“ Ana və Uşaq"

 Övladlarınız arasında fərq qoymayın, əgər qoymaq lazım gəlsəydi, mən qızlarıma üstünlük verərdim . 

                         Məhəmməd Peyğımbər (s.a.v)                   

  Son dövrlər yeni doğulmuş körpələr arasında oğlan uşaqlarının  sayca  artması,  qız uşaqlarının  isə azalması, tək bir ölkə üçün deyil,  bütün dünya üçün  arzu olunmayan  demoqrafik  bir anomaliyadır.

 BMT-nin oğlan uşaqlarına üstünlük verilməsi və bu səbəbdən  qız uşaqlarının sayca azalması hallarını araşdıran  xüsusi  Proqram  layhələri var. Belə Qlobal Proqram layihələrindən  birinin   araşdırmaları nəticəsində məlum olmuşdur ki, 2019-cu ilə qədər dünyada 130 milyon qız uşağı məhv edilib:  düşünülmüş şəkildə, məqsədli şəkildə. 

Bu gün dünya əhalisinin üçdə birini təşkil edən Çin Hindistan,  xüsusilə  Şərq ölkələrində qadınların sayının   hissediləcək qədər azalmasına baxmayaraq, kişilərin sayının  getdikcə artması    təkcə həmin ölkələr üçün deyil,  bütövlükdə dünyamız üçün  narahatlıq  doğurmaya bilməz.  Özü də  son dövrlər  dünya ölkələri arasında  inteqrasiyanın indiki formatında.

Çindəki  “Tək uşaq” siyasəti , Hindistanda və bir çox  Şərq ölkələrindəki patriarxal cəmiyyət normaları ucbatından illərdir mövcud olan vəziyyət, təəssüf ki, yeni əsrin başlanğıcından  Qafqaz ölkələrinə də sirayət etdi. Artıq bu ölkələrdə də təbiətin bioloji nizamına insan amili əl gəzdirməyə başlamışdır.

BMT-nin Əhali Fondunun proqnozuna görə, əgər doğulan uşaqların cins nisbəti   hər 100 qıza 116 oğlan olarsa, 2050-ci ilə qədər  cəmiyyət ciddi problemlərlə üz-üzə  qalmalı  olacaq.

 Statistik məlumatlara əsasən,  bu rəqəm dünyanın ən çox əhali sıxlığına malik ölkəsi olan Çində  artıq 118 nəfərdir. Çin və Hindistan kimi ölkələr artıq  bu problemin ilk zərbələrini almaqdadır.

 Bu ölkələrdə nikah yaşına çatmış kişilərlə nikaha girə biləcək  qadınların sayı ilbəil azalır.  Nəticədə,  kişilər  azyaşlı qızlarla nikah bağlayırlar.  Gəlini xaricdən gətirirlər. İş o yerə çatıb ki, Hindistanın  bəzi əyalətində eyni vaxtda 2-3 kişi ilə evlənməyə  məcbur olmuş  qadınlara rast gəlinir.  Belə meyillər  insan alverindən tutmuş qadın və qızların zorlanmasına qədər daha  geniş spektrli cinayət əməllərinə  rəvac verir.  Cəmiyyətdə rast gəlinən neqativ təzahürlərin əksəriyyət  bilavasitə və yaxud bilvasitə  qadınlarla bağlı oğluduğundan  onlara qarşı olan etimadsızlıq günbəgün dərinləşir. Ziddiyyətli bir mənzərə yaranmışdır: kişilər həyatlarını  hansısa  bir qadınla  davam etdirməlidirlər, amma  bu qadının  həmcinslərinin dünyaya gətirdiyi qız övladlarına  hər  yerdə “yox” deyirlər.

