“ Ana və Uşaq"

2021-ci il  “Miss və Mister Azerbaijan” Milli Gözəllik Müsabiqəsinin Baş koordinatoru və xoreoqrafı Ayla Mais koordinatoru olduğu  Gözəllik müsabiqəsi haqqında  müsahibə verərkən bildirmişdi ki,  bu cür yarışmalarda  gözəllik standartları üçün əsasən, yaş həddi,boy, bədən proporsiyaları və sair cəhətlər əsas götürülür. Həmçinin iştirakçıların subay olması, uşağa sahib olmaması da şərtdir.Elə mövcudluğundan Gözəllik müsabiqələri ənənəvi olaraq qadınların fiziki xüsusiyyətlərini  hədəflədiyi  bir seçim olub. Biz isə belə müsabiqələrin, sadəcə, cəmiyyətə nə faydası var və yaxud  nə faydası ola bilər sualına cavab axtarırıq. Amma tapa bilmirik. Bu missislər və misterlər belə müsabiqələrin mahiyyətini  tamam fərqli şəkildə, həm də özlərinin  durumuna görə mənalandırırlar.

Halbuki,  zaman-zaman gözəllik müsabiqələrinin qiymətləndirmə meyarlarına çox vacib  şəxsi  mənəvi xüsusiyyətlər:  qızın/qadının zəkası, bacarıq və  qabiliyyətləri, etket qaydalarına  bələdlikləri də daxil edilmişdir.

Türkiyədə ilk  gözəllik müsabiqələrində  bu cürə dəyərləndirilmələr olmuşdur. İndoneziyada qızlar səhnəyə hicabda çıxır, onların  həm də dini məlumatlılıqları yoxlanır, iştirakçılar “Qurani-Kərim”dən parçalar söyləyirlər.   Münsiflər heyətinə uşaqlar da daxil edilir. Göründüyü kimi,  müsabiqə  gözəllik müsabiqəsi olsa da, müsəlman qadınının zərifliyi  və  mərhəmətli qəlbə sahib olmaq keyfiyyətləri  onu  Tac-ın layiqli sahibi edir.

  Fəqət, bizim kütləvi informasiya vasitələrindən  gözəllik  yarışmaları  belə vacib kriteriyaları arxa plana keçirir.

2021-ci il  “Miss və Mister Azerbaijan” Milli Gözəllik Müsabiqəsinin Baş koordinatorunun müsabiqə haqqında  fikrlərini bir qədər öncə  bəhs etmişdik. Həmin müdahibədən  bir seçmə:

“Modellik yarışmalarında şərtlərindən biri xanımların “bikini” çıxışı olmalıdır”. Bu varsa, demək, onda bədənin beldən aşağı hissəsi üçün olan  digər alt geyimlə  də çıxışı olur. İndi bu qadının vizual kolarını zorla  podiuma  çıxartmasalar olmurmu?

 Və yaxud bizim Missislərdən birinin  belə bir sitatını  manşetə çıxartmışdılar  ki, “Miss Azərbaycan-2019”: Ağlı olmasa da, pullu kişini seçərəm”.

İndoneziyadakı  müslimə qadının zərifliyi  və  mərhəmətli qəlbə sahib olmaq keyfiyyətləri olmazdısa,  həmin  müsabiqələr də , sadəcə,  fiziki keyfiyyətlər  nümayişi olacaqdı.

Dünyada insanın həyatını məzmunlu edən hər şey gözəldir.Təki insan  gözəl görmək  istəsin, gözəllik  təşnəsi olsun. 

 İnsanların gözü  gözəl görmək üçündür. Gözəllik sorağında olan  hər kəs  gözəl  görünmək istəyir.Balaca qıcığaz  böyük bacısına  baxıb güzgü qarşısında  özünə sığal, bəzək-düzək verir. Qu quşları sevgilisindən bir an ayrılmır, hətta, onlar üçün rəqs edirlər. Yağış yağanda damçıların  yarpaqlardan sırğa kimi sallanması  bir gözəllik, göyqurşağı  bir ayrı  gözəllik. Əgər bir fikirdə, əməldə gözəlliyi özündə ehya edən cüzi bir nişanə varsa,  bu da gözəllik sorğında olmaq deməkdir. Lap adamın Akif İslamzadənın  məşhur gözəl mahnısını pıçıldamağı gəlir:

Hər şey gözəldir həyatda,

sən bu gözəlliyi anlaya, duya bilsən…

Hər şey gözəldir həyatda,

özün bir zərrə gözəllik yarada bilsən,

yarada bilsən.

