sənə də ayda 500 manat verəcəyik.

Yəqin, bir firma iş görənlər üçün, digər 2 firma  isə “ölü canlar”  üçün imiş.

Prezidentin, IDEA  təşkilatının  tapşıqrığı ilə   görüləcək işləri  bu şəkildə yerinə yetirən  təşkilatlar  tenderlərdə   necə  qalib gəlirlər?Tender qalibi   beləmi  olur, belə  təşkilata  bu  qədər ciddi işi kim həvalə edir?

Blokların girişinə  plitə döşədilər ki, elə bil küçədən birbaşa  gətirmişdilər ki,   plitə döşə,  səki  qoy. 

AzPark da   trenajor avadanlıqları üçün meydancalara   sintetik  plitələri   eynən bu şəkildə  yapışdırdılar.  Çox güman ki,  gələn il onların biri də  yerdə qalmayacaq.

    Parkın inşası zamanı fəhlələrin  başdansovdu işlədiklərini  sakinlər də  görürdülər, irad bildirəndə isə  deyirdilər ki, bu işin qiyməti, məsələn, bu qədərə  görə 10 manat müəyyən edilib, amma bizə verirlər 4 manatdan. Deməli, “ölü canlar”dan ibarət  briqadalar   bu cür 6 manatları realizə etmək üçünmüş.  Əgər məmurlar dövlətin ayırdığı vəsaitin bir hissəsini  (otkat və ya “şapka”  yolu ilə) ələ keçirirsə, fəhlə, briqadir də  bunu bilirsə, onlar  özləri də bu “dartadart”ın  bir vəsiləsinə çevrilməyəcəkmi?   Belədə mühəndis-texniki heyət də, ixtisaslı-ixtisassız fəhlələr də

keyfiyyətli iş görməyəcəklər, “basməmmədi”  işləyib, digər obyektə can atacaqlar.

 Yeni parkın  parkın nə problemi, amma  var da

    Küçələri, səkiləri  tez-bazar  asfaltladılar, 4-5 ay  keçməmiş asfalt örtüyü  8-10 yerdən dağılmağa başladı.  Bu işi görənlər qonşu   məhəllədə işləyəndə  məhəllə sakinləri  iş icraçısına, sahə rəisinə dağılmış yerlər haqqında  iradlarını  bildirdilər. Təmirçilər  işlərini bitirəndən sonra   gəlib  həmin dağılmış yerləri  yamayıb getdilər.

49 nömrəli 12 bloklu binanın   məhəllədaxili yolunda təmir işləri aparılarkan tramplin qoyulmadı.  Fərdi avtomobillər, xidmət və firma avtomobilləri  o qədərdir ki,  sanki, bura   məhəllə yolu deyil, əsasl yoldur.  Digər binalara gedən şəxsi minik avtomobilləri də   buradan keçib   gedirlər. Təbii ki,  blokun ağzını əsas yola şevirmək olmaz. Belə maşın axını sakinlərə mane olmaqla  bərabər  park əhatəsində havanı çirkləndirir,  nəinki uşaqların, uşaq arabası olan anaların, eləcə də əsa ilə gəzən ahılların,  lap sağlam insanların   hərəkətini məhdudlaşdırmaqla bərabər, həyatlarını da təhlükəyə məruz qoyur.

 Həmçinin  bizim küçə ilə paralel  General Mehmandarov küçəsində   3 bağça və 2 məktəb var. Küçə asfaltlanandan sonra  hərəkətin  intensivliyi daha da artıb, uşaqların və onları müşayiət edənlərin  gediş-gəlişi üçün ciddi təhlükələr yaranmışdır. Küçəboyu  bəzi   xəbərdaredici, qadağanedici nişanlar , tramplinlər  qoyulmadı. Əgər  bu yolda hərəkəti məhdudlaşdırcı  nişan və baryerlər qoyulmazsa, iraq-iraq, bədbəxt hadisələr  gözləniləndir.