Məhz  belə yanaşmalar həyatımıza   “cinsi seçim”  və selektiv abortlar praktikası gətirmişdir . “Oğlan,  ya qız” dilemması qarşısında qalmış ailə isə seçimdə daha çox  birinciyə üstünlük verməkdədir:  doğulacaq körpə qızdırsa, hamiləlik selektiv abortla arzuolunmayan  hamiləliyə  çevrilmişdir. Nə qədər dəhşətli olsa da, hətta  bəzi ölkələrdə doğulmuş qız uşaqları  baxımsızlıq, peyvənd edilməməsi, normal qidalanmaması kimi səbəblərdən də həyatlarını  itirmişlər.

 Azərbaycanda da yeni doğulan körpələr arasında cins seçimində  süni müdaxilələr mövcuddur

Əvvələn,  onu  qeyd edək ki, yeni doğulan körpələr arasında   cins  nisbətinin pozulmasının   bir problem kimi yaranması və mövcudluğu bizim ölkə ilə bağlı deyil. Bu utanc yanaşma   dünyanın  problemidir. Amma , təəssüf ki, bu gün    Azərbaycana da  sirayət etməkdədir.

Yaşlı nəslin nümayəndələri  yaxşı xatırlayarlar: 50-60 il bundan əvvəl Azərbaycanda doğulan uşaqlar arasında oğlan uşaqları qızlara nisbətən üstünlük təşkil edirdi. Ta  keçən əsin 90-cı illərinə qədər. Hətta o vaxt deyərdilər ki : “ Hər  oğlana 7 qız düşür. ” 

Amma  keçən  əsrin 90-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq dölün cinsini müəyyən etmək  üsulu  meydana çıxandan və ən ucqar əyalətlərdə onun istifadəsi mümkün olandan sonra   balans oğlanların xeyrinə ciddi şəkildə dəyişilməyə başlamışdır. Hətta,  son illərdə bu göstərici oğlan uşaqlarının xeyirinə 100-ün 116 –ya nisbətinə qədər yüksəlmişdir.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2020-ci il üçün məlumatına əsasən, ümumilikdə 126 571 uşaq doğulub. Onlardan 67 407 nəfəri oğlan, 59 164 nəfəri isə qızdır. Bu isə o deməkdir ki,  qız uşaqlarına nisbətən  5243  oğlan uşağı  çox doğulub.

 Başqa  müqayisə: 2021-2022-ci tədris ilində respublikanın ümumtəhsil məktəblərinin IX siniflərini 133 422 nəfər, XI siniflərini 91 188 nəfər şagird bitirmişdir. IX sinfi bitirənlərdən 61 400 nəfəri qız, 72 022 nəfəri oğlan, XI sinfi bitirənlərdən 42 005 nəfəri qız, 49 183 nəfəri oğlandır”.

Fərqi gördünüzmü?

Bioloji normaya əsasən, hər doğulan 100 qız uşağına nisbətdə 105 oğlan uşağı doğulmalıdır. Bu rəqəm  tibbi göstərici üçün ölçüdür.  Əgər bu ölçüdən artıqdırsa,  deməli,   yeni doğulan körpələr arasında cins nisbətinə  süni müdaxilə baş verməkdədir.  Deməli, bütün hallarda Azərbaycanda bu hal var.

“Azərbaycanda diri doğulanların cins strukturunda 1990-cı illərin əvvəllərindən oğlan uşaqlarının artımı müşahidə olunur: “Hazırda hər 100 qız uşağına 114 -116 oğlan uşağı düşür. Cins nisbətinin pozulmasına görə Azərbaycan dünyada ikinci yerdə qərarlaşıb” (https://www.musavat.com/news/azerbaycanda-dogulan-her-100-qiza-114-oglan-usagi-dusur_766554.html) .

Yanlış ailə planlaşması və  çıxış yolu kimi üz tutulan  abortların  gənc  analar  və  cəmiyyət  üçün  təhlükəsi

Bəli, bu gün dünya ölkələrində cinsi seçmək, hətta planlaşdırmaq üsulları mövcuddur və həmin  ölkələrdə bu üsullardan artıq istifadə edirlər. Azərbaycanda da belə hallar mövcuddur: analar ultrasəs müayinəsinə gedərək gələcək övladının qız olmasını yəqin edincə, selektiv yolla ondan imtina edirlər. Bəs görəsən abort etdirənlər bunun tibbi baxımdan nə demək olduğunu bilirlərmi?

