Bu yazı  ümumi auditoriya üçün olsa da, mən daha çox yaşı 60-I  keçmiş insanlarla  həmsöhbət  olmaq istərdim. Hanı  o vaxt  bizim nənə-babaların, ata-anaların yaşatdıqları ailə dəyərləri,    “olarlar – olmazlar” sərhəsi,  kim necə təsəvvür edir, elə də yaşayır.  Və yaxud  hələ düz əməlli orasını-burasını yuya bilmir, zorla   qabağa cumur ki,  belə xəstə təxəyyüllərə baş vursun.   Bir ekspert xanımımız : “Hər qız evinin xanımı olmaq, evində çılpaq gəzmək istəyir…”  deyərək, dolayısı ilə  bu cürə xəstə təxəyyüllərin  mövcudluğunu təsdiqləmədəmi? Məgər Azərbaycan qızları  nudizmə yuvarlanılar? Balaca-balaca uşaqlardır,   yaşlarını   zorla qabaqlayırlar: davranışları ilə, geyimləri ilə, başlarındakılarla  isə bir özləri xəbərdardır…

Günümüzdı bu  aşınma elə gedir ki, mənəvi səthdə  bir çala-çuxur qalmır,   elə kirimişcə, lal-dinməz  həm eninə, həm də dərinə axmaqla bütün vücudları hüdudlayır.  Uşaqdan uşaq iyi gələr,   yoxsa işbazların  üstünün  qabını  dəyişdirib saxta yolla hazırladıqları saxta ətirlərin iyi  yox: hər səhər   fürsətə salıb mamasının, özündən böyük bacısının ətirindən  üstünə səpələyib    məktəbə, dərsdən sonra da repetitor yanına   gedirlər.

  Bu gün davam edən  mənəvi aşınmaları  ciddi bir hissəsi repetitorluqla bağlıdır.  Əvvəllər  elm öyrədən    məkan bir məktəb idi və çox doğru idi. Məktəb həm təlim verirdi, həm tərbiyə. İndi məktəbin ancaq adı var. İbtidai siniflərdən başlamış ta buraxılış sinfinəkimi hamə repetitor yanına  gedir. Bu, bir eybəcər dəb halını alıb.  İmkanlıların  övladları   repetitor yanına gedir,   qazancı  bu ayın başından  o biri ayın başına güclə yetən ailələrdə  evuin qadını  ataya  çəpəki baxır, qabağına boyat yemək qoyur ki, sən necə kişisən, hamının uşağı hazırlığa gedir, bizimki yox.   Ata da məcbur  olur arvadın dediyi ilə razı olur və  yeməklərinə, paltarlarına qənaət edib, uşaqları repetitor yanına göndərirlər.  Millət  vəkili Etibar Əliyevin   Publika.az sayğtında bir yazısı vardı: “İtirilmiş məktəb”.   Etibar müəllim yazısının sonunda belə bir  fikir  işlətmişdi: “…Axırıncı manatını repetitora,  məktəbə, təhsil haqqına  xərcləyən Azərbaycan insanının övladı  vətənpərvər ola bilməz.”

Mən  ovaxtı bu fikri tam dəstəkləmişdim və  indi də dəstəkləyirəm.  Təhsil pulsuzdursa, hər kəs üçün eyni imkanlar və hüquqlar şamildirsə, qoy uşaqlar ümumtəhsil məktəblərində mükəmməl bilik alsınlar.  Bu biliklə  istəduikləri ali məktəblərə qənul olunsunlar. Var belə uşaqlar.Bir vaxt “Abituriyent”  jurnalında işləyərkən,  heç bir xüsusi hazırlıq keçmədən  məktəbdən qazandıqları biliklə və müəyyən qədər də müstəqil çalışmaqla  yüksək bal toplamış  abituriyentlərlə çox söhbətlərimiz olub. Bunlara ancaq dövlətin  pasibanlığı olurdu, amma illərlə  vəsaitlərə, test toplularına, repetitorlara pul sərf etmiş ailə yeri gələndə deyə bilər ki, mənim uşağım atasının  ödədiyi vəsait  hesabına ali məktəbə daxil oldu və sair. Digər tərəfdən, bu gün  bütün məhəllələrdə repetitorluq   məntəqələri(şəxsi evlərdə) var.  50 il  əvvəl bir az öncə qeyd etdiyimiz kimi, bir təhsil məkanı vardı, hamə da bilirdi ki, dərslər nə vaxt başlayır, nə vaxt qurtarır. Ailə övladını məktəbə yola salırdı, dərslər bitən kimi də müəyyən vaxt  ərzində uşaq evə qayıdır. Dərs vaxtı məktəbi tərk edib  məktəbdənkənar yerlərdə özbaşına gəzmək, yaşa uyğun olmayan  hərəkətlər etmək yox idi, buna imkan verməzdilər.  İndi bunlar hamısı var. Bu da azmış kimi,  dərsdən sonra da  repetitor yanına getmək adı ilə evdən çıxır,   bir qədər  tez   çıxır, bir qədər  gec qayıdır. Evdə deyəcək ki, müəllim biraz çox məşğul oldu. Halbuki,  həmin vaxtda onlar məhəllədə cəmiyyətin qəbul etmədiyi nadincliklər edirlər.  Özü də  repetitor yanına gələndə, elə paltarda gəlirlər ki,  bu, elm öyrənməyin məramı ilə bir araya sığmır. Yəni, demək istədiyim odur ki,  bu gün özəl təhsil sektoru üzərində heç bir nəzarət, qayda-qanun yoxdur.  Bu kursları aparanları ancaq   hazırlaşdırdıqları şagirdıərin son nəticələri və bu stimulda ildən -ilə qazanclarının artması  maraqlandırır. Uşaq niyə bu geyimdə gəldi,   telefonla gəldi,  otaqda əndazəni aşan  hərəkətlər etdi və sair bu kimi hallar  maraqlandırmır.

