“ Ana və Uşaq"

Təranə Dəmirin şeirləri oxucunu, sadəcə, misralarla deyil, yaşanmış duyğuların dərin qatları ilə qarşılayır. Onun poetik dünyasında həyatın ağrıları, insan taleyinin ziddiyyətləri və ruhun yorğunluğu səmimi bir dillə ifadə olunur. “Oynadıq” şeirində taleyin sərt üzünə qarşı insanın acizliyi və eyni zamanda dirənişi aydın hiss edilir.

Şairə həyatın qaranlıq tərəflərini gizlətmir, əksinə, onları bütün çılpaqlığı ilə təqdim edir:

Sevgimizin naz tərəfi olmadı, Ömrümüzün yaz tərəfi olmadı, Həqiqətin biz tərəfi olmadı, Onun,bunun havasıyla oynadıq.

“Mübarək” və “Yavaş-yavaş” kimi şeirlərdə isə həm qırılmaq, həm də yenidən dirçəlmək motivləri paralel şəkildə işlənir. Təranə Dəmir sözlə sanki yaraları oxşayır, amma eyni zamanda o yaraların səbəbini də unutmur. Onun misralarında təbiət obrazları – külək, yağış, bahar – insan ruhunun güzgüsünə çevrilir:

Yavaş-yavaş külək düşdü atından, Yavaş-yavaş yağışlar da səngidi. Yavaş-yavaş qış da çıxdı yadımdan, Yavaş-yavaş gördüm hər yan sevgidi.

“Yollar” və “Boşluğun içində” şeirlərində isə həyatın mənası, insanın özünü axtarışı və daxili boşluq hissi fəlsəfi çalarlarla təqdim olunur. Bu şeirlər oxucunu düşünməyə, öz daxilinə boylanmağa vadar edir. Şairənin dili sadə olsa da, yüklədiyi məna olduqca dərindir.

Ağacları yarpaq xışıltısından,
Adamları addım səsindən tanıyar
Cığır-cığır, ləpir-ləpir bir-birindən tutan yollar,
Gedən yollar, qayıdan yollar.

“Səni addım səslərindən tanıyıram” şeirində şəhər və sevgi obrazı iç-içə keçir, Bakı bir duyğu məkanına çevrilir. “Anamdan sonra” şeiri isə itkinin, boşluğun və xatirələrin ən kövrək ifadələrindən biridir. Bu şeir təkcə şəxsi kədər deyil, ümumi bir insan ağrısını daşıyır.

Hara getsəm kölgə kimi düşüb baxışların arxamca,
Keçirmisən məni zülmətdən işığa,
Nağıl-nağıl ovutmusan.
Səndə aza-aza tapmışam özümü,
Yoxsa unutmusan?

“Bəlkə” və “Həyatı sevin” şeirləri ümidlə ümidsizlik arasında qalan ruhun çırpıntılarını əks etdirir. Şairə oxucunu yaşamağa, sevməyə, kin və nifrətdən uzaq durmağa çağırır. Onun poetik çağırışı səmimi və ürəkdən gələndir.

Çiçəklərə, otlara sarılın,
Unudun savaşları, qovğaları,
Ölümü, göz yaşını, qorxuları.
Barmaqlarınız tətikdən çıxsın,
Qulaqlarınız yadırğasın güllə səsinə,
Çıxın bomboz xəyallardan,
Sığının bir ilıq təbəssümün kölgəsinə,
Rənglərə, notlara sarılın.

“Gəlincik” şeirində isə uşaqlıq, xatirə və böyümənin ağrılı tərəfləri təsirli bir dillə təqdim olunur. Bu şeir insanın zamanla necə dəyişdiyini, amma içindəki saf duyğuların izini necə qoruduğunu göstərir. Ümumilikdə, Təranə Dəmirin yaradıcılığı həyatın sərt həqiqətləri ilə yanaşı, insanın içində sönməyən ümid işığını da yaşadır. Onun şeirləri oxucu ilə səmimi bir dialoq qurur, hər kəsə öz həyatından bir parça tapmağa imkan verir. Bu poeziya həm düşündürür, həm kövrəldir, həm də yaşamağa səsləyir.