Şüa müayinəsi   doğulacaq uşağın oğlan olacağını təsdiqləsə də, yenə,  körpə üçün də, ananın özü üçün də zərərlidir.

Ali dərəcəli cərrah,  mama-ginekoloq Ramilə Abbaszadə  bu zərərləri belə ifadə etmişdir:

“Abort reproduktiv funksiyalara birmənalı şəkildə mənfi təsir göstərir. Abort zamanı uşaqlıq boynunun zorla genəldilməsi onun zəifliyinə və sonrakı hamiləliklərin düşüklə nəticələnməsinə səbəb olur. Bir abortdan sonra hamiləliyin düşük təhlükəsi 26%, ikisindən sonra – 32%, üç və daha çoxdan sonra isə – 41%-dir.

Bitişmələr və zədələr dölün uşaqlığa bitişməsinə mane olur, perforasiya isə doğuş zamanı uşaqlığın cırılmasına səbəb ola bilər.

 Abortlar həmçinin qadın sonsuzluğuna da səbəb ola  bilər.

Mayalanma və hamiləliyi saxlamağın mümkünsüzlüyü, cinsi orqanların funksiyalarının pozulmasına, onların zədələnməsinə və ya çıxarılmasına səbəb ola bilər.  Elə  qadın sonsuzluğunun 50%-inin səbəbi məhz əvvəllər aparılmış abortlardır”.

 Artıq tendensiya   cəmiyyətə  və  həyatın nizamına da əks təsir göstərməkdədir.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun Demoqrafiya və əhali coğrafiyası şöbəsinin müdiri Nizami Əyyubov 2019-cu ildə  mətbuata verdiyi bir açıqlamada cins nisbətinin pozulmasının  Azərbaycan üçün  təhlükəli hal aldığını dilə gətirmişdi.  Alim öz yazısında bildirmişdi ki, oğlanların sayı  getdikcə artır, qızların sayı isə  azalır.   Xüsusilə Aran, Gəncə-Qazax bölgəsində bu intensivlik artmaqdadır. Gənclər ailə qurmağa qız  tapmırlar. Bu isə ona səbəb olacaq ki, Azərbaycanlı  gənc başqa millətdən olan qızla evlənəcək, bu isə gələcəkdə millətin etnik tərkibinin dəyişməsinə səbəb olacaq. Yaxud da yaşı keçməkdə olan ailə qurmaq istəyən oğlan öz yaşına uyğun  qız tapmayaraq  və özündən daha  kiçik qızla ailə quracaq. Bu isə gələcək ailə həyatının  keyfiyyətinə öz mənfi təsirini göstərəcək.

  Bütün bunlar   ailə planlanmasına məsuliyyətlə yanaşmağı,   oğlan uşağı naminə doğum proseslərinə  süni müdaxilələrin yolverilməzliyini  tələb edir.

Azərbaycan ailələrini  qız övladından imtinaya vadar edən  səbəblər

Biz gözümüzü  kənd ailəsində açmışıq.  Bu, o vaxtlar idi ki, qız uşaqlarının say nisbəti oğlanlardan  yuxarı idi. O vaxt  oğlan uşağı olmayan ailələr vardı, amma elə bir ailə tanımırdım ki,  həmin ailədə qız  uşağı olmamış olsun. Hətta  bunu o vaxt  hansı qələm sahibisə  obrazlı şəkildə daha emosional təsvir etmişdi:

…Yer var bir Günəşin həsrətindədir,

Burdasa hər evdə bir Günəş yanır.