Bugün hər gün qarşılaşdıqları belə  mənzərələrdən  çox narazıdırlar. Məktəbin, müəllimin nüfuzu   get-gedə enməkdədir. Cəmiyyətin arzusu isə   təkcə  təhsil uğurları qazanan  gənclər deyil,  yüksək biliklə yanaşı, ahəngdar inkişaf etmiş əxlaqlı, vətənini, torpağını sevən gənclər  yetişdrməkdir.

 P.S: Mən bu yazını çoxdan yazmışdım. Xəbər bazasında dərcini gözləyirdi.  Dörd gün bundan  öncə  “YeniSabah.az” portalında  Şeyla Səmiyevanın  psixoloq   Aytən Ələkbərovanın bir maraqlı söhbətləşməsi dərc olunmuşdu.Yazı  çox xoşuma gəldi. Çox doğru müşahidədir. Buyurun, həmin yazını sizə də təqdim edirəm:

 “Son vaxtlar tələbə qızların arasında nişanlananların, ailə həyatı quranların sayı xeyli artıb.

 Çox təəsüflər olsun ki, biz hazırda məktəblərdə bunu daha çox müşahidə edirik. Ən böyük səbəblərdən biri odur ki, 9-cu sinifdən sonra repititor yanına gedən qızlarımız birdən-birə böyüyürlər. Hazırlığa gedən qızlarımız 10-cu və 11-ci sinifdə məktəbə getmirlər. Getmədikləri üçün də uzun dırnaqlardan, müxtəlif boyalardan istifadə edirlər. Nəticədə həddən artıq böyük görünürlər”. 

Ekspert bəzən 18-19 yaşlı qızların 2-3 oğlanla münasibəti ola bildiyini deyib:

“Dost, sinif yoldaşı və ya tələbə yoldaşı olmalıdır. Bunlar hər yaş dövründə insana lazımdır. Amma sevgi münasibətlərində onlar çox tez addım atırlar. Buna səbəb informasiyannı çoxluğu və gənclərin yeniyetmə dövründə idarə olunmamasıdır. Buna isə birbaşa evdə valideynlər və məktəbdə psixoloqlar nəzarət etməlidirlər”. 

Ekspert əvvəlki dövrlərə baxdıqda indiki yeniyetmələrin öz fikirlərini çox rahatlıqla ifadə edə bildiyini vurğulayıb: 

“Görürük ki, hər şey Avropadakı kimi açıq-aşkardır. O zamanlar biz gizlədə bilirdik, utanırdıq. Amma indi 14-15 yaşlarından sonra hər şeyə özlərini hazır hiss edirlər. “Mən uşaq deyiləm, mənim öz həyatım, hüquqlarım var. Mən istədiyim zaman ailə qura bilərəm” deyirlər. 16-17 yaşındakı qızlar “Biz ailəyə hazırıq” deyə sanki üsyan edirlər. Amma cinsi hazırlığın olması ailəyə hazır olmaq demək deyil”. 

A.Ələkbərova erkən evliliklərin, boşanmaların dərs gedişatına birbaşa təsir göstərdiyini bildirib: 

“Ali məktəbə qəbul olan bir çox qızlarımız ailə hayətı qurduğundan dərslərini çatdıra bilmirlər. Buna görə onlar ali məktəbdən uzaqlaşırlar, təhsillərini “dondururlar”. Qurduğu ailə ilə öz xəyallarındakı həyata uyğun olaraq yaşıya bilmədikləri zaman sanki birdən “oyanırlar”. Belə olduğu zaman da “Mən ayrılıram. Öz ayaqlarımın üzərində duracam və öz kariyeramı quracam” deyirlər. Sonra da yenidən ali məktəbə getmək istəyirlər”. Nəticədə arada bir neçə il itir, bir çox planlar yarımçıq qalır.”

  Diqqət:

 Oxuyun və münasibət bildirin.