Amma  kimə müraciət etsək,  yolu  bağlamaq olmaz deyirlər. Halbuki,  yerli icra   orqanları bunları nəzərə alaraq,  öz mülahizələri əsasında yolların bəzi hissələrində hərəkəti məhdudlaşdıra, hətta tamamilə qadağan   da edə bilərlər. Qanun buna icazə verir.

 Bizim 12 bloklu binanın qarşısındakı  parallel küçəyə (S.Mehmandarov)  çıxmaq üçün 4  yerdən çıxış var. Gərək evdən nəzarətsiz uşaq buraxmayasan.

Bütün  bunlar   mütləq  nizamlanmalıdır.  Bir neçə dəfə  qəza hadisəsi də baş verib, xoşbəxtlikdən  daha bədbəxt  nəticələrə

səbəb olmayıb.

      Məhəllə parkı inşasına   başlanılanda ilk iş   49 nömrəli 12 bloklu binanın  qarşısında   işıq dirəkləri üçün   çala qazmaq oldu, özül hazırladılar, kabel çəkdilər.  Amma   bu  dirək yerləri  necə var, indiyə  qədər  qalmaqdadır,  parkın daxilində isə başqa  dirəklər uçaltdılar.

12 blokun  hər birinin qarşısında   ucları  0, 5 -1 metr  çöldə qalmış kabeli olan özülləri isə  gözdağı  kimi  qoyub getdilər. Hər müraciət  edəndə,  söz verdilər edəcəyik,  üstündən il keçir, nə dirək basdırırlar, nə də  sakinlərin əlinə-ayağına ilişən  dirək özüllərini səkidən yığışdırdılar.

Parkın daxilində işığa o qədər də  ehtiyac yox idi.  Parkın ağaclarını və yolunu ayırd etməyə Mehmandarov küçəsindəki  yol işıqları və   49 nömrəli binanın qarşısında qoyacaqları dirəklərdəki  işıq kifayət edərdi. Bir də ki  bura ayrıca götürülmüş ərazidə yaradılmış  ümumi istifadə  üçün nəzərdə tutulmuş şəhər park deyil ki,  mütləq çıraqban olmalıdır, insanlar  asudə vaxtlarında  gecə səhərəcən  parkda əylənə bilərlər, ətrafda kiməsə mane olmayacaqlar.

 Şıxlinski   küçəsi 49 ünvanında quraşdırılmış  park  məhdud istifadə üçün hesablanmış  məhəllədaxili parkdır.  Məhəllə  sakinlərinin asudə vaxtlarını səmərəli keçirə biləcəkləri yerdir.

 Amma buranı da  bütün ətrafa şəhər parkı kimi   təqdim edib,  məhəllənin sakinlərinə rahatlıq   bəxş etmək əvəzinə   əsəbilik yaradıblar: ətraf binalardan  axışıb  gəlmiş şəxslər  gecədən ta keçmişə qədər gəzişir, velosiped  sürür, it   gəzdirir  və sair. Həm səs-küy yaranır, həm də  yenicə yaşıllaşdırılmış əraziyə, ağac və kollara, eləcə də oturacaq və trenajor avadasnlıqlarına avadanlıqlara dağıdıcı  münasibət sərgiləyirlər.

Sanki,   əvvəlindən bu parkın  layihəsi yox imiş.  Çünki  görülmüş işlər sistemsiz, təxminlərlə aparılırdı. Bəzək bitkilərini və ağacları çox zövqsüz sıraladılar.

   Bakı küləkli şəhərdir. Ona görə də ağac  torpaqda özünə  yer edənə  qədər,  mütləq yanlarında  dayaq basdırılmalıdır. Amma   basdırılmadı. Bu  gün Bakıda   gördüyümüz əyri-üyrü şam ağacları da bir vaxt , yəqin ki,  bu şəkildə basdırılıb.