.    “ Qızbəs”, “Qızqayıt”, “Qızyetər”, “Yetər”, “Bəsti” kimi adlara gəlincə isə,    bu, o demək deyildi ki,   həmin ailələr   evlərindəki qızları  görmək istəmirlər, bu qızlar doğulduqları evdə  darısqallıq yaradırlar .  Yox, sadəcə, bu, əski bir inac forması idi. Ata-analar  “Qızyetər” deməklə bir oğul istəklərini  ifadə edərdilər. 

Fəqət,    qız uşaqlarına  sevgilərini  heç  azaltmazdılar. Demək olar ki, hər bir ailə qız uşağı  üçün itikçi olardı… Çünki qız uşağı tez böyüyər, əvvəlcə anasına dəstək olar, bir az da böyüyər, işləyərək ailəyə dəstək olardı.

Bizim kənddə çoxlu qızları olan ailələr   heç vaxt kasıbçılıq çəkməzdilər. Onlar təsərrüdatdan yaxşı gəlir əldə edidilər.

 Qızlar  gəlin  köçəndən sonra  isə köçdükləri evin  iqtisadi vəziyyətini  qaldıradılar. Ata evlərini də heç yaddan çıxartmazdılar.  

 Bəs nə üçün həmin ailələrin davamçıları  bu gün qız uşaqları istəmir? 

 Mən bu yanlış ailə planlanmasının səbəbini  cəmiyyətin özündə görürəm. Valideynlərin qız  uşaqlarının ailə üçün yarada  biləcəyi problemlərdən hər zaman  narahatdırlar. Belələri düçünürlər ki, qızı olub ömrü boyu ehtiyatlanmaqdansa, bəri başdan, ai\lə ttərkibini oğlanlardan formalaşdırmaq hamısından salamatıdır.

 Digər bir  ciddi səbəb isə   mətbuatın və sosial şəbəkələrin yaratdığı   qadın obrazı ilə bağlıdır.

Yadınızdadırsa, 2017-ci ildə  internet mediasında  Ağsu rayonunda   kimya müəlliməsini  oğurlayaraq     cinsi təcavüzə məruz  qoyulması barədə  məlumatlar  tirajlanmışdı .

 Bir neçə il öncə   oxşar hadisə Ağcəbədidə  baş vermişdi:  müəllimə  işdən qayıdarkən  zorla  maşına  götürülərək   qaçırılmışdı. 

2021-ci ildə Bərdədə  müəlliməni zorla qaçırmışdılar.

 Bu ilin yanvar ayında Tərtərdə məktəbli qız qaçırılmışdı…

Belə hadisələrin daha sonralar təkrarlanmaması üçün   qanunun  aliliyi ilə  tədbir görülməyincə, cavabdehlərə  ibrət dərsi  verilməyincə, qızlara, qadınlara   şəhvət obyekti  kimi dikilən baxışlar, nəzərlər, ən pisi isə   təcavüz əməlləri  davam edəcək.

 Ağsuda baş vermiş hadisədən sonra, gənc müəllimənin yenidən qayıdıb əvvəlki iş yerində fəaliyyətini davam etdirməsi   pedaqoji nöqteyi-nəzərdən məqbul hesab edilə bilməzdi.  Təhsil şöbəsi, nazirlik  müəlliminə sahib çıxmalı idi  və onu   dərhal da öz arzularına uyğun  başqa  işlə təmin etməli idilər. Onu ancaq bu yolla cəmiyyətə yenidən bağlamaq olardı. Amma  necə olub:

“…Təhsil Nazirliyindən 23 yaşlı müəlliməyə  yenidən hadisənin baş verdiyi kəndə qayıdıb işləmək təklif edilib: “Onun iş yerinin dəyişdirilməsinə gəlincə, dedilər ki, yenidən imtahan verməlidir. Halbuki hadisədən bir il əvvəl imtahan yolu ilə işə qəbul edilmişdi və məhz Təhsil Nazirliyinin göndərişi əsasında Ağsunun Nuran kəndinə kimya müəllimi kimi göndərilmişdi, orda kirayə yaşayırdı. Buna baxmayaraq, bizə heç cür kömək etmədilər. Məcbur qalıb qız işdən çıxmaqla bağlı ərizə yazdı”(Bax: https://aztehsil.com/news/1803-ourlanb-zorlanan-mllim-i-verilck-nazrlyn-aqlamas.html )  .