Əvvəllər bir o qədər də hiss etmirsən,
Adamı yandıran bu sonralardı..
Ümidləri yerində, arzuları tər-təmiz bir qız vardı,
İllər alıb apardı..

Anaveushaq.wordpress.com

OYNADIQ
Sarıdıqca bir az da çox açıldı,
Könlümüzün yarasıyla oynadıq.
Bəxtimizin ağ tərəfi olmadı,
Ömür boyu qarasıyla oynadıq.

Baş açmadıq hiyləsindən şeytanın,
Qorxub qaçdıq kölgəsindən şeytanın,
Çıxammadıq tələsindən şeytanın,
Boynumuzun xaltasıyla oynadıq.

Sevgimizin naz tərəfi olmadı,
Ömrümüzün yaz tərəfi olmadı,
Həqiqətin biz tərəfi olmadı,
Onun,bunun havasıyla oynadıq.

Sözdən tutduq yükümüzü beləcə,
Birə basdı kürkümüzü beləcə,
Qazıdılar kökümüzü, beləcə
Başımızın baltasıyla oynadıq.

Qara bulud dağılmadı, neyləyək,
Təpə dönüb dağ olmadı, neyləyək,
Haqq-ədalət doğulmadı, neyləyək,
Gecə-gündüz tərəziylə oynadıq.

Yaman sıxdı həyat bizi, dinmədik,
Vurub çıxdı həyat bizi, dinmədik,
Kimə deyək dərdimizi, bilmədik,
Allahıyla, Tanrısıyla oynadıq.

Səsi heç vaxt kəsilmədi dünyanın,
Əli dərddən üzülmədi dünyanın,
Beli bir də düzəlmədi dünyanın,
Əyrisiylə, tarazıyla oynadıq.

Sarıdıqca bir az da çox açıldı,
Könlümüzün yarasıyla oynadıq.
Bəxtimizin ağ tərəfi olmadı,
Ömür boyu qarasıyla oynadıq.

MÜBARƏK
Qaşını çatıb durmusan,
Küləkdən tutub durmusan,
Torpağa batıb durmusan,
Külün mübarək, mübarək.

Belin, buxunun bükülüb,
Gözlərin yerə dikilib,
Qolun, budağın tökülüb,
Çulun mübarək, mübarək.

Üstün başın toz içində,
Qıvrılırsan söz içində,
Nə çəkirsən öz içində?
Yolun mübarək, mübarək.

Yarı daşsan, yarı ağac,
Yarı quşsan, yarı ağac,
Gülləmisən, quru ağac,
Gülün mübarək, mübarək.

YAVAŞ-YAVAŞ
Nə olsun ki, bahar bir az ləngidi,
Yavaş-yavaş bu qışı da ötürdük.
Yavaş-yavaş buludları ürküdüb,
Yavaş-yavaş günəşi də gətirdik.

Şaxtanın da şaxı sındı beləcə,
Canı qızdı ağacların, kolların.
Təzələndi yenə bahar gəlincə
Üstü-başı adamların, yolların.

Üzü güldü çiçəklərin, otların,
Xəzəllər də yarpaq-yarpaq dirildi.
Quşlar yenə salamladı baharı,
Axar sular yavaş-yavaş duruldu.

Bahar-bahar nisgilini ovutdu,
Aydan,gündən ümidini kəsənlər.
Yavaş-yavaş gedənlər də qayıtdı,
Yavaş-yavaş barışdılar küsənlər.

Yavaş-yavaş külək düşdü atından,
Yavaş-yavaş yağışlar da səngidi.
Yavaş-yavaş qış da çıxdı yadımdan,
Yavaş-yavaş gördüm hər yan sevgidi.