Qonşu məhəllədə  abadlıq işləri  aparılarkən binaların  çölü,  bloklar emulsiya ilə rəngləndi, blokların qarşısında işıq dirəkləri, kameralar  quraşdırıldı. Əsas yoldan  məhəllədaxili yollar da daxil olmaqla   binaların qarşısına tramplin qoyuldu.  Yaşıllıqlar olan ərazi   dəmir  reşotkalarla hasarlandı,  açıq şahmat meydançası,  5 söhbətgah quraşdırıldı:  bizdə isə bunların  heç biri   edilmədi.  Maraqlananda dedilər ki,  onları ayrı  inşaatçılar edib,  sizin məhəlləni  ayrı? Bu, nə deməkdir, dövlətin, onun  rəhbərinin    bütün ərazilərə, bütün insanlara   humanizmi, qayğısı   eynidir. Bəs yerlərdə onu insanlara nə üçün  fərqli şəkildə çatdırırlar?

   Məhəllə parkları inşa etmək   üçün  gərək elə ərazilər seçilə  ki, onları qurmağı zəruri edən hədəflərə və standartlara çatmaq üçün kifayət qədər əraziləri olsun. Kiçik məkanlarda çoxlu fəaliyyət sahələri yerləşdirəndə  sıxlıq  yaranır.  Bu gün  Şıxlinski 49 ünvanda qurulmuş  məhəllə parkında da sıxlıq o həddə olur ki,  adam az qalır basın götürüb   uzaqlaşsın həyətdən, hətta evdədirsə, evdən çıxıb səs-küy   kəsiləncəyə qədər başqa yerə getsin.   

Məhəllədaxili  parklar  da  təhsil, səhiyyə, mədəni-məişət, sənaye müəssisələrinin və digər obyektlərin ərazisində olan yaşıllıqlar kimi məhdud istifadəli yaşıllıqlar hesab olunur. Digər ərazilərin insanları da axışıb buraya gələcəksə,  artıq bura  məhəllədaxili məhdud istifadəli park deyil, ümumi istifadə parkları kimi yüklənəcəkdir, yüklənib də.  Ona  görə də  bizim  binanın sakinləri parkın imkanlarından “ədalətli” istifadə edə bilmirlər, belə  təşkilatsızlıq və nəzarətsizlikdə   bu mümkün də deyil…..

   Nə üçün digər  məhəllələrdə  ümumi istifadə yerlərinin  korporativ maraqlara  ayrılmasının  yaratdığı  ehtiyacları  qonşu məhəllələrin istifadə yerlərinə  şərik etməklə    yola vermək istəyirlər?

    General Şıxlinski küçəsi 49 və 53  nömrəli binaların arasında  böyük meydança var idi. Uşaqlar futbol oynayırdılar. Buranı hasara alıb 3 ədəd  16 mərtəbəli bina tikdilər. Bina  tikilərkən deyirdilər ki, Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi üçün  yaşayış binası tikirlər. Hazır olandan sonra məlum oldu ki, heç də belə deyil.   Bu  ərazi  1ədəd 16 mərtəbəli yaşayış binasına kifayət edərdi,  qalan sahədə isə  həmin binada yaşayacaq sakinlərin sosial-məişət qayğıları öz həllini  tapmalı idi. Amma   həmin yerdə daha iki  16 mərtəbəli  bina ucaldıblar. Arxayın olublar  ki, yeni sakinlər 30-40 metrlik  məsafədə yerləşən həyətdən, oranın avadanlıqlarından   istifadə edərlər.

         47 və 51 nömrəli binanın qarşısında  ümumi istifadə yeri şəxsi dayanacaq kimi istifadə edilir,  park  inşa edilərkən  bura heç toxunulmadı  da: köhnə görkəmi necə idi, eləcə də  saxlanıldı. Uzun illər bu maşın  dayanacağı   üstündə narazılıqlar oldu, dəfələrlə  televiziya  çəkilişləri oldu,  amma məsələ həllini tapmadı. Eləcə də 241 nömrəli bağça ilə idman-sağlamlıq mərkəzinin arasında kifayət qədər  ərazi  var. 15 ildən çoxdur istifadəsiz saxlanılmaqdadır.