  Bu hadisə   Ağsuda  baş versə də, Bərdədə, Tərtərdə, Bakıda  baş vermiş hadisələrlə   məzmunca  eynidir. İnsanlar   ayrı-ayrı  bölgələrdə eyni məzmunun müxtəlif variantlarını  izləməkdə, amma həmin  hadisələrdən   eyni  baxışlarla    çəkinməkdə davam edir.  Ona görə də  qız uşağı böyütməyin  ağırlığını çiyinlərinə  götürməkdən ehtiyatlanırlar.  

     Gənclik illərimdə  bu halı da   diqqətdən qaçırmamışam. İstənilən ailə qızını ərə verməyə tələsməzdi.  Məsələn, qız  orta məktəbdə oxuyub, daha sonra ali məktəb bitirib.  Atanın, ailənin heç bir narahatçılığı yox,  son imkana  qədər çalışırdılar ki, qızlarını  ata evində daha 1 il artıq saxlasınlar. Amma indi   valideynlər  arzu edir ki,  məktəbi qurtaran kimi bir  xeyirli Allah bəndəsi elçi gəlsin. O da qızını  versin. Nə qədər ki, problem  çıxmayıb. Əlbəttə, bu, bütün ailələrimizə aid deyil.  Amma  belə hal var. Bunu   keçən əsrin 80-ci illərinə qədər  nikaha girmiş  gənclərlə   2000-ci ildən sonra nikaha girmiş  gənclərin yaşlarına görə müqayisəsi ilə müəyyən etməyə nə var ki.  Ata-anaların narahatçılıqları başadüşüləndir.

Baş verənlərdə Qərb  ölkələrinin, internetin, xarici serialların da  ciddi  təsiri var.

Onlar texnologiyaların verdiyi imkanlarla  gəncliyi şaşırdılar. Elə eyforiya yaratdılar ki,  bu gün baş verməkdə olan  bəlaların  etiologiyasını məhz elə bu  nöqtədən   aramaq lazımdır.

Bunu mətbuat və televiziya etməlidir, əksinə, onlar  mədəni ideyasızlığa rəvac  verir.  Bu gün də belədir. Çoxlu sayda mətbu vasitələr,  özəl kanalların şou layihələri cəmiyyəti  şou psixologiyası üstdə kökləyir.

Özəl kanallarda    qadın və qızlar  daha çox   zahiri  görkəmi, qadınlıq cizgiləri ilə önərlənməkdədir.  Onlar da  səyahətlərindən,  sevgi, ailə macəralarından,  təminatlı həyatlarından   danışırlar.  Çünki  verilişi aparanlar  intellektual verilişlər aparmağa qadir deyillər.

Bir neçə gün öncə tirajlanmış üç yazının manşetə çıxarılan sərlövhəsinə baxın:

1. “Azı yüz dəfə xəyanət eləmişəm, amma arvadım yerindədi…” – Mirəliyevdən şok sözlər”.

2.”Paltar mağazasında arvadını dostu ilə tutdu: “Səsinə qulaq asdım… – Goranboyda şok “

 3. ““Keçmiş arvadım mənə 9 il xəyanət edib” – Müğənnidən şok açıqlama” .

 Yuxarıda bəhs etdiyimiz hadisələr,   mətbuat və  internetdə  paylaşılan bütün  zərərli baxışlar  qızlar və   qadınlar ətrafında şübhə toxumu  səpir, ciddi etimadsızlıqlar  yaradır. Gənclərə qız   seçmək, qız bəyəndirmək olmur.

Cinsi seçim, selektiv abort praktikası da  Qadın obrazının  şüurlarda yaratdığı  bu assosiasiya ilə  bağlıdır.

