Zifaf  gecəsi   

Etnoqrafiya

Bütün sevgilər sədaqətli olan hər kəsi vüsala aparır. Bu elə bir yoldur ki, hər kəsin taleyindən keçir. İlk gündən bir az  tərəddüdlü, bir az kövrək, bir az da utancaq atılan addımlar getdikcə cilalanmağa, saf, dəruni niyyətlərə çevrilməyə başlayır. Bəzən bu yol uzun çəkir, bəzən çox qısa müddətdə onlar niyyətlərinin sonuna gəlirlər və toy çalınır. Bir evdən bir evə səadət köçür. Amma bu səadət hazır yağlı kökə də deyilmiş demək. Hələ toydan neçə vaxt əvvəl də ailə quracaq gənclər arasında bir təşviş yaranır: zifaf gecəsi biabır olmayacam ki, kişiliyimi sübut edə biləcəyəmmi, bakirəliyimi təsdiqləyə biləcəyəmmi?

Oxumağa davam et

Qədim Türk mədəniyyətində Torpaq-Su inancı

Etnoqrafiya

Novruzdan əvvəl onun bərəkətlilik simvolu olan 4 çərşənbə qeyd edilir: Su, Od, Yel və ilaxır çərşənbə adlandırdığımız Torpaq çərşənbəsi. Torpaq çərşənbəsi torpağın oyanmasının mifik kökləri etibarilə dirilmə, canlanma anlayışı ilə əlaqədardır. Amma 4 vacib həyati ünsür eyni dərəcədə müqəddəsdir. Bu gün Azərbaycanda Novruz bayramının 4 çərşənbəsindən sonuncusu, ilaxır çərşənbə – Torpaq çərşənbəsidir. Bu yazını da Torpaq çərşənbəsi münasibətilə paylaşırıq.

anaveushaq.wordpress.com

Oxumağa davam et

Monqollar “tupoy” deyillər

Etnoqrafiya

Yəqin ki, çoxunuz   həyatda kiminsə bir başqasına ” monqol” deməsinin və yaxud  monqola oxşatmasının şahidi olmusunuz. Məgər monqol olmaq utanc deməkdirmi?  Bu ifadənin təhqir kimi işlənmə səbəbini necə izah etmək olar?

Oxumağa davam et

“Sırğa” sözü “asmaq” feilindən əmələ gəlib: amma insanı yox, onun eşqini qulaqdan asmaq

Etnoqrafiya

Sırğa — Qadınların qulaqlarına taxdıqları qızıl, gümüş və s.-dən qayrılmış müxtəlif formalı bəzək; tana.

Oxumağa davam et

Araya qılınc qoymaq

Etnoqrafiya

Azərbaycan xalqının ağız ədəbiyyatı zəngin və mükəmməl bir əxlaq dərsliyidir. Bu dərsliyi yaradan konkret şəxs və ya bir neçə məlum adam deyildi: bütövlükdə el-obaya əxlaq verməyə haqqı olan ağsaqqal və ağbirçəklər olmuşdur.  Onların xələflərinə , bizə tapşırmaları da  zamanın sınağından dəfələrlə çıxarıb təsdiq etdikləri hikmətlər idi. Bu qənaət, təfəkkür, düşüncə kortəbii yarana bilməzdi.

Oxumağa davam et

Tanrıdan əhdim budur, toyunu görüm, bala

Etnoqrafiya

Tanrıdan əhdim budur, toyunu görüm, balaİzahlı lüğətlərə baxıram: Toy – evlənmə, nikahın qeydə alınması ilə əlaqədar mərasim, habelə həmin mərasimlə əlaqədar olaraq düzəldilən şənlik, şadlıq məclisi deməkdir. Bu mərasimin əsas şərti qızın ata evindən bəy evinə köçməsidir. Ana icması (matriarxat) dövründə toy sadəbir  mərasim olub. Ata icması (patriarxat) dövründə isə təknikahlılıq (monoqamiya) bərpa olunduqdan sonra xüsusilə geniş yayılmağa, forma və məzmunca dəyişməyə başlamışdır. Amma əslində toy mərasiminin cövhərindəki dərinliyin bütün çalarları tam üzə çıxmamışdır. Onun diapozonu, ehtiva etdiyi anlam tək iki gəncin vüsalı ilə hüdudlanmamalıdır. 

Oxumağa davam et

Beşik

Etnoqrafiya

Beşik yeni doğulmuş körpələrin və iməkləyib gəzməyə başlayan kiçik uşaqların yatması üçün istifadə olunan yataq vasitəsidir. Bütün dünya xalqlarında fərqli stillərdə beşik tipləri olmuşdur və indi də vardır.

Oxumağa davam et

Qız gəlin köçərkən arxasınca daş atmaq

Etnoqrafiya

Həyatda hər şey gözlənilənin əksinə ola bilər. Bu, tamam başqa yanaşmadır. Lap ola bilər ki, insan özü yanılsın, lap səhv etsin… Bunlar həyatın dialektikasıdır. işıq iki naqilin uclarındakı fərqli gərginliklərin vəhdətindən yaranır. Hər ikisi eyni olsa qısaqapanma baş verir. Həyatda da belədir.

Oxumağa davam et

Yel  çərşənbəsi

Etnoqrafiya

Üzü Novruza sarı

Novruzun gözəl çərşənbələrindən üçüncüsü – Yel çərşənbəsi martın 7-də  yurdumuza qədəm qoyur.  Bu çərşənbəyə xalq arasında həm də “külək çərşənbəsi”,  “hava çərşənbəsi,” “yelli çərşənbə”, “küləkoyadan” çərşənbə  də deyirlər. Beləcə, “Boz ay”ın müqəddəs çərşənbələrindən sayılan və təbiətin ünsürləri ilə bağı olan Sudan içdik, Oddan keçdik, indi də Küləyin həzin mehinə bələnirik.

Oxumağa davam et

Su çərşənbəsi

Etnoqrafiya

Fevralın 21-də müqəddəs Novruz bayramımızın ilk çərşənbəsidir.

Novruzdan əvvəlki son 4 çərşənbəyə Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi əhəmiyyət verilir. Novruza yaradılışın mərhələlərini işarələyən 4 ünsür (su, od, külək və torpaq) ilə əlaqədar ənənələr daxildir. Ümumiyyətlə, Çərşənbə günlərində və xüsusilə bu son dörd Çərşənbə gecə vaxtı diqqətli olunması və təbiətə (təbiətə təbiətə) hörmətsizlik edilməməsi lazım olduğuna inanırlar.Çərşənbələr yazın gəlişindən xəbər verir.

Oxumağa davam et