    Bu da cənab Prezidentin  tapşırığıdır ki, uzun müddət istifadəsiz  saxlanılmış belə yerlər daha  vacib sahələrin istifadəsinə  verilsin. Halbuki,   parkdakı avadanlıqların bir qismini həmin   yerlərə   paylamaqla indiki sıxlığı    minimuma  endirmək olardı.

  Amma olmur.  Kimsə  bilmir ki, üzərində  gəzdiyi topaq dövlətin mülkiyyətində olan torpaqdır, bələdiyyə torpağıdır, yaxud xüsusi mülkiyyətdəki torpaqdır. Hansı torpaqlar ümumi istifadə üçün  ayrılmış torpaqdır,hansı torpaqlar satıla bilməz, icarəyə verilə bilməz.

   Televiziya, mətbuat  belə maarifləndirmə aparmaqdansa,  gücü verib şou mövzularına.  Bunun mətləbə dəxli varmı , bəli, var. Baxın,  bu məhəllədən  kənarda yerləşən binaların sakinləri də, uşaqlar da, böyüklər də bura  axışıb gəlirlər. Çox vaxt elə olur ki,  məhəllə ərazisinə aid edilən 3 binanın sakinləri   parkın imkanlarından yararlana bilmir. 

  Bəzən  sıxlıq səbəbindən avadanlıqlar üstündə  münaqişələr də yaranır.

Hansı ki, digər  yerlərdən axışıb bura gəlirlər, onlar öz həyərlərində oturmağa, yağışdan, gündən daldalanmağa yer tapmayıb,  az sayda  insanlar üçün nəzərdə  tutulmuş  bu məhəlləyə axışırlar. Onların da  öz həyətlərində bu cür avadanlıqlardan istifadə etmək haqqı var.  Əgər onların da mənafeləri nəzərə alınmış olardısa, bu narazılıqlar da yaranmayacaqdı. 

Madam ki, parkda sıxlıqdır, onda  zəhmət  çəkin, ictimai təhlükəsizliyi gücləndirin.  Nəzarəti artırın.

Arftıq  bu park   istirahət   və mədəniyyət parkı deyil, mədəniyyətsizlərin, nadinclərin  parkıdır.  Ətrafda hansı binalarda   nə qədər ipə-sapa yatmayanlar  bura cəm olurlar.

Aralarında siqaret, qəlyan   çəkənlər var, sərgilədikləri  bəzi digər  hərəkətlər  də var ki, neqativ təzahürlərdir, bunların  digər azyaşlılara mənfi təsirləri  vardır.

Parkda şəhid abidəsinin önündən velosipedlə, keçirlər, it gəzdirirlər. Abidənin dirəyinə it bağlayırlar,  it abidənin  düz qarşısında  peyinləyir, irad tutursan, səni günahkar  çıxarırlar.  Halbuki,  şəhid abidəsi önünə gələnlər, buradan keçənlər ayaqlarını yerə ehmalca basmalıdırlar. Amma  burada nələr baş verir.

         5- 12 yaşlı uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş mini-futbol meydançası saat  gecə 11-ə kimi  açıq qalır, insanların istirahət vaxtı səs-küy yaradırlar.  Meydança 5-12 yaşlılar üçün nəzərdə tutulsa  da, onlar nadir hallarda bu meydançada sevinə bilirlər. Nisbətən  böyük yaşlı uşaqların   topa  endirdikləri zərbələr   həm uşaqlara   xətər toxundura  bilər, həm də  qoruyucu tor qəfəslərə dəyib  yaratdıqları    cingiltili səslə ətrafdakıları diksindirir.