 Qız qorumaq çətindir

“ Hər gün  eşitdiyim xəbərlərə, rastlaşdığım  hadisələrə görə, bir daha qız  uşağı dünyaya gətirmək istəmirəm.  Mənim qızım orta məktəbi bitirdiyi vaxt  məktəbdə ikən sevmədiyi bir şəxs – manyak tərəfindən məktəbin mühafizəsinə  silahla hücum etmiş   və qızım  ciddi xəsarət almış,  hələ gələcək üçün sarsıntısı da bir üstəlik.

Valideynlər   yüz arzu-niyyətlə çox böyük   qayğılar  bahasına   qız böyüdüb boya-başa  çatdıracaq,  bir manyak  onun qızına aşiq olacaq,  “hə” demədiyində canını alacaq,  ya da sadəlövh qızını aldadıb  qaçıracaq,  zorlayacaq.  Bu cür dəhşətlərdən sonra  uşaq sağ qalsa belə, onun  insanlarla yenidən xoşbəxt və normal münasibət qura biləcəyi   çətin ki mümükün olsun.

Günah mənimdir, kaş  məktəbə göndərməyəydim, bir yerdə gedəydim.

Oğlanlar üçün  mühit o qədər də təhlükəli deyil, mən bunun fərqindəyəm, çünki  bu cəmiyyətdə onlar bir qədər  daha şanslıdırlar.

Yoxsa mən qız övladım olsun,  çəhrayı qıvrım  ətəkli  don geyindirim deyə  arzuladım, buruq saçlarını toplamaq üçün  hər dəfə onunla döyüşdüm…  Olsa yenə edəcəm,  yenə də sevirəm. Məndən utanana qədər hər yerə özüm aparıram, amma tək çıxmağa başlayanda,  hər dəfə əlim ürəyimdə pəncərənin yanında gözləyirəm , ta qayıdana kimi…”

Bir ananın  dilindən iqtibas etdiyim bu  hadisə  Türkiyə həyatına aiddir.

 Amma  burada məkan  şərtidir.   Oxşar və fərqli hadisələr Tacikistanda da ola bilər, Özbəkistanda da, Azərbaycanda da və olur da.

 Bu kimi hadisələr və  bu hadisələrin cəmiyyətdə yaratdığı fobiyalar  ailələrin qayğılarına  daha bir  qız  böyütmək qayğısı da  əlavə edir. Nə qədər  kədərli olsa da,  bu qızlar olmasa, oğlanlarının “kitabı bağlanacaq  ata-analar” ailə planlanmasında  hələ əsər-əlaməti yox ikən, qız övladına “Yox!” deyirlər.

Azərbaycan kişisni qürurlu edən də  “yox”  deyilən  bu qızlardır 

Doğulan uşqalar arasında oğlanların  üstünlük təşkil etməsinin   səbəblərini ümumiləşdirərək    bu nəticəyə gəlmək olar ki,   bunun birinci səbəbi cəmiyyətimizin ataerkil olmasıdır, yəni, hamı istəyir ki, öz  nəsil şəcərəsinin  sarbanı oğul övladı olsun.  

2-ci bir səbəbi bizim adət-ənənələrlə, mühafizəkarlıqla bağlıdır.  Çünki Qadın, namus  məsələsi   bizim xalqımız üçün çox  həssas məsələdir.  Bu  gün özəl telekanallarda, sosial şəbəkələrdə yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi,   Qadın obrazı o qədər  bayağılaşdırılır ki,   hamı ailəsində qız övladının doğulmasından qaçır. Hətta ata razırdır ki, oğlan uşağı olsun, böyüyüb hansısa bir xətanı törətsin, ailə, nəsil  onun acısını yaşasın, amma qız acısını yaşamasın.

 Qızı haqqında şaiyələr yayılmasın və sair.