YOLLAR
Yayda torpağa, qışda çamura batar,
Bəzən yol olmaqdan çıxar,
Meşələşər, ormanlaşar, səhralaşar,
Özünü tapanacan min dəfə sınar, qırılar,
sonra təzədən bitər,
Sonra yenə, yenə…
Gah buludu, gah günəşi keçirər əyninə.
Gah dərəyə, gah dağa qısılar,
Böyüyər, qısalar.
Baxarsan ki, uzanıb gedir ey.. ev-ev, hasar-hasar,çəpər-çəpər..
Üstündən keçdikcə dayanıb yol-yol ardınca daş atar,su səpər.
Hər kəslə yola getməz axıracan,
Gah əlindən tutar,
Gah ətəyindən çəkər.
Bir gözü açıq, bir gözü bağlı yatar,
Səssizliyində haray var.
Ağacları yarpaq xışıltısından,
Adamları addım səsindən tanıyar
Cığır-cığır, ləpir-ləpir bir-birindən tutan yollar,
Gedən yollar, qayıdan yollar.

BOŞLUĞUN İÇİNDƏ
Səadətə qucaq açdım sevincək,
Sevincimə tor toxudu hörümçək,
Ömür boyu bir yabanı çiçək tək
Bitib qaldım bu daşlığın içində.
Oyun qurdu qədər mənə, İlahi,
Gəlmədi bir təpər mənə, İlahi,
Nə xoş gəldi kədər mənə, İlahi,
Xumarlandım bu xoşluğun içində.

Qış görmədim bəxtimdəki qış kimi,
Daş görmədim yolumdakı daş kimi,
Hey çırpındım bir yaralı quş kimi
Həyat adlı sərxoşluğun içində.

Bu dünyaya sığammadım, neyləyim,
Qaranlığı boğammadım, neyləyim,
Çox çalışdım, çıxammadım, neyləyim
İçimdəki bu boşluğun içindən.

SƏNİ ADDIM SƏSLƏRİNDƏN TANIYIRAM
Səni addım səslərindən tanıyıram,
Səni küçələrin yel çəkənindən.
Səni dənizin ləpəsindən,
Səni dalğaların pıçıltısından tanıyıram.
Küləklərində nazlanıb saçlarım,
Yağışlarında islanıb.
Gecələri pəncərə-pəncərə sabahlamışam səninlə,
Səhərləri səninlə salamlamışam günəşi,
Baxışlarında xumarlanıb xəyallarım.
Hara getsəm kölgə kimi düşüb baxışların arxamca,
Keçirmisən məni zülmətdən işığa,
Nağıl-nağıl ovutmusan.
Səndə aza-aza tapmışam özümü,
Yoxsa unutmusan?
Səni işıqlarından tanıyıram,
Səni qaranlığından.
Səni yuxusuzluğundan tanıyıram,
Səni yorğunluğundan.
Məni sabaha uğurlyıb dəli Xəzər,
köhnə dalanlar, sürüşkən küçələr.
Səni yanaqlarımda oynaşan qum dənələrindən tanıyıram,
Səni xəzəllərindən.
Bakı, sən ey ayrılığa sevdalı şəhər,
Nöqtələr, nöqtələr, nöqtələr..

ANAMDAN SONRA
Baxıram ki, anam gedəndən evimiz də köhnəlib,
Ayaq üstə güclə dayanıb yazıq,
Beli,buxunu əyilib.
Anamdan sonra düz əməlli yola da getmir atamla,
Əşyalar, paltarlar, pəncərələr, daşlar, divarlar küskün-küskün danışır adamla.
Hələ anamın cehizlik dolabı–
cır-cır cırıldayır hər açılıb bağlananda,
Qırığından, söküyündən qan damır.
Burda hər nə varsa hamısı yetimləşib elə bil anam gedəndən.
Rəngi solmuş kitab rəfi,toz basmış kitablar,
Divar boyu üst-üstə yığılan yorğan-döşək,
Allı-güllü nalçalar,
İlməsi qaçan xalçalar.
Bir də dəmir çarpayı,
Üstündə qədim örtük,
Üstündə qağayı,
Onun da üstündə anamın göz yaşı,
ağrıları, əzabları, narahatlığı təlaşı.
Toxunanda bir sığal dəyir əlimə,
barmaqlarım darıxır.
Burda hələ anamın nəfəsi var,
Mənsə həsrətlə içimə çəkirəm anasızlığı.