Mini-futbol  meydançasının  fəaliyyət rejimi olmalıdır.   Meydança  səhər açılandan gecə saat 10-11-ə kimi   açıq olmamalıdır ki?   Digər insanların  rahatlığı, dincliyi də  nəzərə alınmalıdır axı. Kənar ərazilərdən  gələnlər elə bilirlər ki,  “Ukrayna” dairəsindəki, “Nərimanov” metrosundakı parka, yaxud   Sahil parkına  gəliblər. Belə deyil axı. Bu ərazi məhdud istifadə üçün nəzərdə tutulmuş , konkret olaraq 47, 49 və 51 nömrəli binaların sakinləri üçün nəzərdə tutulmuş məhəllədaxili istirahət məkanıdır. Gəlmisinuz, xoş gəlmisiniz. Vətənimizin hər bir guşəsi haralı olmağımızdan asılı olmayaraq  hər birimiz  üçün  eyni   Vətən torpağıdır.  Sən “Sahil” parkında da, Rixard  Zorge adına  parkda da   cəmiyyəti narahat edən davranış sərgiləməməlisən, qadağan olunmuş fəaliyyətlərə yol verməməlisən,  nəinki məhdud istifadə üçün nəzərdə tutulmuş yerlərdə.

Ev heyvanlarının gəzintisi  ancaq mövcud  qaydalar daxilində, ayrıca müəyyən edilmiş  ərazilərdə olmalıdır. Eləcə də  velosiped sürmək üçün ancaq  bu məqsədlə  ayrılmış yollardan istifadə etməlisən.

Məktəbyaşlı uşaqların, təbii ki,  sürücülük  vəsiqələri də  yoxdur, avtomobillə, motopedlə   parkın ətrafında   dövrə vururlar. Artıq səs-küy, ən ciddisi isə   insanlar üçün təhlükə yaradırlar. Halbuki, bunlar parkda qadağan olunmalı fəaliyyət növləridir. 

      Uyğun yerlərdə yaşıllıqların qorunması və qadağalarla   bağlı bildirişlər yerləşdirlməlidir. Kameralar quraşdırlmalıdır.

  Çox təəssüfedici haldlr ki, əsasən, yeniyetmə və gənclər ictimai mühitdə davranış normalarını gözləmir, ətrafda  yaşlı insanların, ağbirçək qadınların  olmasına əhəmiyyət vermirlər.

Bu uşaqlar ətrafdakı  məktəblərdə oxuyurlar. Dərsə girməyənlər, repetitor yanına gedənlər, idman dərslərindən yayınmış   uşaqlar bu parka    toplaşırlar , özü  də necə. Elə bil ətrafda  bunlardan başqa kimsə yoxdur.

Məktəb rəhbərliyinə  dəfələrlə müraciət olunub, 2 dəfə də Bakı Şəhəri üzrə BaşTəhsil İdarəsinə. Qəribədir, tədbir  görmək əvəzinə, birləşib ictmai rəyi  zərərsizləşdirmək yolunu tuturlar. 

      Heç kimə söz demək olmur. Kimə belə etmək olmaz,  bu hərəkətləri etməyin, bu olmaz və sair iradlar kimi  iradlarını bildirirsən, kobud  cavab verirlər,   “get  hara istəyirsən, şikayət  et”,  “polisdəkilər hamısı  özümüzünkülərdir” deyirlər.

Bunlar   nəzarətsizlikdən baş verir.  Necə yəni, sən qaydanı poz, irad tutanda da de ki, əcəb edirəm, get kimə istəyirsən  de. Sən  bilirsən ki,  mən bunu  ictimai asyişimizin qarantı olan polisə  bildirəcəyəm. Onda  belə çıxır ki,  belələrini kimsə, nəyə görəsə himayə edir.

Mətbuat və televiziya   şou xəbərlərinə ayırdığı yeri və zamanı   belə məsələlərə ayırmalı, maarifləndirilmə işini təsirli  etməlidir. İctimai qınaq instutsional  hala gətirilməlidir.

Daha  digər  problemlər də var ki, bunlar parkda davranış pozuntuları ilə bağlı məsələlərdir. Bunlar  haqqında növbəti yazımızda.  

Davamı var…