Fəqət, bu gözəllik  baxışları ilə gözəllik yarışmasında iştirak edən, eləcə  də onu düzənləyənlərin gözəllik  qavramı  bir deyil. Gözəllik müsabiqəsinndə podiumda gözəlliklərini deyil, zahiri görüntülərini sərgiləyən qadın az qala, özünü kommersiyalaşdırıb, podiumu da  istehlak cəmiyyətinin  vitrini hiss edir bəlkə. Elə onları vitrində seyr edənlərin özləri  də  vitrinlərə  bəsirət gözləri ilə baxmazlar.  Ola bilsin ki, podiuma çıxmış qızlar  bu fikrin fərqində ola bilməsin. Gözəllər heç vaxt xüsusi hazırlanmış mərasimlərlə, xüsusi vizajistlərlə, modelyer və yaxud dizaynerlərlə tanınmazlar da. Onlar özləri də istəməzlər.   Axı onun gözəlliyi  dəyərləndirmək baxımından bir nəfərə məxsusdur və o da mütləq  gəlib çıxacaq. İlyas Tapdıq demiş: “Bənövşə xatirinə kol dibindən iz düzmüş”.

     Gözəl olmaq üçün gözəl doğulmaqq,  gözəl  yaşamaq lazımdır.

Deyirsən olmur, demirsən də bu işbazlar getdikcə şitələnirlər.

 Mən   əvvəlki Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasında işləmişəm. Test tapşırıqlarının  necə  hazırlanmasının   şahidi olmuşam,  müəyyən qədər də olsa, iştirak etmişəm.  Çox  ciddi  prosesdir bu. Hər bir test tapşırığının üstündə nə qədər  iş gedir: görək  tərtib edilmiş test tapşırıqları şagirdlərin bilik və qabiliyyətlərini ölçməyə, qiymətləndirməyə yararlıdırmı, etibarlıdırmı, obyektivdirmi, ədalətlidirmi və sair. Test tapşırıqlarının  bütün bu və digər meyarlara  yararlılığı yəqin ediləndən sonra imtahanlarda istifadəsinə  icazə verilirdi.

 İndi  bu gözəllik  yarışmasını da nə üçün keçirilir, doğrudanmı o, bir qızın fiziki göstəriciləri  Azərbaycan qızının gözəllik dəyərini ehtiva edı bilər? Nə üçün

ağıl müsabiqəsi keçirilmir, evdarlıq, analıq müsabiqələri keçirilmir?  Ailə dəyərləri unudulur get-gedə. Ailə üzvləri arasında səmimiyyət,  varislik, məsuliyyət, cavabdehlik  özümüzün əlləri ilə yox edilir. Ümumiyyətlə,  belə müsabiqələri keçirənlərin  seçmə  kriteriyaları etalon ola bilməz. Müsabiqəni hansısa  bir qurum, cəmiyyət təşkil edir, zəhmət  çəksin   qalibini də öz qurumunun, cəmiyyətinin adından   təqdim etsin, daha “Azərbaycan gözəli”, “Dünya gözəli” və sair yox.Nə əməl əhəmiyyətli deyil, nə niyyət. Bəlkə başqa  xalqların əxlaqında,  etik görüşlərində  qızların  podiumlarda   nümayiş etdirilməsi  heç bir  əndişə yaratmır. Amma  bizim xalq  üçün  əxlaq bir sərhəddir və onun da dirəyi  Qadındır.

 Orta əsrlərə aid bayatılarımızda  bu sərhəd üçün   ölməyi də,  öldürməyi də qəbul edən Azərbaycan kişisinin

and-amanına,  tapşırması unudulmamaalıdır:

 Aşiq, biriynən gərək,

Sədəf dürüynən gərək.