 Son olaraq

Azərbaycanda doğulan uşaqların cins nisbətinin pozulmasına qarşı  nübarizə tədbirləri Azərbaycan dövlətinin  prioritetlərindən  biridir.  2019-cu ildə bununla bağlı Milli Fəaliyyət Proqramı və digər çoxlu sayda hüquqi Aktlar qəbul edilmişdir.

  Biz belə hesab edirik ki,  ən normativ hüquqi sənədlərlə  belə,  bu  vəzifələrin  həyata keçirilməsində  ictimaiyyətin, ayrı-ayrılıqda  hər bir vətəndaşın fəallığı lazımdır.  Məqsədyönlü maarifləndirilmə işləri  aparılmalıdır. Xüsusilə, ədəbiyyatın və sənətin, publisistikanın  fəal mövqey olmalıdır.  Bu yönümdə aparılan bütün  fəaliyyətlər  bir-birini tamamlamalıdır. Yoxsa, bir qəzet   ailə dəyərlərindən,  qadın vəfasından,  nümunəvi ata  obrazından  bəhs etdiyi  məqamda  boş-boş yazılar   tirajlanacaqsa, verilişlər  yayımlanacaqsa,   təbliğatın heç bir əhəmiyyəti olmayacaq.Məsələn:

1. https://yenisabah.az/aile-yox-bir-usaq-ere-gede-bilmir-saxlayani-da-yoxdur-kerim;

2. https://yenisabah.az/nadir-qafarzadeden-xeyanet-etirafi-heyat-yoldasimin-xeberi-var

Məktəbəqədər tərbiyə müəssisələrindən tutmuş universitetlərə qədər  bütün   təhsil ocaqlarında, bütün rayonlarda, ən ucqar kəndlərdə belə  təbliğat aparmaq lazımdır. 

  İnsanlarımızın ailə planlaması, hamiləlikdən qorunma, süni mayalanma, reproduktiv sağlamlığın qorunması, selektiv abortların  fəsadları və sair bu kimi mövzularla  bağlı  bilikləri  maarifləbməsinə  çox ehtiyac var.

Belə fəaliyyətlər sayına görə deyil,   göstərdiyi təsirə görə dəyərləndirilməlidir.

 Bir çox ölkələrdə   dünyaya göz açmadan ana bətnində  həyatlarına son verilən  uşaqlar üçün abidələr qoyulmuşdur.

 

Bakıda və  Sumqayıt, Gəncə, Mingəçevir, Şəki, Şirvan kimi böyük şəhərlərdə  belə abidə qoymaq yaxşı olardı.  Belə yerlər   çinsi ayrı-xeçkiliyə, selektiv abortlara qarşı aparılan  təbliğat tədbirlərinə  məkan və dəstək ola bilər.  Ailə quran gənclərimiz nikah və toy mərasimlərində  bu cür məkanları ziyarət etməsi, təsirlənməsi  onların ailə  planlamalarındakı məsuliyyətlərini  daha da artırardı.

Digər stimullaşdırıcı tədbirlər də  etmək olar.  Məsələn, hər ikinci, üçüncü qız övladı üçün  həmin ailələrə  qiymətli hədiyyələr vermək və yaxud  müavinət  təyin etməklə   qız uşaqlarına ictimai  dəstək və hörmət yaratmaq olar. 

 Ən vacibi isə televiziya və mətbuatda   qadın mövzusunda yazılan hər bir yazının, hər bir verilişin  monitorinqi aparılmalıdır.   Televiziyalarda  sənətimizi, ədəbiyytımızı, tariximizi   bilən adamlar  bələdçilik etməlidir. Amma indi  bu məkanlarda maarifləndirilmə deyil, əyləncə məkanı,əyləncə ab-havası yaradırlar.

Qeyd: Məqalə Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin   müsabiqə şərtlərinə uyğun olaraq  “Ən yaxşı jurnalist araşdırması”  nominasiyası  üzrə hazırlanıb.

Qeyd2 : Şəkillər  intrenetdə  informasiya üçün açıq mənbələrdən götürülmüşdür.