BƏLKƏ
Neçə vaxtdı itirmişəm zamanı,
Günü aya dəyişirəm eləcə.
Neçə vaxtdı unutmuşam özümü,
Sənsizliklə döyüşürəm eləcə.

Şəkil-şəkil danışıram səninlə,
Sən də durub şəkil-şəkil baxırsan.
Aldadıram xəyalların başını,
Gah o yandan,bu yandan çıxırsan.

Boğuluram gözlərimin selində,
Damcı-damcı gülləyirsən varaqda.
İçimdə bir döz çırpınır yaralı-
Görən məni nə gözləyir qabaqda?

İlham pərim uçub gedib, başıma
Bir də nə vaxt şeir yağar, bilmirəm.
Vurnuxuram qaranlığın içində,
Bəlkə bir gün günəş doğar?-bilmirəm.

HƏYATI SEVİN
Həyatı sevin, əzizlərim,
Doya-doya sevin.
Silin qəlbinizdən nifrəti,
Kini, küdurəti,
Hirsi,kibri silin.
Saxta gözəlliklərdən,
Yalançı işıqlardan qaçın.
Basın bağrınıza dənizləri,ormanları,
Yolları, ağacları, quşları,
Ürəyinizi dalğalara, ləpələrə açın,
Dağlara, dərələrə, təpələrə açın.
Yağışların dolusunu sevin,
Küləklərin dəlisini sevin.
Çiçəklərə, otlara sarılın,
Unudun savaşları, qovğaları,
Ölümü, göz yaşını, qorxuları.
Barmaqlarınız tətikdən çıxsın,
Qulaqlarınız yadırğasın güllə səsinə,
Çıxın bomboz xəyallardan,
Sığının bir ilıq təbəssümün kölgəsinə,
Rənglərə, notlara sarılın.
Boş verin bu ucsuz-bucaqsız ayrılıqları,
Həsrətə meydan oxuyun,
Çıxın içinizdəki tənhalıqdan,
üz tutun uzaq şəhərlərə,
təyyarələrə, limanlara tələsin.
Atın çiyninizdən şöhrət yükünü,
Soyunun bütün təltifləri, medalları, ordenləri, adları,
Uçurun bütün kürsüləri, heykəlləri, bütləri,
Sabahınız azadlığa açılsın,
Dərindən nəfəs alın,
Və sarılın torpağa, daşa,
çiçəyə, ota, ağaca, quşa,
Dənizə, günəşə, ulduzlara,
Küləyə, yağışa…

GƏLİNCİK
Bir qolu qırıq gəlinciyim vardı,
Gözləri muncuq, yanaqları girdə.
Pırtlaşıq saçları darağa gəlməzdi,
Şikəsdi deyə məndən özgə onu heç kim sevməzdi.
O susardı, mən danışardım,
Mən danışardım, o susardı.
Mənimlə yayda torpağa, qışda çamura batardı,
Gecələri böyrümə qısılıb yatardı.
Çiçək şəkli çəkmişdim donuna,
İpdən saat taxmışdım salamat qoluna.
Sonra?
Sonra böyüdüm,
Xəyallandım,
Sevdim,
Ümidləndim,aldandım.
Sonra qırıq, sökük yaşamağı öyrəndim,
Sonra təzədən bitişdi yaralarım,
Sonra təzədən inandım hər kəsə,
Sonra təzədən aldandım,
Sonra təzədən…
Əvvəllər bir o qədər də hiss etmirsən,
Adamı yandıran bu sonralardı..
Ümidləri yerində, arzuları tər-təmiz bir qız vardı,
İllər alıb apardı..