Dünyada gözəl çoxdur,

İlqar biriynən gərək.

Əzizinəm  yad əli,

Ya divanə, ya dəli,

Məhşərim o gün qopar,

Yara dəysə yad əli.

Gözüm, göz görə səni,

Kabab, köz görə səni.

İstəməm öz gözümnən,

Ayrı göz görə səni.

Əzizim,  baxtı yarım,

Baxtımın taxtı yarım.

 Üzündə göz izi var,

Sənə kim baxdı, yarım?!

 Mən Aşığam,  ya dəli,

Ya divanə, ya dəli.

Bağrım od tutub yanar,

 Sənə dəysə, yad əli.

 İndi  bu  nənələrin kötükcəsini, unnicələrini podiumlara kim çıxarır? Məqsəd nədir? Axı bunu dövlət keçirmir. Kim  keçirir ancaq öz təşkilatının adından keçirə, öz auditoriyasının gözəli  elan edə bilər? Yoxsa hansısa bir missioner təşkilat  gözəllik müsabiqəsi keçirib,  subyektiv mülahizələri ilə  müsabiqədə iştirak edilməyə belə, buraxılmamalı iştirakçıları    “Miss Azərbaycan”, “Vitse-Miss Bakı”,  “Dünya Gözəli”   adlandırıb qalib edəcəklərsə,  dəyişin gözəllik kateqoriyalarını, ölçü vahidlərini və vasitələrini. Bunlar  XXI əsrin  buludları altında  etibarlılıqlarını artıq itiriblər.  Qədim inklərin 3 vacib and-amanından biri  də bu olub ki,  “İlahi,  mənə müdriklik göndər ki, 1-cini ikincidən  fərqləndirə bilim.”   Biz, əsla, o fikirdə deyilik ki,  bütün gözəllik müsabiqələrinin qalibləri ifritədir, kimdir…

Yox, sadəcə, fikrimizi bildirirk ki,  bu cür müsabiqələr  seçim üçün əsl meyarı aşkar  edə bilməz.  Elə gözəl oğlanlar var ki,  bir qədər  ünsiyyətdə olandan sonra məlum olur ki, qalstuklu odun parçası imiş. Elə gözəl qızlar var ki, saçını biqudiləyib,  ətirləyib,  bahalı  geyinib  gözlərdə qısa dövr üçün illüziya  yarada bilir.   Amma kimsə  elçi gedib evinə gəlin gətirsə, bir il çəkməz ki,  boşanacaq. Daha  bunların  harası  gözəl oldu? Amma zahirən  o qədər də gözəl olmayan qız və yaxud oğlan ola bilər ki, başına and içərsən.

Bəzən müsabiqələrdə  seçim edənlər, heç  1-ci-ni ikincidən fərqləndirməyi bilmirlər. Gözəllər qalır Fatma xanım kimi təndirdə, gözəl olmayanı çəkirlər yuxarı başa. Külli- Qarabağın”, eləcə də  yer kürəsinin, yəni,  cəmi 1 gözəli  var?  Bunu  necə təyin edirlər, kriteriyaları nədir, hörmətli Millət vəkili Aqil Abbas haqlı demiş  ki, “Bilmirəm bu Azərbaycan gözəlini harasına baxıb seçirlər”.

Qərbdə necədir özləri bilər,   Azərbaycana   belə  gözəl lazımdırmı? “

Hansısa bir işbaz təşkilat yarış təşkil edib, öz subyektiv ölçmə vasitələri ilə  kimisə  “Azərbaycan gözəli” elan edəcəksə, bu, özgə dənizlərdə başqa ölkənin bayrağı ilə  hərəkət  edən gəmi ilə eyni  əməl davamçılarıdır.

Hansısa bir işbaz təşkilat yarış təşkil edib, öz subyektiv ölçmə vasitələri ilə  kimisə  “Azərbaycan gözəli” elan edəcəksə, bu,    özgə dənizlərdə başqa ölkənin  bayrağı ilə  hərəkət  edən gəmi ilə eyni  əməl davamçılarıdır.